News @ M-Media

Tag: International Law

  • မအ,ေအာင္ သမိုင္းသိရသကဲ့သို႕ နင္းျပား မျဖစ္ရေအာင္ ဥပေဒကိုသိရမည္

    ႏိုဝင္ဘာ-၁၅ ၂၀၁၃
    M-Media
    စုစည္းတင္ဆက္သူ- ျမင့္မိုရ္ေမာင္ေမာင္

    အျပည္ျပည္ဆိုင္ရာ ႏိုင္ငံသား ႏွင့္ ႏိုင္ငံေရး အခြင့္အေရးဆိုင္ရာ သေဘာတူစာခ်ဳပ္ ( International Covenant on Civil and Political Rights – ICCPR )

    International Convenant on Civil and Political Rights

    အပိုဒ္ ၁၈

    ၁။ လူတိုင္းတြင္ လြတ္လပ္စြာ ေတြးေခၚႏိုင္ခြင့္၊ လြတ္လပ္စြာယူဆႏိုင္ခြင့္၊ လြတ္လပ္စြာ သက္၀င္ယံုၾကည္ကိုးကြယ္ႏိုင္ခြင့္ ရိွသည္။ အဆိုပါအခြင့္အေရးမ်ား၌ မိမိကိုးကြယ္သည့္ဘာသာ သို႕မဟုတ္ သက္၀င္ယံုၾကည္မႈကို လြတ္လပ္စြာ ေျပာင္းလဲႏိုင္ခြင့္ ပါ၀င္သည့္အျပင္ မိမိ တစ္ေယာက္ခ်င္းျဖစ္ေစ၊ အျခားသူမ်ားႏွင့္စုေပါင္း၍ျဖစ္ေစ၊ ျပည္သူလူထု အမ်ားေရွ႕ေမွာက္တြင္ မဟုတ္ဘဲျဖစ္ေစ မိမိတို႕ကိုးကြယ္ေသာဘာသာ သို႕မဟုတ္ သက္၀င္ယံုၾကည္မႈကို လြတ္လပ္စြာ တင္ျပႏိုင္ခြင့္၊ က်င့္သံုးႏိုင္ခြင့္၊ ဘုရားေက်ာင္းကန္သြားလာ၀တ္ျပဳႏိုင္ခြင့္ ႏွင့္ ေဆာက္တည္ႏိုင္ခြင့္တို႕လည္း ပါ၀င္သည္။

    ၂။ မည္သူတစ္ဦးတစ္ေယာက္ကိုမွ် မိမိေရြးခ်ယ္ ကိုးကြယ္ေသာဘာသာ သို႕တည္းမဟုတ္ ယံုၾကည္မႈ ပ်က္စီးေစရန္ တိုက္တြန္းျခင္း မျပဳႏိုင္။

    ၃။ ျပည္သူ႕လံုၿခံဳမႈ သို႕မဟုတ္ ျပည္သူ႕လုပ္ငန္း၊ ျပည္သူ႕က်န္းမာေရး သို႕မဟုတ္ က်င့္၀တ္တရား သို႕မဟုတ္ လူအမ်ား၏ လြတ္လပ္မႈႏွင့္ အခြင့္အေရးတုိ႕ကို ဥပေဒျပ႒ာန္းခ်က္မွအပ ကာကြယ္ရန္မွတစ္ပါး ဘာသာ သို႕မဟုတ္ ယံုၾကည္မႈကို သြန္သင္ျပသရန္ လြတ္လပ္ခြင့္အား ခ်ဳပ္ျခယ္ျခင္း မျပဳရ။

    ၄။ လက္ရိွသေဘာတူစာခ်ဳပ္အဖြဲ႕၀င္ႏိုင္ငံတုိ႕၏အာဏာပိုင္တို႕သည္ မိဘတို႕လြတ္လပ္ခြင့္ျဖစ္ေသာ က်င့္၀တ္ အရေသာ္ လည္းေကာင္း၊ ဘာသာေရးအရေသာ္ လည္းေကာင္း မိမိတို႕၏သားသမီးမ်ားအား တညီတညြတ္တည္း ပညာေပးဆံုးမမႈ အားလံုးတို႕ကို တတ္ႏိုင္သေရြ႕ ေစာင့္ေရွာက္ ကာကြယ္အာမခံေပးရန္ တာ၀န္ရိွသည္။

    လူတိုင္းတြင္ မိမိသေဘာအရ လြတ္လပ္စြာေတြးေခၚယံုၾကည္ခြင့္ရိွသည္။ ၄င္းသည္ မရုပ္သိမ္းႏိုင္ေသာ အခြင့္အေရးတစ္ခုျဖစ္ၿပီး၊ မည္သည့္အေၾကာင္းေၾကာင့္မွ် ဆိုင္းငံ့ျ့ခင္း မျပဳႏိုင္။
    ———————————————————————-
    ဘာသာေရး သို႕မဟုတ္ ယံုၾကည္မႈ စသည္တို႕အေပၚအေျခခံ၍ ပံုသ႑ာန္အမ်ဳိးမ်ဳိးျဖင့္ သည္းမခံမႈမ်ား၊ ဖိႏွိပ္ ခြဲျခားမႈမ်ားႏွင့္ ပတ္သက္ေသာ ေၾကညာစာတမ္း (The Declaration on the Elimination of All Forms of Intolerance and of Discrimination Based on Religion or Belief)

    — လြတ္လပ္စြာေတြးေခၚမႈ၊ လြတ္လပ္စြာခံယူႀကံဆမႈ သို႕မဟုတ္ လြတ္လပ္စြာယံုၾကည္မႈႏွင့္ကိုးကြယ္မႈ စသည္တို႕ကို က်ဴးလြန္ေဖာက္ဖ်က္ေစာ္ကားျခင္းသည္ လူသားမ်ားကို ဒုကၡ မ်ားစြာေပးေသာ စစ္မက္ျဖစ္ပြားမႈကို တုိက္ရိုက္ေသာ္ လည္းေကာင္း၊ သြယ္၀ိုက္၍ေသာ္ လည္းေကာင္း ျဖစ္ေပၚေစသည္။ ယင္းသည္ ခြင့္ျပဳ လက္ခံႏိုင္ေသာအရာ မဟုတ္။

    — လြတ္လပ္စြာ ကိုးကြယ္မႈ ၊ယံုၾကည္မႈ စသည့္အခြင့္အေရးတို႕ကို ေလးစားရန္၊ သည္းခံရန္ ႏွင့္ နားလည္မႈတို႕ကို တိုးျမွင့္ရန္လုိၿပီး  ကုလသမဂၢ ခ်ာတာ စာခ်ဳပ္ႀကီးပါ မူတို႕ႏွင့္ မကိုက္ညီမႈမ်ားကို အဆံုးသတ္ရန္ ေသခ်ာေစရမည္ျဖစ္သည္။ [ အဖြင့္စကားခ်ီး ]

    ေၾကညာစာတမ္း၏အပိုဒ္ ၁၈ ပါအခြင့္အေရးမ်ားထံတြင္ ေအာက္ပါအခြင့္အေရးမ်ား ပါ၀င္သည္။

    * ျပည္သူအမ်ားစုေပါင္း၀တ္ျပဳခြင့္ ႏွင့္ ယင္း၀တ္ျပဳရန္ေနရာမ်ား သတ္မွတ္ေစရန္
    * ကုသိုလ္ျပဳအသင္းအဖြဲ႕မ်ားကို တည္ေထာင္ႏိုင္ရန္
    * ေစတနာအရအလွဴမ်ားကို လက္ခံျခင္းႏွင့္ရွာေဖြႏိုင္ရန္
    * ဆီေလ်ာ္သင့္ေတာ္ေသာစာေပမ်ားကို ထုတ္ေ၀ျဖန္႕ခ်ိႏိုင္ရန္
    * သင့္ေလ်ာ္ရာေနရာေဒသတို႕တြင္ ဘာသာေရးႏွင့္ ယံုၾကည္မႈဆိုင္ရာ ပညာေပး၊ ပညာျပန္႕ပြားေရးအစီအစဥ္မ်ားကို လုပ္ေဆာင္ႏိုင္ရန္
    * ယံုၾကည္မႈႏွင့္ ပတ္သက္သည့္ ေန႕ထူးေန႕ျမတ္မ်ားကို ဆင္ႏႊဲက်င္းပႏိုင္ရန္
    * ဘာသာေရးႏွင့္ယံုၾကည္မႈအတြက္၊ လုိအပ္ေသာျပည္တြင္းျပည္ပဆက္သြယ္ေရးအတြက္ ေဆာင္ရြက္မႈမ်ားကို လုပ္ေဆာင္ႏိုင္ရန္

    ကန္႕သတ္ခ်က္မ်ားကို ေအာက္ပါအတိုင္း ျပ႒ာန္းရမည္။

    * ဥပေဒျဖင့္ ျပ႒ာန္းရန္
    * ျပည္သူ႕လံုၿခံဳမႈ၊ လုပ္ငန္း၊ က်န္းမာေရး သို႕မဟုတ္ က်င့္၀တ္သိကၡာ သို႕မဟုတ္ အျခားသူမ်ား၏အခြင့္အေရးတို႕ကို ကာကြယ္ေပးရန္
    * သည္းမခံႏိုင္မႈႏွင့္ဖိႏွိပ္ခြဲျခားမႈတို႕ကို အားေပးအားေျမွာက္ျပဳေသာ အတန္းအစားခြဲျခားျခင္း၊ ဖယ္ရွားျခင္း၊ ကန္႕သတ္ခ်ဳပ္ျခယ္ျခင္း ႏွင့္ မ်က္ႏွာသာေပးမႈမ်ား မပါ၀င္ေစရန္တို႕ျဖစ္သည္။

    ႏိုင္ငံအစိ္ုးရမ်ားသည္ သည္းမခံႏိုင္ဖြယ္ရာမ်ားကိုလည္းေကာင္း၊ ခြဲျခားမႈမ်ားကိုလည္းေကာင္း ရပ္တန္႕ေစရန္အတြက္ (ႏွင့္) ဥပေဒမ်ားျပ႒ာန္းရာတြင္ ထိေရာက္ေသာေဆာင္ရြက္မႈမ်ား လုပ္ေဆာင္ရမည္။ ကေလးသူငယ္မ်ားကို မိမိတို႕၏မိဘမ်ားႏွင့္ အုပ္ထိန္းသူတုိ႕ ကိုးကြယ္ႏွစ္သက္ေသာ ဘာသာတရား၏ သြန္သင္ဆံုးမခ်က္မ်ားတြင္သာ ေပ်ာ္ေမြ႕ေစရမည္။ မိဘသားသမီး အားလံုးႏွင့္ လူသားအားလံုးတြင္ နားလည္မႈ ႏွင့္ ခႏၱီပါရမီ စသည့္ မြန္ျမတ္ေသာ စိတ္ထား ပြားမ်ားၿပီး သူတစ္ပါး၏ သာသနာႏွင့္ ယံုၾကည္မႈတို႕၏ လြတ္လပ္မႈမ်ားကို ေလးစားကာ မိႆဟာရ ဆက္ဆံေရး ေကာင္းမြန္ေစရမည္။

    အပိုဒ္ ၂၆

    လူတိုင္းသည္ ဥပေဒေရွ႕ေမွာက္တြင္ အညီအမွ်ျဖစ္ၿပီး မည္သည့္နည္းႏွင့္မွ် ခြဲျခားဆက္ဆံမႈမရိွဘဲ ဥပေဒ၏အကာအကြယ္ကို ခံစားပိုင္ခြင့္ရိွသည္။
    ဤကဲ့သို႕ပင္ အသားအေရာင္၊ လိင္၊ ဘာသာစကား၊ ဘာသာေရး သို႕မဟုတ္ အျခားအယူအဆ၊ အမ်ဳိးသားဇာစ္ျမစ္ သို႕မဟုတ္ လူမႈေရးဇာစ္ျမစ္၊ ဥစၥာဓန၊ မ်ဳိးရိုးဇာတိ ႏွင့္ အျခားအဆင့္အတန္းျခားနားျခင္းရိွေသာ လူတို႕ကို အစိုးရက တူညီစြာ ႏွင့္ ထိေရာက္စြာ အာမခံေပးလ်က္ ကာကြယ္ေပးရသည္။

    လူတိုင္းသည္ ခြဲျခားမႈမ်ားတို႕မွ အကာအကြယ္ရပိုင္ခြင့္ ရိွသည္
    —————————————————————–
    ရွင္းလင္းေဖာ္ျပခ်က္

    ဤအပိုဒ္တြင္ မည္သည့္လူတန္းစားကိုမဆို အထူးမ်က္ႏွာသာေပးမႈကို တားျမစ္သည္။ အပိုဒ္ ၂ အရ တရား၀င္အာမခံခ်က္မ်ားအေပၚ ထပ္ဆင့္ ကတိေပးေရးသားထားသည္။

    “ အသားအေရာင္၊ လိင္၊ လူတိုင္း၊ လူမ်ဳိး၊ မ်ဳိးႏြယ္ စသည္ျဖင့္ သူ႕ထက္ငါ ေကာင္း၊ဆိုးသည္ဟူေသာ အေတြးအျမင္ ထင္ျမင္ယူဆမႈမ်ားမွ တဆင့္ အုပ္စု၊ အတန္းအစား၊ အလႊာအသီးသီးတို႕ေၾကာင့္ ခြဲျခားျခင္း ေပၚေပါက္လာရေပသည္ ” [ အျပည္ျပည္ဆိုင္ရာ လြတ္ၿငိမ္းခ်မ္းသာခြင့္အဖြဲ႕ႀကီး ]

    ၁၉၇၈ ခုႏွစ္ လူမ်ဳိး ႏွင့္ မ်ဳိးႏြယ္စြဲလန္းမႈ အေပၚပတ္သက္သည့္ ေၾကညာစာတမ္း

    လူတစ္မ်ုဳိးကို တစ္မ်ဳိးထက္တစ္မ်ဳိး နိမ့္ျမင့္သည္ဟူ၍ ခြဲျခားရန္အတြက္ လူမ်ဳိးကြဲျပားမႈအေပၚ အေၾကာင္းျပ၍ မရႏိုင္။

    — လူမ်ဳိး သို႕မဟုတ္ မ်ဳိးစု မ်ဳိးႏြယ္တစ္မ်ဳိးႏွင့္တစ္မ်ဳိး ေမြးရာပါဂုဏ္သိကၡာအားျဖင့္ နိမ့္ျမင့္၊ ႀကီးငယ္၊ ယုတ္ည့ံသည္၊ မြန္ျမတ္သည္ ဟူေသာအဆိုတြင္ ပါ၀င္သက္ဆိုင္ေနသည့္ မည္သည့္၀ါဒသေဘာတရားမွ်မဆို အေျခခံသိပၸံပညာႏွင့္လည္းေကာင္း၊ လူ႕က်င့္၀တ္တရားႏွင့္ လူသား၀ါဒဥပေဒမူႏွင့္ လည္းေကာင္း ေျဖာင့္ေျဖာင့္ႀကီး ဆန္႕က်င္လ်က္ရိွသည္။

    -သမိုင္းေၾကာင္းတစ္ေလွ်ာက္တြင္ မတူညီေသာ အာဏာ၏ေနာက္ဆက္တြဲ အားေပးမႈအျဖစ္ စီးပြားေရး၊ လူမႈေရး၊ အမ်ဳိး၊ အလႊာ စသည့္ ကြာျခားျခင္းႏွင့္ ကြာဟမႈတို႕ေၾကာင့္ ျဖစ္ေပၚလာရေသာ လူမ်ဳိးေရးစြဲလန္းမႈ(ဘက္လိုက္လိုမႈ) တို႕သည္ လံုးလံုးလ်ားလ်ား မွားယြင္းေလၿပီ။ [ အပိုဒ္ ၂ ]

    လူမ်ဳိး သို႕မဟုတ္ မ်ဳိးႏြယ္တစ္စုသည္ အျခားေသာလူမ်ဳိး သို႕မဟုတ္ မ်ဳိးႏြယ္တစ္စုထက္ ပို၍ျမင့္ျမတ္သည္ဟူေသာ အဆိုသည္ အေျခအျမစ္မရိွသလို လူမ်ဳိးေရးစြဲလန္းမႈသည္လည္း မွန္ကန္ေသာ သေဘာမရိွ။

    အပိုဒ္ ၂၇

    လူမ်ုဳိးစု၊ ဘာသာအယူအဆ သို႕မဟုတ္ ဘာသာစကားအားျဖင့္ ကြဲျပားၾကၿပီး လူနည္းစုမ်ားေနထိုင္ေသာတိုင္းျပည္မ်ားတြင္ အျခားလူနည္းစု သို႕မဟုတ္ မ်ုဳိးႏြယ္စုတစ္ခုႏွင့္အတူ လူနည္းစုတစ္စုက မိမိတို႕၏ ယဥ္ေက်းမႈအရျဖစ္ေစ၊ ဘာသာ စကားျဖစ္ေစ၊ ဘာသာ အယူအဆျဖစ္ေစ လြတ္လပ္စြာ က်င့္သံုးေဟာေျပာ သြန္သင္ျခင္းကို တားျမစ္ပိတ္ပင္ကန္႕သတ္ျခင္း မျပဳႏိုင္။

    * လူနည္းစုမ်ားတြင္ မိမိတို႕၏လူမ်ဳိးစုတစ္စုတည္းအျဖစ္ရိွေနရန္ အခြင့္အေရးရိွသည္။

    ရွင္းလင္းေဖာ္ျပခ်က္

    လူ႕အသိုင္းအ၀ိုင္းတြင္ လူနည္းစုမ်ားသည္ လံုၿခံဳရာမဲ့ေသာအုပ္စုတစ္စုျဖစ္ၿပီး အထူးေစာင့္ေရွာက္မႈႏွင့္ကာကြယ္မႈကို လိုအပ္သည္။ ထို႕အတြက္ လူနည္းစုကိုအထူး ရည္ရြယ္ေသာ သေဘာတူညီခ်က္မ်ားစြာတို႕ ေပၚေပါက္အသက္၀င္လာခဲ့ရသည္။

    အျခားဆီေလ်ာ္ေသာအခ်က္အလက္မ်ား

    ၁။ မ်ဳိးျပဳန္းသတ္ျဖတ္မႈဆိုင္ရာသေဘာတူညီခ်က္ –  Convention of the Prevention and Punishment of the Crime of Genocide (GC)

    “ ျပႆနာအားလံုးလိုလိုတြင္ လူနည္းစုမ်ားသည္ သဘာ၀အားျဖင့္ မ်ဳိးျပဳန္းသတ္ျဖတ္မႈ၏ဓားစာခံမ်ား ျဖစ္ရသည္ ”
    [ လူနည္းစုအခြင့္အေရးအုပ္စု ]

    မ်ဳိးျပဳန္းသတ္ျဖတ္မႈဆိုင္ရာသေဘာတူညီခ်က္စာခ်ဳပ္ GC တြင္ မ်ဳိးျပဳန္းသတ္ျဖတ္မႈကို

    – ျပည္သူလူထုကို သတ္ျဖတ္ျခင္း
    – ျပည္သူလူထုကို ကိုယ္ကာယအားျဖင့္လည္းေကာင္း၊ စိတ္ပိုင္းဆိုင္ရာအားျဖင့္လည္းေကာင္း အနာတရာထိခိုက္ေစျခင္း
    – ျပည္သူလူထုတစ္ရပ္လံုး သို႕မဟုတ္ တစ္စိတ္တစ္ပိုင္းတို႕အား ကိုယ္ကာယ(ရုပ္ပိုင္းဆိုင္ရာ)ပ်က္စီးေစရန္ တမင္သက္သက္ စီမံေဆာင္ရြက္ျခင္း
    – ေမြးဖြားမႈကို တားျမစ္ျခင္း ႏွင့္
    – ကေလးသူငယ္မ်ားကို ေရႊ႕ေျပာင္းပစ္ျခင္း
    စသည္ျဖင့္ လူမ်ဳိးတစ္မ်ဳိး၊ လူမ်ဳိးစုတစ္စု၊ ဘာသာေရးအုပ္စုတစ္စုတို႕ကို ရည္ရြယ္ခ်က္ရိွရိွျဖင့္ ဖ်က္ဆိးျခင္း သို႕မဟုတ္ ဖ်က္ဆီးရန္ရည္ရြယ္ျခင္း ဟူ၍ အဓိပၸာယ္ဖြင့္ဆိုထားပါသည္။

    မ်ဳိးျဖဳတ္သတ္ျဖတ္မႈႏွင့္စပ္လ်ဥ္းေသာ ထုိျပႆနာမ်ဳိးအတြက္ သင့္ေလ်ာ္သည့္အတိုင္းအတာျဖင့္ အေရးယူေဆာင္ရြက္ေစရန္ ႏိုင္ငံေတာ္အာဏာပိုင္မ်ားသည္ ကုလသမဂၢကို အကူအညီေတာင္းဆိုႏိုင္ပါသည္။

    ၂။ ပညာေရးအေပၚ ခြဲျခားမႈဆိုင္ရာ ပဋိညာဥ္ – Convention against Discrimination in Education

    ပညာေရးအေပၚခြဲျခားမႈဆိုင္ရာပဋိညာဥ္သည္ လူနည္းစုတို႕အေနျဖင့္ မိမိတို႕ဘာသာစကားျဖင့္ မိမိတို႕၏ပညာေရး ရယူသင္ၾကားႏိုင္ေရးအတြက္ ကူညီေဆာင္ရြက္သည္။

    ၃။ အျပည္ျပည္ဆိုင္ရာလူမ်ဳိးေရးခြဲျခားမႈနည္းမ်ဳိးစံုအား ဖ်က္သိမ္းေရးဆိုင္ရာ ပဋိညာဥ္စာခ်ဳပ္ – International Convention on the Elimination of all Forms of Racial Discrimination (CERD)

    အျပည္ျပည္ဆိုင္ရာ လူမ်ဳိးေရးခြဲျခားမႈ နည္းမ်ဳိးစံုအား ဖ်က္သိမ္းေရးဆိုင္ရာ ပဋိညာဥ္စာခ်ဳပ္သည္ မ်ဳိးႏြယ္အုပ္စုမ်ားတို႕၏ တိုးတက္မႈကို အာမခံခ်က္ေပးႏိုင္ေသာ ျပဳလုပ္ေဆာင္ရြက္ခ်က္မ်ား အေပၚ ကူညီအားေပးသည္။

    ၄။ လြတ္လပ္ေရးရေသာ တိုင္းျပည္မ်ားရိွ ေဒသခံႏွင့္ ေတာင္တန္းေဒသ လူမ်ဳိးမ်ားႏွင့္ ဆိုင္ေသာ ပဋိညာဥ္ – Convention concerning Indigenous and Tribal Peoples in Independent Countries (IL0 169)

    ေတာင္တန္းေဒသရိွလူမ်ဳိး ဆိုသည္မွာ ႏိုင္ငံတစ္ႏိုင္ငံ၏အသိုင္းအ၀ိုင္းႏွင့္သက္ဆိုင္ေသာ္လည္း မိမိတို႕၏ဥပေဒ၊ ဓေလ့ထံုးစံ ႏွင့္ ဘာသာစကားတုိ႕မွာ ႏိုင္ငံေတာ္၏ အျခားေသာ တိုင္းရင္းသားမ်ားႏွင့္ ကြာျခားသည္။ သို႕ရာတြင္ အျပည္ျပည္ဆိုင္ရာ ဥပေဒ၏မူအရ ၄င္းတို႕၌ ကိုယ္ပိုင္ျပ႒ာန္း ခြင့္မရိွဟု ဤစာခ်ဳပ္တြင္ ျပ႒ာန္းထားသည္။

    မူရင္းဌာေနလူမ်ဳိးစု ဆိုသည္မွာ တိုင္းရင္းသား အသိုင္းအ၀ိုင္းရိွ လူတစ္စုျဖစ္ၿပီး

    – ယင္းႏိုင္ငံ၏နယ္ပယ္သို႕ က်ဴးေက်ာ္သူမ်ား မေရာက္လာခင္ကတည္းက ထိုေဒသတြင္ ေနထိုင္လ်က္ရိွသူ
    – မိမိကုိယ္ကိုမိမိ က်ဴးေက်ာ္မႈမတိုင္မီလူူမ်ဳိး သို႕မဟုတ္ ကိုလိုနီမတိုင္မီလူမ်ဳိးအေနျဖင့္သာ ခံယူသူ
    – မည္သူ၏ႀကီးစိုးမႈမွ်မခံေသာ လူမ်ဳိးမ်ားဟုခံယူသူ
    – မိမိယဥ္ေက်းမႈပံုစံ၊ မိမိ၏လူမႈေရးရာဥပေဒ၊ တရားဥပေဒက်င့္ထံုးမ်ားကို ထိန္းသိမ္းၿပီး အနာဂတ္၌ ထိုကဲ့သို႕ပင္ လူမ်ဳိးစုတစ္မ်ဳိးအေနႏွင့္ ဆက္လက္၍ သီးသန္႕ပိုင္နက္အတြင္း ေနထိုင္သြားႏိုင္ရန္ လက္ဆင့္ကမ္းျဖန္႕ျဖဴးေပးႏိုင္သူ ဟူ၍ အဓိပၸာယ္ဖြင့္ဆိုထားသည္။

    ေျမယာျပႆနာ

    ကမာၻတစ္၀ွမ္းရိွ ဌာေနေဒသခံလူမ်ဳိးတို႕ ရင္ဆိုင္ေနရေသာ ျပႆနာမ်ားသည္ ေျမယာပဋိပကၡကို အေျခခံသည္။ ဘိုးဘြားအေမြေျမယာမ်ား လက္မဲ့ျဖစ္မႈ၊ အစဥ္အလာပိုင္ျဖစ္ေသာ သယံဇာတမ်ား ဆံုးရံႈးမႈတို႕ေၾကာင့္ ေဒသခံလူမ်ဳိးတို႕သည္ စီးပြားေရးပ်က္သုဥ္းျခင္း၊ ၄င္းတို႕ကိုယ္ပိုင္အုပ္ခ်ဳပ္ေရးနယ္ေျမ၏ အနာဂတ္ေရးအား ကိုယ္ပိုင္ဆံုးျဖတ္ပိုင္ခြင့္တို႕ ဆံုးရံႈးျခင္း၊ ယဥ္ေက်းမႈတိမ္ေကာေပ်ာက္ကြယ္သြားျခင္း စသည့္ မလႊဲမေရွာင္ႏိုင္ေသာ အက်ဳိးဆက္မ်ားႏွင့္ႀကံဳေတြ႕လာရေတာ့သည္။ [ အျပည္ျပည္ဆိုင္ရာအသက္ရွင္ေရးအဖြဲ႕ ]

    IL0 169  သည္

    – ေတာင္တန္းေဒသလူမ်ဳိးမ်ား ေျမယာပိုင္ဆိုင္ခြင့္ရိွရန္
    – မိမိတို႕၏သဘာ၀သယံဇာတပစၥည္း ကာကြယ္ရန္
    – ျပည္သူမ်ားကို အဓမၼေျပာင္းေရႊ႕ေစျခင္းမွ တားျမစ္ရန္
    – ေဆြးေႏြးတိုင္ပင္ေရးကိစၥအတြက္ လုိအပ္ခ်က္မ်ားေပးရန္
    – က်ဴးေက်ာ္၀င္ေရာက္တိုက္ခိုက္မႈအေပၚ အျပစ္ဒဏ္ေပးရန္တို႕ကို ကူညီေဆာင္ရြက္ေပးသည္။

    ၅။ တိုင္းရင္းသား သို႕မဟုတ္ လူမ်ုဳိးစု၊ ကိုးကြယ္သည့္ဘာသာ ႏွင့္ ဘာသာစကားကြဲျပားေသာ လူနည္းစုမ်ား အခြင့္အေရးဆိုင္ရာ ေၾကညာစာတမ္း – Declaration on the Rights of Persons Belonging to National or Ethnic, Religious and Linguistic Minorities. 1992

    ဤစာခ်ဳပ္သည္
    – မိမိတို႕၏ယဥ္ေက်းမႈကို ေက်နပ္စြာခံစားရန္
    – မိမိတို႕၏ဘာသာယံုၾကည္မႈကို က်င့္သံုးသြန္သင္ဆံုးမရန္
    – မိမိတို႕ဘာသာစကားကို အသံုးျပဳရန္
    – မိမိဖာသာအေနႏွင့္လည္းေကာင္း၊ လူထုအေနႏွင့္လည္းေကာင္း လြတ္လပ္စြာေနၿပီး ၄င္းအေပၚ အေႏွာင့္အယွက္ျဖစ္ေစမည့္ ခြဲျခားမႈပံုသ႑ာန္အမ်ဳိးမ်ဳိးမွ ကင္းေ၀းေစရန္
    – မိမိတို႕၏လူနည္းစုအေရးႏွင့္ဆိုင္ေသာ ဆံုးျဖတ္ခ်က္ခ်မွတ္ရာတြင္ ႏိုင္ငံေတာ္အဆင့္အေနႏွင့္ျဖစ္ေစ၊ ေဒသအေနႏွင္ျဖစ္ေစ ပါ၀င္ရန္ စသည့္အခြင့္အေရးမ်ားကို ပဓာနျပဳသည္။

    ႏိုင္ငံအစိုးရမ်ားသည္
    – ဥပေဒေရွ႕ေမွာက္တြင္ ခြဲျခားမႈ မရိွ၊ တူညီေသာအခြင့္အေရးျဖင့္ ၄င္းတို႕၏လူ႕အခြင့္အေရးမ်ားကို က်င့္သံုးႏိုင္ေသာ အခြင့္အေရးကို အာမခံခ်က္ေပးရန္
    – ႏိုင္ငံေတာ္ဥပေဒႏွင့္ အျပည္ျပည္ဆိုင္ရာ စံခ်ိန္စံၫႊန္းကို ခ်ဳိးေဖာက္ရေသာ လုပ္ရပ္မ်ားမွလြဲ၍ လူနည္းစုတို႕၏ အျခားေသာ ယဥ္ေက်းမႈမ်ားကို ျမွင့္တင္ေပးရန္
    – ၄င္းတို႕၏တိုင္းရင္းသား ဘာသာစကားကို ေကာင္းမြန္ေသာ အခြင့္အေရးရရိွေရး အတြက္ ေဆာင္ရြက္မႈမ်ားခ်မွတ္ရန္
    – ႏိုင္ငံတစ္ႏို္င္ငံ အတြင္းရိွေသာ လူနည္းစုတို႕၏ သမိုင္း၊ ဓေလ့ထံုးတမ္း ႏွင့္ ယဥ္ေက်းမႈဆိုင္ရာ အတတ္ပညာမ်ားကို ဆည္းပူးေလ့လာရန္ အတြက္ ေဆာင္ရြက္မႈမ်ားကို အားေပးရန္
    – ႏို္င္ငံေတာ္၏ႀကီးပြား တိုးတက္မႈဆိုင္ရာ စီမံကိန္းမ်ားတြင္ ၄င္းလူနည္းစုတို႕ပါ၀င္ႏိုင္ေရးအတြက္ စဥ္းစားရန္
    စသည့္ အခ်က္မ်ားေပၚတြင္ တာ၀န္ရိွသည္။

    ၆။ ဗီယင္နာ ေၾကညာစာတမ္း

    အစိုးရတုိ႕သည္ အျပည္ျပည္ဆိုင္ရာဥပေဒအရ တူညီေသာအေျခခံမူ ႏွင့္ ေဒသခံျပည္သူတို႕၏ လူ႕အခြင့္အေရးမ်ား အားလံုးႏွင့္အေျခခံ လြတ္လပ္မႈမ်ားကို  ခြဲျခားမႈမရိွဘဲ ေလးစားရန္အတြက္ ဟန္ခ်က္ညီညီ အျပဳသေဘာေဆာင္သည့္ လုပ္ေဆာင္ခ်က္မ်ားကို စီစဥ္ခ်မွတ္ၿပီး၊ ၄င္းတို႕၏ ကြဲျပားျခားနား၍သီးျခားျဖစ္လ်က္ရိွေသာ ယဥ္ေက်းမႈႏွင့္ လူမႈအဖြဲ႕အစည္းမ်ား တန္ဖိုးကို ေလးစားရမည္။ [ အပိုဒ္ ၂၀ ]

    ၇။ ႏိုင္ငံတကာေရႊ႕ေျပာင္းလုပ္သားမ်ားႏွင့္ ၄င္းတို႕၏မိသားစုမ်ားအခြင့္အေရး ကာကြယ္မႈဆိုင္ရာ သေဘာတူညီခ်က္ စာခ်ဳပ္ – International Convention on the Protection of the Rights of All Migrant Workers and Members of their Families. 1990

    ဤစာခ်ဳပ္သည္ အျပည္ျပည္ဆိုင္ရာ ႏိုင္ငံသားႏွင့္ႏိုင္ငံေရးအခြင့္အေရးဆိုင္ရာသေဘာတူစာခ်ဳပ္ ICCPR တြင္ ပါ၀င္ေသာ အခြင့္အေရးမ်ားအနက္ ေအာက္ပါ အခြင့္အေရးမ်ားကို ထပ္မံ ဖြင့္ဆိုျခင္းျဖစ္သည္။ ၄င္းတို႕မွာ

    – ျပည္သူမ်ားကို တိုင္းျပည္မွႏွင္ထုတ္ျခင္းအား ကာကြယ္မႈ
    – လူမ်ဳိးစုခြဲျခားျခင္း မရိွဘဲ တန္းတူညီမွ် ရိွေစမႈ၊ အထူးသျဖင့္ လစာႏွင့္ လုပ္ငန္းခြင္ အေျခအေနမ်ားတြင္ တန္းတူညီတူရိွမႈ၊
    – ၀င္ေငြႏွင့္စုေငြမ်ားကို မိမိတို႕ကိုယ္တုိင္ ေပးပို႕လႊဲေျပာင္းေပးပို႕ႏိုင္မႈ
    – ေရႊ႕ေျပာင္းအလုပ္သမားမ်ားတို႕၏ ယဥ္ေက်းမႈသီးျခားရိွေနေရးကိုေလးစားမႈ
    စသည္တို႕ျဖစ္သည္။

    ဤသေဘာတူစာခ်ဳပ္သည္ လံုေလာက္ေသာတိုင္းျပည္မ်ား၏အတည္ျပဳမႈ မရရိွေသးေသာေၾကာင့္ ေလာေလာဆယ္အားျဖင့္ အာဏာသက္ေရာက္ျခင္း မရိွေသးေပ။ (ယခုအခါ အတည္ျပဳအင္အားမ်ားျပားလာၿပီး အာဏာသက္ေရာက္လုၿပီျဖစ္သည္)

    The Human Rights Handbook (Kathryn English & Adam Stapleton)အား ျမန္မာျပန္ဆိုထားေသာ ေဒၚေအာင္ဆန္းစုၾကည္၏ လူ႕အခြင့္အေရး လက္စြဲစာအုပ္(စက္တင္ဘာ၊ ၂၀၀၀) မွ ေကာက္ႏႈတ္တင္ျပသည္။

  • ျမန္မာ မြတ္စလင္မ္ ႏွင့္ ႏိုင္ငံသား အခြင့္အေရး

    ျမန္မာ မြတ္စလင္မ္ ႏွင့္ ႏိုင္ငံသား အခြင့္အေရး

    ဧျပီ-၁၉-၂၀၁၃
    ေဆာင္းပါးရွင္- ေဇာ္မင္းေထြး

    ဒီမိုကေရစီအကူးအေျပာင္းကာလ ျမန္မာျပည္၏ အေျပာင္းအလဲမ်ားသည္ မူလက လြန္စြါမွပင္ ျငင္သာသည္ဟုထင္ရျငား လတ္တေလာ ႏုိင္ငံေရး ထြက္ေပါက္ရွာမႈမ်ား ႏွင့္ လူမ်ိဳးေရး အဓိက႐ုဏ္းတုိ႔က ျမန္မာျပည္သည္ စစ္မွန္သည့္ အေျပာင္းအလဲကို ေဖာ္ေဆာင္ႏုိင္ပါ့မလား ဆုိသည္မွာ သံသယျဖစ္ဖြယ္႐ွိလာသည္။ အေျပာင္းအလဲဆိုသည္မွာ အတိတ္ႏွင့္လက္ရွိ အခ်ိန္တို႔တြင္ ျဖစ္ေပၚေနေသာအေနအထားႏွင့္ စနစ္တို႔ကို လက္မခံႏိုင္ေသာေၾကာင့္ ပိုေကာင္းသည့္ အေနအထား တစ္ရပ္ကို ဖန္တီးျခင္းျဖစ္သည္ဟု ကၽြန္ေတာ္ ယံုၾကည္သည္။ သို႔လင့္ကစား လက္ရွိကြ်န္ေတာ္တို႔ လူ႔အသိုင္းအဝိုင္း၏ ပရမ္းပတာေမွ်ာ္လင့္ခ်က္ႏွင့္ တလြဲအသံုးခ်လိုသည့္ ကိုယ္က်ိဳး႐ွာစိတ္ဓာတ္မ်ားအၾကား ေပါက္ဖြားလာခါစ အေျပာင္းအလဲမွာ မည္သို႔ ဆိုးရြားစြာ ပံုသြင္းခံရမည္ကို မေတြးဝံစရာပင္ ျဖစ္သည္။ မွန္ပါသည္။ စနစ္ေဟာင္းအၾကား အက်ဥ္းခ် ခံထားရသည့္ ဦးေႏွာက္မ်ားႏွင့္ ၾကီးျပင္းလာၾကေသာ ကြ်န္ေတာ္တို႔ သေဘာထား မၾကီးႏုိင္ၾကေသးသည္မွာ အတိုင္းအတာတစ္ခုအထိ လက္ခံႏုိင္စရာသည္။ သို႔ေပျငား ယခုလက္ရွိ ျဖစ္ေပၚေနေသာ အေနအထားတို႔ကို သံုးသပ္ခ်က္မ်ားအရ ျမန္မာျပည္သူမ်ားသည္ စစ္မွန္သည့္အေျပာင္းအလဲကို အကယ္စင္စစ္လိုလားရဲ႕လား ဟူသည့္ အခ်က္မွာေမးခြန္းထုတ္စရာပင္ျဖစ္သည္။

    တိုင္းျပည္တည္ေဆာက္ေရးတြင္ အမ်ိဳးသားစည္းလံုး ညီညြတ္ေရးႏွင့္ ရင္ၾကားေစ့ေရး၊ ဖြံ႕ျဖိဳးတိုးတက္ေရးအတြက္ အလြန္အေရးပါေသာ “Social Capital” ဟူသည့္ လူမႈအရင္းကို အသံုးခ်ေရးအတြက္ လူတုိင္းပူးေပါင္း ေဆာင္ရြက္ေရးတို႔မွာ ႏုိင္ငံ စည္ပင္ဖြံ႔ျဖိဳးေရးအတြက္ အသက္ေသြးေၾကာမ်ား သဖြယ္ျဖစ္သည္။ သို႔ေပျငား အမ်ိဳးသား စည္းလံုးညီညြတ္ေရးကို မ်က္ကြယ္ျပဳလုိေသာ မ်ိဳးခ်စ္အမည္ခံ အဖ်က္သမားမ်ားႏွင့္ အမ်ိဳးသားေရး ေခါင္းစဥ္ေအာက္တြင္ လူမ်ိဳးေရးမုန္းတီးမႈကို အသက္သြင္းေနၾကေသာ ေနာက္ျပန္ဆြဲ ဝါဒီတို႔အၾကား ျမန္မာျပည္ဖြ႔ံျဖိဳး တိုးတက္ေရးမွာ ဝိုးတဝါးႏွင့္ အခ်ိန္မေရြးေပ်ာက္ပ်က္သြားႏုိင္ေသာ အေနအထားတြင္ရွိေနသည္။

    ယခုလတ္တေလာ အြန္လိုင္းမီဒီယာမ်ားႏွင့္ လူမႈေရးဝက္ဘ္ဆိုဒ္မ်ားတြင္ ေတြ႔ေနရေသာ ပို႔စ္အမ်ားစု၊ ကြန္းမန္႔မ်ားႏွင့္ လုပ္ၾကံဓာတ္ပံုအခ်ိဳ႕တို႔သည္ လူမ်ိဳးေရးမုန္းတီးမွဳကို အရွိန္အဟုန္ျပင္းျပင္းျဖင့္ ဖန္တီးေနၾကလ်က္ရွိျပီး ကနဦးတြင္ ရိုဟင္ဂ်ာဆန္႔က်င္ေရးအသြင္ျဖင့္ ေပၚေပါက္လာခဲ့ျပီး ေနာက္ပိုင္းတြင္ အစၥလာမ္ ဆန္႔က်င္ေရးကို ေျပာင္ေျပာင္တင္းတင္း လုပ္ေဆာင္လာၾကကာ ျမန္မာျပည္တြင္းရွိ လူနည္းစုမြတ္စလင္မ္မ်ားအား တိုက္ဖ်က္ေရး ဟူသည့္ ေခါင္းစဥ္သို႔ အသြင္ေျပာင္းသြားၾကသည္။

    ထိုအခ်က္ကထူးျပီး မဆန္းလွ။ အသိဥာဏ္အေမွာင္တိုက္ထဲ ပိတ္မိေနေသာ လူတစ္စု၏ လုပ္ရုိးလုပ္စဥ္မွ်သာ ျဖစ္ျပီး၊ ယခင္ကလည္းရွိခဲ့သည္၊ ယခုလည္းလုပ္ေနသည္၊ေနာင္လည္းဆက္လက္ ရွိသြားမည္ျဖစ္သည္။ သို႔ေသာ္ ကြ်န္ေတာ့္အတြက္ ထူးဆန္းေနသည္ကား ႏုိင္ငံကိုခ်စ္လွပါသည္ ဆိုေသာ ႏိုင္ငံေရးသမား ၾကီးမ်ားက ေရငံုႏွဳတ္ပိတ္ ေနၾကသည္။ ေနာက္ကိုျပန္မလွည့္ပါဆိုေသာ ပုဂၢိဳလ္မ်ားက မ်က္ကြယ္ ျပဳထားၾကသည္။ ပြင့္လင္းလာပါသည္ဆိုေသာ မီဒီယာက သတင္းထိန္ခ်န္ထားၾကသည္။ ထို႔ထက္ပိုၿပီး ဆိုးသည္က တိုင္းျပည္ဖြံ႔ျဖိဳးတိုးတက္ေရးတြင္ ယက္မသဖြယ္ ပဲ့ကိုင္ထိန္းသိမ္းေပးရန္တာ၀န္ရွိေသာ လူမႈဖြံ႔ျဖိဳးေရးအဖြဲ႔အစည္း(NGO) မ်ားႏွင့္ အဆိုပါ NGO တို႔၏ တာဝန္ရွိသည့္သူမ်ားကပါ ဝိုင္းဝန္းေျမာက္ထိုးပင့္ေကာ္ လုပ္ၾကေလျပန္သည္။ အဆိုးရြားဆံုးအေနျဖင့္မူကား အတုိက္အခံ ႏိုင္ငံေရးပါတီတို႔၏ ေခါင္းေဆာင္ပိုင္းတစ္ခ်ိဳ႕ႏွင့္ ပါတီ၀င္ အမ်ားစုကပါ မြတ္စလင္မ္ ဆန္႔က်င္ေရးကို ေပၚေပၚတင္တင္ ေထာက္ခံအားေပးျပီး ကိုယ္ထိလက္ေရာက္ ပါ၀င္ပတ္သတ္ ၾကေလေသာအခါ … တုိင္းျပည္၏ အနာဂတ္အတြက္ ကြ်န္ေတာ္လြန္စြာမွပင္ တုန္လႈပ္ ေျခာက္ျခားမိပါသည္။

    ထိုမွ်သာမကေသးအတန္ငယ္ သေဘာထားေပ်ာ့ေျပာင္းသူမ်ားက အၾကမ္းဖက္မွဳ ကို လက္မခံေပျငား ၎တုိ႔၏ ႏႈတ္ထြက္ စကားတို႔တြင္ ျမန္မာ မြတ္စလင္မ္မ်ားသည္ ဧည့္သည္မ်ား ျဖစ္ေသာေၾကာင့္ အိမ္ရွင္ျဖစ္သူ ဗုဒၶဘာသာ၀င္မ်ားႏွင့္ သင့္ျမတ္ေအာင္ ေနထိုင္ရမည္ဟူေသာ ၾသ၀ါဒမ်ားေျခြလာၾကေသာ အခါ လြန္စြာမွပင္ ခံျပင္းမိသည္။ ထိုစကားလံုးသည္ အေပၚယံအားျဖင့္ လူတစ္ခ်ိဳ႕အတြက္ နားေထာင္ေကာင္းေပျငား လူ႔အခြင့္အေရးႏွင့္ႏိုင္ငံသား အခြင့္အေရးကို ေျပာင္ေျပာင္တင္းတင္း လ်စ္လ်ဴရွဳ ခ်ဳိးေဖါက္ျခင္း(တနည္း) အႏုနည္းျဖင့္ အၾကမ္းဖက္ျခင္းသာ ျဖစ္သည္။ ယခု ဆယ္စုႏွစ္တြင္း ခုိး၀င္လာပါသည္ဟု စြပ္စြဲခံထားရေသာ သူမ်ားအား ထားရွိေသာ ျမန္မာျပည္သူတို႔၏ သေဘာထားအေပၚကြ်န္ေတာ္မွတ္ခ်က္မေပးလုိပါ။ သုိ႔ေပျငား ယခင့္ယခင္က ဖြဲ႔စည္းပုံ အေျခခံဥပေဒမ်ား အရေရာ ယခုလက္ရွိ 2008 ခုႏွစ္ဖြဲ႔စည္းပံု အေျခခံဥပေဒအရပါ၊ ႏိုင္ငံသား ျဖစ္ျပီးသူ ျမန္မာမြတ္စလင္မ္မ်ားအေပၚ ဧည့္သည္ဟူ၍ သတ္မွတ္ဆက္ဆံ ေနျခင္းအား ျပင္းျပင္းထန္ထန္ ဆန္႔က်င္ကန္႔ကြက္ပါသည္။ ယခုေဆာင္းပါးတြင္ ကြ်န္ေတာ္သည္ ႏုိင္ငံသားျဖစ္မွဳအား သတ္မွတ္ျခင္း၊ ႏိုင္ငံသားဟူသည့္ အနက္အဓိပၸါယ္ ဖြင့္ဆိုခ်က္မ်ားႏွင့္ ႏုိင္ငံသား အခြင့္အေရးႏွင့္ ဆက္ဆိုင္ေသာ ျမန္မာျပည္၏ ဥပေဒျပဌာန္းခ်က္မ်ားအား ေဆြးေႏြးမည္ ျဖစ္ပါသည္။

    ေရွးဦးစြာေဆြးေႏြးလုိသည္မွာ ကုလသမဂၢ အပါအ၀င္ ကမာၻ႔ႏုိင္ငံအသီးသီးတုိ႔က သေဘာတူညီသတ္မွတ္မွဳျပဳျပီးေသာ ႏုိင္ငံသားျဖစ္ခြင့္ဆုိင္ရာ အဓိပၸာယ္သတ္မွတ္ခ်က္မ်ားကို တင္ျပေဆြးေႏြးလုိပါသည္။ ႏိုင္ငံသား ျဖစ္ျပီးေသာ ျပည္သူတုိ႔အေပၚ မည္သည့္အုပ္ခ်ဳပ္သူအစိုးရကမွ် ဧည့္သည္ဟူ၍ သတ္မွတ္လုိ႔မရပါ။ ေရွးဦးစြာ အေျခခ်မႈႏွင့္ ကာလရွည္ၾကာအတည္တက် ေနထိုင္မႈတို႔အေပၚ မူတည္၍ သတ္မွတ္ခ်က္မ်ား ကြဲျပားႏုိင္ေသာ္လည္း ဥပေဒ၏ေရွ့ေမွာက္တြင္ မည္သည့္ ႏုိင္ငံသားမဆို ရပိုင္ခြင့္မွာ ထပ္တူက်သည္သာျဖစ္၏။

    သုိ႔ျဖစ္ေပရာ ေအာက္တြင္ေဖၚျပမည္ျဖစ္ေသာ ႏိုင္ငံသားျဖစ္မႈအေပၚတြင္ ကြဲျပားေသာသတ္မွတ္ခ်က္မ်ားကို ေဆြးေႏြးသြားမည္ျဖစ္သည္။

    Ethnicity (လူမ်ိဳးစု ျဖစ္ျခင္း)

    လူမ်ိဳးစုျဖစ္ျခင္းသည္ အစုအဖြဲ႔အေပၚအေျခခံသည္။ ေယဘုယ်အားျဖင့္ တူညီေသာ မ်ိဳးဗီဇႏွင့္ ၀ိေသသလကၡဏာမ်ား (ဥပမာ – ဘာသာစကားတူျခင္း၊ သမိုင္းအေမြအႏွစ္ တူညီျခင္း၊ ယဥ္ေက်းမွဳတူညီျခင္း) စသည္တုိ႔ျဖစ္ၾကသည္။ အမ်ားအားျဖင့္လူမ်ိဳးစု ျဖစ္ျခင္းသည္ ပထ၀ီအေနအထားအရ ေနရာေဒသ တစ္ခုတည္းတြင္ အတူတကြ ယွဥ္တြဲေနထိုင္ျခင္း၊တူညီေသာ စားေသာက္ေနထိုင္မႈ ပံုစံရွိျခင္း၊ ကိုးကြယ္ရာ အယူအဆတူညီျခင္းတုိ႔သည္ လူမ်ိဳးစုဟုေခၚတြင္ သတ္မွတ္ရာ၌ အေရးပါလွသည္။

    Race (လူမ်ိဳးႏြယ္ဆက္)

    လူမ်ိဳးႏြယ္ဆက္ဟူသည္ Ethnicity (လူမ်ိဳးစု) ႏွင့္ ဆင္တူေပျငား လူပုဂိၢဳလ္တစ္ဦးတစ္ေယာက္၏ အသြင္သ႑ာန္၊ အသားအေရာင္၊စသည္တုိ႔ႏွင့္ ပိုမိုပတ္သက္ ဆက္စပ္သည္။ လူမ်ိဳးႏြယ္ဆက္ဟူသည္ ဇီ၀သေဘာတရားအရ သတ္မွတ္ထားမႈျဖစ္ျပီး ဆင္းသက္ရာ မ်ိဳးဗီဇတူညီျခင္း (ဥပမာ – ဆံပင္အေရာင္၊ မ်က္လံုးအေရာင္၊ အရိုးအဆစ္ တည္ေဆာက္မႈ၊ေမး႐ိုး အသြင္သ႑ာန္) အစရွိသည့္ တူညီမႈမ်ားအေပၚတြင္ အေျခခံ၍ သတ္မွတ္ျခင္းျဖစ္သည္။

    Nationality (အမ်ိဳးသား/ႏိုင္ငံသားျဖစ္မွဳ)

    (အမ်ဳိးသား/ႏိုင္ငံသားျဖစ္မႈ) သတ္မွတ္ရာတြင္ အဓိကအားျဖင့္ လူပုဂၢိဳလ္၏ ေမြးဖြားရာ ႏုိင္ငံေပၚ အေျခခံျခင္း (သို႔) Citizen ႏိုင္ငံသား သတ္မွတ္ခ်က္ ႏွင့္ ေဘာင္၀င္မႈတို႔အေပၚ မူတည္သည္။ သို႔ေသာ္ ရံဖန္ရံခါတြင္ ႏိုင္ငံသား ျဖစ္မႈကို ထုိပုဂၢိဳလ္၏ လက္ရွိ အေျခတက် ေနထိုင္ရာေဒသ (သို႔) အမ်ိဳးသားေရး လကၡဏာမ်ား ထပ္တူက်ျခင္း စသည္အားျဖင့္လည္း သတ္မွတ္ေလ့ရွိသည္။ ဥပမာ လူတစ္ဦးသည္ ႏုိင္ငံ A တြင္ေမြးဖြားခဲ့ျငား ႏိုင္ငံ B သို႔ ထာ၀ရ ေရႊ႕ေျပာင္း ေနထိုင္မည္ဆိုပါက ယင္းပုဂိၢဳလ္အားႏိုင္ငံ B အေနျဖင့္ သတ္မွတ္ခ်က္မ်ားႏွင့္ ကိုက္ညီပါက ႏိုင္ငံသားျဖစ္မွဳကို ခြင့္ျပဳေပးရမည္ျဖစ္သည္။ ႏိုင္ငံသားျဖစ္မွဳ သတ္မွတ္ရာတြင္ အေရးပါေသာ အျခားအခ်က္တစ္ခ်က္မွာ အခ်ိဳ႕မ်ိဳးႏြယ္စုမ်ားသည္ျပည္နယ္ အတည္တက် သတ္မွတ္ ထားေပးမႈ မရွိျငား (သို႔) ႏိုင္ငံတကာက အသိအမွတ္ျပဳမႈ နည္းပါးျငား ယင္းမ်ိဳးႏြယ္စုမ်ား အေနျဖင့္ ႏိုင္ငံသားျဖစ္မႈတြင္ ရပိုင္ခြင့္ အျပည့္အ၀ရွိသည္ ဟူ၍ သတ္မွတ္ထားသည္။ (ဥပမာ – ပါလက္စတုိင္းမ်ား၊ ကာ့ဒ္လူမ်ိဳးမ်ားႏွင့္ တမီလ္လူမ်ိဳးမ်ား)

    Citizen(ႏိုင္ငံသားျဖစ္ျခင္း)

    ႏိုင္ငံသား ျဖစ္ျခင္းသည္ သတ္မွတ္ ႏိုင္ငံတစ္ခုတြင္ ေမြးဖြားျခင္း (သို႔) အျခားႏုိင္ငံတစ္ခုသို႔ ေရာက္ရွိစဥ္ေမြးဖြါးမွဳျပဳျခင္း (သို႔) အျခားႏိုင္ငံသား/သူ တစ္ဦးႏွင့္ လက္ထက္မွဳ ျပဳျခင္း (သို႔)စရိုက္လကၡဏာႏွင့္ ၀ိေသသ တူညီျခင္းတုိ႔ အေပၚမွဳတည္၍ အသိအမွတ္ျပဳျခင္း စသည္အားျဖင့္ ပံုစံအမ်ိဳးမ်ိဳးႏွင့္သတ္မွတ္ လက္ခံထားၾကသည္။ ႏိုင္ငံသား ျဖစ္ျခင္း သတ္မွတ္ခ်က္မ်ားႏွင့္ ကိုက္ညီပါက အဆိုပါပုဂိဳလ္သည္ တင္းျပည့္ ႏုိင္ငံသား ျဖစ္၍ ႏိုင္ငံသား အခြင့္အေရး အျပည့္အ၀ရရွိရမည္ျဖစ္သည္။ (ဥပမာ မဲေပးခြင့္၊ ေရြးေကာက္ပြဲ၀င္ခြင့္)

    သို႔ျဖစ္ေပရာမည္သည့္ လူမ်ဳိးစု၊ မ်ဳိးႏြယ္ဆက္၊ တုိင္းရင္းသားတုိ႔မွ ဆင္းသက္လာသည္ျဖစ္ေစ၊ သို႔တည္းမဟုတ္ ကာလရွည္ၾကာေရႊ႔ေျပာင္းေနထိုင္မွဳ မွႏုိင္ငံသားျဖစ္ခြင့္ႏွင့္ ကိုက္ညီမွဳရွိေသာေၾကာင့္ ႏုိင္ငံသားျဖစ္လာသည္ျဖစ္ေစ မည္သည့္ႏုိင္ငံသားမဆို အဆိုပါတိုင္းျပည္အေပၚ သစၥာေစာင့္သိမွဳ ျပဳရမည္ ျဖစ္ျပီး အျပန္အလွန္အားျဖင့္လည္း ႏုိင္ငံေတာ္မွ ႏုိင္ငံသားအခြင့္အေရးအျပည့္အ၀ ေပးရန္လိုအပ္သည္။

    ဆက္လက္၍ ျမန္မာျပည္၏ ယခင့္ယခင္ ဖြဲ႔စည္းပံု အေျခခံဥပေဒမ်ားအရေသာ္လည္းေကာင္း၊ တည္ဆဲဥပေဒမ်ားအရေသာ္ လည္းေကာင္း၊ ႏိုင္ငံသားျဖစ္ခြင့္ႏွင့္ ႏိုင္ငံသားတုိ႔၏ အခြင့္အေရးသတ္မွတ္ခ်က္မ်ားကို ဆက္လက္ေဆြးေႏြးသြားပါမည္။ လက္ရွိဖြဲ႔စည္းပံု အေျခခံ ဥပေဒအရ ႏိုင္ငံသားျဖစ္ခြင့္ဟူသည္ကို –

    – Personborn of parents both of whom are nationals of the Republic of the Union of Myanmar
    (က)  ျပည္ေထာင္စုသမၼတ ျမန္မာႏုိင္ငံေတာ္၏ တုိင္းရင္းသား မိဘႏွစ္ပါးမွေမြးဖြားသူ

    – Personwho is already a citizen according to law on the day this Constitution comesinto operation.(ခ) ဖြဲ႕စည္းပံု အေျခခံဥပေဒ အတည္ျပဳျပဌာန္းသည့္ ေန႔တြင္ ဥပေဒအရ ႏုိင္ငံသားျဖစ္ျပီးသူ

    –  Sect: 345, 2008 constitution
    အဆိုပါအတိုင္းဖြင့္ဆိုထားသည္ကိုေတြ႔ရသည္။ သို႔ျဖစ္ေသာေၾကာင့္၊ လူတစ္ဦးအေနျဖင့္ ၄င္းကိုယ္တိုင္ေကာ၊ ၄င္း၏မိဘႏွစ္ပါးကပါ ျမန္မာျပည္တြင္ ေမြးဖြါးသည္ဆိုပါက၊ ျမန္မာႏိုင္ငံသားျဖစ္ခြင့္ကို အလိုအေလ်ာက္ရရွိျပီး ျဖစ္သည္။ ၄င္းအျပင္ အေျခခံဥပေဒၾကီးက ႏုိင္ငံသားတုိ႔၏ အခြင့္အေရးႏွင့္ပတ္သက္၍ျပဆိုရာတြင္

    – Equalrights before the law  and  legal protection
    ႏိုင္ငံေတာ္သည္မည္သူ႔ကိုမဆို ဥပေဒအရာတြင္တန္းတူညီမွ် အခြင့္အေရး ရရွိေစရမည္။ ထို႔ျပင္ ဥပေဒ၏ အကာအကြယ္ကိုလည္း တန္းတူညီမွ်စြာရယူပိုင္ခြင့္ေပးရမည္။

    –  Non-discrimination based on race,birth, religion, official position, status, culture, sex andwealth
    ႏိုင္ငံေတာ္သည္ ျပည္ေထာင္စုသမၼတျမန္မာႏုိင္ငံေတာ္၏ မည္သည့္ႏိုင္ငံသားကိုမွ် လူမ်ဳိး၊ ဇာတိ၊ ကိုးကြယ္ရာဘာသာ၊ရာထူးဌာနႏၱရ၊ အဆင့္အတန္း၊ ယဥ္ေက်းမွဳ၊ အမ်ဳိးသား၊ အမ်ဳိးသမီး၊ ဆင္းရဲခ်မ္းသာတုိ႔ကိုအေၾကာင္းျပဳ၍ ခြဲျခားမွဳ မရွိေစရ။ ယင္းအျပင္ တန္းတူအခြင့္အေရး အေနျဖင့္ –

    –  Equalopportunity
    (a) Publicemployment
    (b) Occupation
    (c) Trade
    (d) Business
    (e) Technical know-how and vocation
    (f) Exploration of art, science and technology.

    sect:347, sect:348, Sect:349
    ေဖၚျပပါမူရင္းအတိုင္း တရားဥပေဒေရွ့ေမွာက္တြင္ လူတိုင္းအခြင့္အေရး တန္းတူရွိရမည္ဟူ၍ လည္းေကာင္း၊ မ်ိဳးႏြယ္၊ ကိုးကြယ္ယံုၾကည္မွဳ၊ရာထူးရာခံ၊ ယဥ္ေက်းမွဳ၊ ဥစၥာဓန၊ လိင္သဘာဝ စသည္အားတို႔ျဖင့္ ခြဲျခားဆက္ဆံမွဳမျပဳရ ဟူ၍လည္းေကာင္း ေဖၚျပပါရွိျပီးျဖစ္သည္။ ဖြဲ႔စည္းပံု အေျခခံ ဥပေဒ၏ မည္သည့္ေနရာတြင္မွ် မည္သည့္ႏုိင္ငံသားတုိ႔ကအိမ္ရွင္ျဖစ္၍ မည္သို႔ေသာ ႏုိင္ငံသားတို႔က ဧည့္သည္ ျဖစ္သည္ဟူ၍ ဖြင့္ဆိုထားျခင္းအလ်ဥ္းမရွိျငား၊ လူပုဂဳိလ္ အခ်ဳိ႕တုိ႔၏ အိမ္ရွင္၊ဧည့္သည္ဟူသည့္ အယူအဆကိုတြင္တြင္ေျပာဆိုေနျခင္းမွာ လြန္စြာမွပင္ ရယ္ဖြယ္ေကာင္းလွသည္။

    အထက္ေဖၚျပပါအခ်က္မ်ားကို ေထာက္႐ႈျခင္းအားျဖင့္ တရားဥပေဒစိုးမိုးေရး၊ ဒီမိုကေရစီႏွင့္ တိုင္းျပည္တည္ေဆာက္ေရးကိုအမွန္တကယ္ လိုလားသည္ ဆိုပါက လူတစ္ဦးျခင္းစီ၏ ျဖစ္တည္မႈ၊ ႏိုင္ငံသားတုိ႔၏ ရပိုင္ခြင့္ႏွင့္ ၄င္းတုိ႔၏ တန္ဖိုးတို႔ကို လက္ခံေလးစားေပးမွဳ ျပဳရမည္ျဖစ္ျပီး ၄င္းတို႔၏ အသက္ရွင္သန္ ရပ္တည္မႈႏွင့္ ဂုဏ္သိကၡာရွိမႈ တို႔ကိုအသက္ႏွင့္လဲ၍ ကာကြယ္ေစာင့္ေရွာက္ေပးမႈ ျပဳရမည္ျဖစ္သည္။

    ထို႔အျပင္ ႏိုင္ငံသားတို႔၏ ေနာက္ဆက္တြဲအခြင့္အေရးမ်ား အျဖစ္အေျခခံဥပေဒမွ ျပဌာန္းထားေသးသည္တုိ႔မွာ –

    –  TheRight to life, dignity and personal freedom  (sect:44,353, 354, 355)
    –  Freedomof opinion and expression
    –  Peacefulassembly
    –  Freedomof association and organization
    –  Theright to language, culture ,  literature, education and health ( sect:22,28,366)
    –  Forcelabor, enslaving and anti-trafficking in person are prohibited. (sect:358, 359)
    –  Religiousfreedom ( sect:34)

    စသည္ျဖင့္အသက္ရွင္ခြင့္၊ ဂုဏ္သိကၡာရွိရွိ ရပ္တည္ခြင့္၊ လြပ္လပ္စြြာေနထိုင္ခြင့္၊ လြပ္လပ္စြာေဖၚျပ ေျပာဆိုခြင့္၊ ျငိမ္းခ်မ္းစြာစုေ၀းခြင့္၊ အက်ဳိးျပဳ အသင္းအဖြဲ႔မ်ား ဖြဲ႔စည္းခြင့္၊ ဘာသာစကား၊ ယဥ္ေက်းမွဳ၊ စာေပ၊ ပညာေရး က်န္းမာေရးတို႔တြင္ တန္းတူညီမွ်ရပိုင္ခြင့္ႏွင့္ ေစာင့္ထိန္းခြင့္၊ အတင္းအက်ပ္ အလုပ္ေစခိုင္းျခင္း ႏွိပ္စက္ကလူျပဳျခင္းတို႔မွ အကာအကြယ္ရရွိခြင့္၊ လြပ္လပ္စြာ ကိုးကြယ္ခြင့္ တုိ႔ကိုသတ္မွတ္ ျပဌာန္းေပးထားျပီး ျဖစ္ေပရာ၊ ျမန္မာျပည္တြင္ ေပါက္ဖြါးေသာ မိဘကေမြးဖြါးသည့္၊ျမန္မာျပည္သား ကြ်န္ေတာ္တို႔ ျမန္မာမြတ္စလင္မ္ အားလံုး၏ ရပိုင္ခြင့္တုိ႔ႏွင့္ အက်ံဳးဝင္ေနသည္မွာ အထင္အရွားပင္ျဖစ္သည္။

    ယင္းအျပင္အေရးအၾကီးဆံုး အခ်က္အေနျဖင့္ အပိုဒ္ ၃၆၄ တြင္ ျပဌာန္းထားသည္မွာ “ႏုိင္ငံေရးကိစၥအလု႔ိငွာ ဘာသာသာသနာကို အလြဲသံုးစားမျပဳရ။ ထို႔ျပင္ လူမ်ဳိးေရးေၾကာင့္ေသာ္ လည္းေကာင္း၊ ဘာသာေရးေၾကာင့္ေသာ္လည္းေကာင္း တစ္ဖက္ႏွင့္တစ္ဖက္၊ တစ္ဂိုဏ္းႏွင့္တစ္ဂိုဏ္း မုန္းတီးျခင္း၊ ရန္မူျခင္း၊ စိတ္၀မ္းကြဲျခင္း တစ္မ်ဳိးမ်ဳိးေပၚေပါက္လာေစရန္ ရည္ရြယ္ေသာ သို႔မဟုတ္ ေပၚေပါက္လာေစရန္ အေၾကာင္းရွိေသာ အျပဳအမူသည္ “ဖြဲ႔စည္းပံု အေျခခံဥပေဒႏွင့္ ဆန္႔က်င္သည္။ ထိုအျပဳအမူမ်ိဳး အတြက္ျပစ္ဒဏ္ေပးႏုိင္ရန္ ဥပေဒ ျပဌာန္းႏုိင္သည္။” ဟူ၍ အတိအလင္း ေဖၚျပထားသည္။

    ထို႔အတြက္ေၾကာင့္ လူမ်ဳိးေရးမုန္းတီးမႈကို အသက္သြင္းသူမ်ား၊ ဘာသာေရး အျမင္က်ဥ္းေျမာင္းသူမ်ား၊ ဘာသာေရးအေၾကာင္းျပ အမုန္းတရား သြတ္သြင္းသူမ်ားသည္မည္သည့္လူမ်ိဳး၊ မည္သည့္ဘာသာ၀င္၊ မည္သို႔ေသာ ပုဂၢိဳလ္ျဖစ္ေနသည္ ျဖစ္ေစ၊ ဥပေဒကို ခ်ိဳးေဖါက္သူမ်ားျဖစ္ၾကသည္။ လူ႕အခြင့္အေရးကို မ်က္ကြယ္ျပဳ ခ်ိဳးေဖာက္သူမ်ား ျဖစ္ၾကသည္။ ယင္းအျပင္ ထုိကဲ့သုိ႔ အျပဳအမူမ်ိဳးကို ျမင္ေတြ႕ၾကားသိရပါလ်က္ မ်က္ကြယ္ျပဳေနသူမ်ား၊ ႏႈတ္ဆိတ္ေနၾကသူမ်ား၊ အားေပးအားေျမာက္ျပဳေနၾကသူမ်ားသည္လည္း တုိင္းျပည္အား အဖ်က္အေမွာင့္လမ္းေၾကာင္းသုိ႔ ပို႔ေဆာင္ေပးေနေသာတရားခံမ်ား ျဖစ္မွန္းမသိ ျဖစ္ေနၾကသည္ကို သတိျပဳသင့္သည္။

    အခ်ဳပ္အားျဖင့္ ဆိုရေသာ္ ယေန႔လက္ရွိ ျမန္မာႏုိင္ငံတြင္ လူ႔အခြင့္အေရးခ်ိဳးေဖာက္ခံေနရသူမ်ားမွာ ျမန္မာမြတ္စလင္မ္ တစ္မ်ိဳးတည္းသာမဟုတ္။ က်န္တိုင္းရင္းသား လူမ်ိဳးစုမ်ား အပါအ၀င္ ဗုဒၶဘာသာ၀င္ ဗမာလူမ်ိဳးမ်ားသည္လည္း ဆိုးဆိုးရြားရြားလူ႔အခြင့္အေရး ခ်ိဳးေဖါက္ခံေနရသည္သာ ျဖစ္သည္။ သို႔ေပျငား လူ႔အခြင့္အေရးအတြက္၊ ဒီမိုကေရစီေရးအတြက္ တိုက္ပြဲ၀င္ရာတြင္ မိမိလူမ်ိဳးတစ္မ်ိဳးတည္း အခြင့္အေရးရျပီးေရာ၊ တစ္ျခားလူမ်ိဳးမ်ားက ဆက္လက္ျပီး အခြင့္အေရးမ်ား မရပါေစႏွင့္ ဟူသည့္ စိတ္ဓာတ္မ်ိဳးက လူပီသေသာ စိတ္ထားမ်ိဳးမဟုတ္ေခ်။ ထို႔ျပင္ ျမန္မာမြတ္ဆလင္မ္ မ်ားအေနႏွင့္လည္း မိမိတို႔အေရးကိုသာလွ်င္ ကြက္ကြက္ေလး မေတြးပဲႏုိင္ငံသားပီသေသာ စိတ္ဓာတ္ျဖင့္ တုိင္းျပည္၏ အေရးကိစၥ အားလံုးတို႔တြင္ အနစ္နာခံ အပင္ပန္းခံေဆာင္ရြက္ျခင္းျဖင့္ ျမန္မာျပည္သားအားလံုး၏ ေကာင္းက်ိဳးကို ေဖၚေဆာင္ရာတြင္ တာ၀န္ယူစိတ္မ်ားျပသရန္လိုအပ္သည္။ က်န္တိုင္းရင္းသား ျပည္သူမ်ားအားလံုးအေနျဖင့္ လည္း မိမိတို႔အေရးကိုသာေရွ့တန္းတင္ ေဆာင္ရြက္ျခင္းမျပဳပဲ တစ္တုိင္းျပည္လံုးအေရးကို ျပည္ေထာင္စုသား စစ္စစ္စိတ္ဓာတ္မ်ိဳးျဖင့္ ဖန္တီးပံုေဖၚသြားရမည္ျဖစ္သည္။ ျပိဳင္တူတြန္းမွ ေရြ႔ႏိုင္မည့္ အျပဳသေဘာေဆာင္သည့္အေျပာင္းအလဲ မ်ားကိုျမင္ေတြ႔လုိပါက ကြ်န္ေတာ္တုိ႔ သေဘာထားၾကီးရန္၊ စည္းလံုးညီညြတ္ရန္လိုအပ္သည္။သို႔မဟုတ္ပါက မည္သည့္ ျပဳျပင္ေျပာင္းလဲမွဳမ်ိဳးကို ေဖၚေဆာင္သည္ျဖစ္ပါေစ သမင္ေမြးရင္းက်ားစားရင္း အျဖစ္မ်ိဳးျဖင့္ အေဟာသိကံ ျဖစ္ေနဦးမည္မွာ မုခ်မလြဲပင္ျဖစ္သည္။

    ========================

  • ႏိုင္ငံတကာ ရာဇ၀တ္မႈဆိုင္ရာ တရားရံုး (International Criminal Court) အေၾကာင္း တေစ့တေစာင္း

    ဒီဇင္ဘာ ၁၈၊၂၀၁၂
    M-Media
    တင္မင္းထြဋ္

    “ႏိုင္ငံတကာ ရာဇဝတ္မႈဆိုင္ရာ တရားရံုး ေပၚေပါက္လာပံု”

    ICC Logoႏိုင္ငံေတာ္အတြင္းရွိ လူအခြင့္အေရးခ်ိဳးေဖာက္မွဳမ်ားကို သက္ဆိုင္ရာ အစိုးရကိုယ္တိုင္က ခ်ိဳးေဖာက္သည့္အခါ (သို႔မဟုတ္) ထိုခ်ိဳးေဖာက္မွဳမ်ားကို ႏိုင္ငံေတာ္အဆင့္တြင္ အေရးယူေဆာင္ရြက္ႏိုင္မွဳ မရွိသည့္အခါ ႏိုင္ငံတကာလူ႔အခြင့္အေရးမ်ားျဖင့္ အေရးယူႏိုင္ရန္ ႏိုင္ငံတကာ လူ႔အခြင့္အေရးဥပေဒမ်ားလိုအပ္ေၾကာင္း စဥ္း စားေတြးေခၚလာၾကသည္။

    အထူးသျဖင့္ ဒုတိယကမၻာစစ္အတြင္း ျဖစ္ပြားခဲ့ေသာ စစ္ရာဇ၀တ္မွဳမ်ားက ႏိုင္ငံတကာ လူ႔အခြင့္အေရးစာခ်ဳပ္မ်ားျဖင့္ လူ႔အခြင့္အေရးခ်ိဳးေဖာက္သူမ်ားကို ေစာင့္ၾကပ္ရန္ အျပစ္ေပးရန္ လိုအပ္ေၾကာင္း စဥ္းစားလာခဲ့ၾကသည္။

    ပထမကမၻာစစ္အၿပီး ၁၉၁၉ ခုႏွစ္တြင္ ႏုိင္ငံေပါင္းခ်ဳပ္အသင္းႀကီးကုိ တည္ေထာင္ခဲ့ေသာ္လည္း မေအာင္ျမင္ပဲ ဒုတိယကမၻာစစ္ႀကီး ထပ္မံျဖစ္ပြားခဲ့ရသည္၊၊

    • ဒုတိယကမၻာစစ္အတြင္း ဟစ္တလာေခါင္းေဆာင္ေသာ နာဇီပါတီသည္ ဂ်ဴးလူမ်ဳိး(၆)သန္းေက်ာ္အပါ အဝင္ အျခားလူမ်ားအား လူသားခ်င္း မတရားရက္စက္၊ ႏွိပ္စက္ညွင္းပန္း သတ္ျဖတ္ခဲ့သည္။

    • နာဇီပါတီသည္ အစြန္းေရာက္အမ်ဳိးသားေရးဝါဒကို က်င့္သံုး၍ ဂ်ဴးမ်ား၊ ဂ်စ္ပစီမ်ား၊ကိုယ္အဂၤါခ်ဳိ ႔တဲ့သူမ်ား ၊လိင္တူခ်စ္သူမ်ားကို မ်ဳိးျဖဳတ္သတ္ရန္ အစီအစဥ္ခ်မွတ္ခဲ့သည္။ အဆိပ္ေငြ႔မ်ားလႊတ္၍ အစုလိုက္အၿပဳံလိုက္ သတ္ျဖတ္ခဲ့သည္။

    • ထို႔ေၾကာင့္ စစ္အၿပီးတြင္ နာဇီ စစ္ေခါင္းေဆာင္မ်ားသာမက အရပ္သားတာဝန္ရွိသူမ်ား အပါအဝင္ စုစုေပါင္း လူအေယာက္ (၂ဝဝ) ေက်ာ္ကိုိ ႏုရင္ဘတ္ၿမိဳ႔တြင္ စစ္ခံုရုံးတင္စစ္ေဆး အျပစ္ေပးခဲ့သည္။ (ဆက္လက္ရွာေဖြ အၿပစ္ေပးစီရင္ေနသည္မွာလည္း ယေန႔ထက္တိုင္ ၿဖစ္သည္ကို အမ်ားသိၿပီးၿဖစ္ပါသည္။)

    • ထို႔အတူအေရွ ႔အာရွတြင္လည္း ဂ်ပန္မ်ား၏ဖက္ဆစ္စနစ္ေၾကာင့္ တာဝန္ရွိသူမ်ားကုိ ဂ်ပန္ႏုိင္ငံတိုက်ဳိၿမိဳ ႔တြင္ ခံုရုံးတင္စစ္ေဆး အျပစ္ေပးခဲ့သည္။

    • စစ္အတြင္းက်ဴးလြန္သူမ်ားကို ခံုရံုးတင္စစ္ေဆး အေရးယူမႈမ်ားသာမက အလားတူ လူသားခ်င္း မတရားရက္စက္မႈ၊ ႏွိပ္စက္ညွင္းပန္း သတ္ျဖတ္မႈမ်ား ထပ္မံမေပၚေပါက္ေစရန္၊  ၿငိမ္းခ်မ္းမႈထြန္းကားေရးႏွင့္ ပဋိပကၡခ်ဳပ္ၿငိမ္းေရးအတြက္ ႏိုင္ငံအစိုးရမ်ားက  ႀကိဳးပမ္းလုပ္ေဆာင္လာခဲ့ၾကသည္။

    800px-Netherlands,_The_Hague,_International_Criminal_Court
    နယ္သာလန္ႏိုင္ငံ သည္ဟိတ္ၿမိဳ မွ ICC ရံုးခ်ဴပ္

     

    န်ဳရင္ဘတ္ခံုရံုးတြင္ ဒုတိယကမၻာစစ္အတြင္းက ဥေရာပတြင္ စစ္ရာဇ၀တ္မွဳ က်ဴးလြန္ခဲ့ေသာ ထိပ္တန္း ေခါင္းေဆာင္မ်ား၊ သံတမန္မ်ားႏွင့္ စစ္ ဗိုလ္ခ်ဳပ္မ်ားကို အျပစ္ေပးႏိုင္ခဲ့သည္။၁၉၄၅ ခုႏွစ္မွ ၁၉၄၆ ခုႏွစ္အထိ စီရင္ခ်က္မ်ားခ်ခဲ့သည္။ တိုက်ိဳခံုရံုးတြင္ အေရွ႔ဖ်ားအာရွတြင္ စစ္ရာဇ၀တ္ မွဳ က်ဴးလြန္ခဲ့ေသာ ဂ်ပန္ ထိပ္တန္း ေခါင္းေဆာင္ မ်ား၊ သံတမန္မ်ားႏွင့္ စစ္ဗိုလ္ခ်ဳပ္မ်ားကို အျပစ္ ေပးႏိုင္ခဲ့သည္၊၁၉၄၆ ခုႏွစ္မွ ၁၉၄၈ ခုႏွစ္ အတြင္းစီရင္ခ်က္မ်ား ခ်မွတ္ႏိုင္ခဲ့သည္။
    စစ္ရံွဳးသူမ်ားသက္သက္ကိုသာ စီရင္ခဲ့ျပီး စစ္ႏိုင္သည့္ႏိုင္ငံမ်ားမွ က်ဴးလြန္သူတဦးကိုမွ အေရးယူခဲ့ျခင္းမရွိဟု ေထာက္ျပၾကသည္။

    ICC1

    ၁၉၄၆ ခုႏွစ္ ႏ်ဴးရင္ဘတ္ ေနာက္ပိုင္း “ႏုိင္ငံတကာျပစ္မႈဆုိင္ရာတရားရံုး International Criminal Court – ICC ႏွင့္ လူသားျဖစ္မႈဆန္႔က်င္ေသာျပစ္မႈကို ကာကြယ္ရန္ ႏုိင္ငံတကာျပစ္မႈ ဆုိင္ရာ ဥပေဒတစ္ခု လက္ခံေအာင္ International Criminal Code prohibiting crimes against humanity” ကို ပဲရစ္ျမိဳ ႔တြင္ ႏုိင္ငံတကာ ညီလာခံတရပ္ က်င္းပျပီး ေဆြးေႏြးခဲ့ၾကသည္။

    ၁၉၄၈ ခုႏွစ္၊ ဒီဇင္ဘာလ (၉)ရက္ေန႔တြင္ “လူမ်ဳိးတံုးသတ္ျဖတ္မႈကုိ ျပစ္မႈတခုခုအေပၚ ျပစ္ဒဏ္ေပးျခင္း ႏွင့္ ကာကြယ္ျခင္းသေဘာတူစာခ်ဳပ္ Convention on the Prevention and Punishment of the Crime of Genocide” ကုိ ICC ကုလသမဂၢအေထြေထြညီလာခံက အတည္ျပဳလက္ခံခဲ့ျပီး၊ ယင္းစာခ်ဳပ္ကုိ အေျခခံ၍ တရားရံုးတည္ေထာင္ရန္ သင့္ေလ်ာ္ေသာျပဌာန္းခ်က္မ်ားကုိ ေလ့လာရန္အတြက္ ႏုိင္ငံတကာဥပေဒ ေကာ္မရွင္International Law Commission – ILC ကုိ ကုလသမဂၢအေထြေထြညီလာခံက တာဝန္အပ္ႏွင္းခ့ဲသည္။

    ၁၉၄၉ – ၁၉၅၄ ခုႏွစ္ “ႏုိင္ငံတကာျပစ္မႈဆုိင္ရာတရားရံုး၏ Draft Statute for an ICC” တရပ္ကုိ ေရးဆြဲခဲ့ရာ အင္အားၾကီးႏိုင္ငံမ်ားက ဆန္႔က်င္ခ့ဲၾကသည္။

    ၁၉၅၄ ခုႏွစ္တြင္ ႏိုင္ငံတကာရာဇ၀တ္မွဳဆိုင္ရာတရားရံုးဖဲြ႔ရန္ အစီအစဥ္မ်ားေႏွာင့္ေႏွးၾကန္႔ၾကာ ေနခဲ့ၾကၿပီး တခ်ိန္ထဲမွာပင္ အစုိးရမ်ားက မိမိတို႔ျပည္သူမ်ားအေပၚ လူ႔အခြင့္အေရးအႀကီးအက်ယ္ခ်ိဳးေဖာက္မွဳ၊ လက္နက္ ကိုင္စစ္ပဲြမ်ားအတြင္း အျပစ္မဲ့ျပည္သူမ်ားအေပၚ ရက္ရက္စက္စက္သတ္ျဖတ္မွဳမ်ားကို က်ဴးလြန္လာခဲ့ၾကသည္။

    (ကေမၻာဒီယား၊ ကိုဆိုဗို၊ယူဂိုဆလားဗီးယား၊ ရ၀မ္ဒါ၊ ဆီယားလီယြန္၊ ကင္ညာ၊အေရွ႕တီေမာႏိုင္ငံမ်ား စသည္တို႔ၿဖစ္သည္။)

    ICC2

    ႏိုင္ငံတကာ ရာဇ၀တ္မွဳခံုရံုးအျပင္ တရားဥပေဒရရွိခံစားေရးအတြက္ လုပ္ေဆာင္ခဲ့ေသာ လုပ္ေဆာင္မွဳမ်ားမွာ

    အမွန္တရားေကာ္မရွင္ (Truth Commission) ေတာင္အာဖရိက
    အထူး တရားခံုရံုး (ad Hoc Tribunal) အရင္ ယူဂိုစလားဗီးယား၊ ရ၀မ္ဒါ
    ႏိုင္ငံတကာတရားစီရင္မဳွမ်ားျဖင့္လုပ္ေဆာင္ေသာအထူးတရားရံုး (Hybrid Court applyingInternational Criminal Law) ကေမၻာဒီးယား၊ အေရွ႔တီေမာ၊ ကိုဆိုဗို၊ဆီယားလီယြန္

     

    ၁၉၉၁ – ၁၉၉၂ ခုႏွစ္ ေဘာစနီးယား၊ ဟာစီဂုိဗီးနားႏွင့္ ခရုိေအရွား စစ္ပြဲမွာ

    “လူမ်ဳိးတံုးသတ္ျဖတ္မႈႏွင့္ ဂ်ီနီဗာ သေဘာတူစာခ်ဳပ္”

    ထင္ရွားေသာခ်ဳိးေဖာက္မႈမ်ား၊က်ဴးလြန္မႈမ်ားကုိ တရားစြဲဆုိႏုိင္ရန္ ယူဂုိစလားဗီးယား အတြက္ ႏုိင္ငံတကာရာဇဝတ္တရားရံုး Ad-hoc Tribunal – ICTY” ကို ၁၉၉၃ ခုႏွစ္ ကုလသမဂၢ လံုျခံဳေရး ေကာင္စီက ဆံုးျဖတ္ခ်က္ခ်ျပီး တည္ေထာင္ခဲ့သည္။ ထိုတရားရံုးသည္ “သီးသန္႔တရားရံုး Ad-hoc”တခုျဖစ္သည္။

    တခ်ိန္တည္းမွာပင္ ရဝမ္ဒါႏုိင္ငံ၏ ပဋိပကၡထဲမွာ က်ဴးလြန္ခဲ့ေသာျပစ္မႈမ်ားကုိအေရးယူရန္ ၁၉၉၄ ခုႏွစ္ လံုၿခံဳေရးေကာင္စီမွ “ရာဝမ္ဒါႏိုင္ငံ အတြက္ ႏုိင္ငံတကာရာဇဝတ္တရားရံုး ICTR” ကုိ တည္ေထာင္ခဲ့သည္။၁၉၉၈ ခုႏွစ္က (အီတလီ) ေရာမၿမိဳ ႔တြင္ ကုလသမဂၢမွ ႀကီးမွဴး၍က်င္းပေသာ အျပည္ျပည္ဆိုင္ရာ ရာဇဝတ္မႈ တရားရံုးကို ဖြဲ႔စည္း တည္ေထာင္ရန္အတြက္ သေဘာတူစာခ်ဳပ္မူၾကမ္းကို ေရးဆြဲသည့္ညီလာခံကို က်င္းပခဲ့ၾကသည္။

    – ႏိုင္ငံေပါင္း (၁၆ဝ) မွ ကိုယ္စားလွယ္မ်ားတက္ေရာက္ခဲ့ၾကၿပီး (၅)ပတ္ၾကာ အျပင္းအထန္  ေဆြးေႏြး ညွိႏိႈင္းခဲ့ျပီးေနာက္ တက္ေရာက္လာသည့္ ႏိုင္ငံမ်ားထဲမွ ႏုိင္ငံေပါင္း (၁၂ဝ)က  ထိုစာခ်ဴပ္ကို အတည္ျပဳရန္ ေထာက္ခံမဲေပးခဲ့သည္။

    – တရုတ္၊ လစ္ဗ်ား၊ အီရတ္ႏွင့္ အေမရိကန္ႏိုင္ငံ အပါအဝင္ ႏိုင္ငံ(၇) ႏိုင္ငံက ထိုစာခ်ဳပ္ကို ကန္႔ကြက္မဲ ေပးခဲ့ၾကၿပီး ႏိုင္ငံေပါင္း(၂၁) ႏိုင္ငံက ၾကားေန ခဲ့သည္။

    – ထိုစာခ်ဴပ္ကို ၁၉၉၈ခုႏွစ္ ဇူလိုင္လ(၁၇) ရက္ေန႔တြင္ အတည္ျပဳျပဌာန္းႏိုင္ခဲ့သည္။

    လက္မွတ္ေရးထိုးခဲ့သည့္ ေနရာျဖစ္ေသာ ေရာမၿမိဳ႕ကုိ အစြဲျပဳ၍ေရာမစာခ်ဳပ္ (Rome) ဟုလည္း ေခၚေဝၚသည္။ စာခ်ဳပ္အရ အျပည္ျပည္ဆိုင္ရာ ရာဇဝတ္မွဳ တရားရုံးကို ဖြဲ႔စည္းထူေထာင္ႏုိင္ရန္အတြက္ ႏိုင္ငံေပါင္း(၆ဝ)ကအတည္ျပဳ လက္မွတ္ေရးထိုးရန္ လိုအပ္သည္။

    ၂ဝဝ၂ ခုႏွစ္ ဧၿပီလ (၁၁)ရက္ေန႔တြင္ ႏိုင္ငံေပါင္း (၆၆)ႏိုင္ငံက အတည္ျပဳ လက္မွတ္ေရးထိုးခဲ့ၿပီးေနာက္ ၂ဝဝ၂ ခုႏွစ္ ဇူလိုင္လ (၁) ရက္ေန႔တြင္ တရားရုံးကိုစတင္ဖြဲ႔စည္းႏိုင္ခဲ့ၿပီး နယ္သာလန္ႏိုင္ငံ သည္ဟိတ္ၿမိဳ ႔ တြင္ရုံးစိုက္ထားပါသည္။

    ICTR/ICTY  ႏွင့္ ICC တို႕ကြာၿခားခ်က္

    ICTR/ ICTY ICC
    ဖြဲ႔စည္းေပၚေပါက္လာပံု  လံုၿခံဳေရးေကာင္စီက ဖြဲ႔စည္းႏိုင္ရန္ ညြန္ၾကားႏိုင္။ Rome စာခ်ဳပ္အရေပၚေပါက္လာေသာ တရားရံုး ၿဖစ္သည္။လံုၿခံဳေရးေကာင္စီက အမႈကို တရားရံုးသို႔ လႊဲေၿပာင္း ေပးအပ္ႏိုင္။
    ရံုးဖြင့္ထားမႈ အခင္းၿဖစ္ပြားၿပီး အခ်ိန္မွ ထူေထာင္။ အၿမဲတမ္းဖြင့္လွစ္ထားေသာ တရားရံုး ။
    က်ဴးလြန္သည့္ေနရာ သတ္မွတ္ထားသည့္ ႏိုင္ငံမ်ားတြင္ ၿဖစ္ပြားခဲ့ေသာ ရာဇ၀တ္မ်ားကို စီရင္ႏိုင္။ Rome စာခ်ဳပ္ အဖြ႔ဲ၀င္ ႏုိင္ငံမ်ားက ျပည္တြင္းတြင္ ျဖစ္ေစ၊ ျပည္ပတြင္ျဖစ္ေစ က်ဴးလြန္ေသာ အမႈမ်ား။
    အေရးယူႏုိင္သည့္ အခ်ိန္ သတ္မွတ္ထားေသာ အခ်ိန္ကာလအတြင္းျဖစ္ပြားေသာအမႈမ်ား ၂၀၀၂ ခုႏွစ္၊ ဇူလုိင္လ ေနာက္ပိုင္း က်ဴးလြန္ေသာ အမႈမ်ား။
    အေရးယူႏုိင္သည့္အမႈအမ်ိဳးအစား သတ္မွတ္ထားေသာက်ဴးလြန္မႈမ်ား လူမ်ိဳးတံုး သတ္ျဖတ္မႈ၊ လူသားျဖစ္မႈအေပၚ လူမ်ိဳးတံုး သတ္ျဖတ္မႈ၊လူသားျဖစ္မႈ အေပၚ ထိခုိက္ေစေသာအမႈ၊စစ္ပြဲဆုိင္ရာ ရာဇဝတ္မႈ၊
    ႏုိင္ငံတကာ ရာဇဝတ္မႈမ်ားကို အဆိုးဝါးဆုံး က်ဴးလြန္သည့္တာဝန္ရွိသူ ေခါင္းေဆာင္ကုိအေရးယူႏုိင္။

     

    ICC က လက္ခံကုိင္တြယ္ႏုိင္သည့္ ရာဇဝတ္ျပစ္မႈအမ်ိဳးအစားမ်ား၊

    ယခုေပၚေပါက္လာေသာတရားရံုးသည္ လူမ်ိဳးတံုး သတ္ျဖတ္မႈမ်ား (Genocide)၊လူသားမ်ိဳးႏြယ္ တခုလံုးကို ထိခုိက္ေစသည့္ ရာဇဝတ္မႈမ်ား (Crime Against Humanity)၊ စစ္ပြဲဆုိင္ရာရာဇဝတ္မႈမ်ား(War Crime) တုိ႔ကုိ က်ဴးလြန္သည္ဟု စြပ္စြဲခံရသည့္ လူပုဂၢိဳလ္တဦးတေယာက္တုိင္းကို ခံုရံုးတင္ အေရးယူႏုိင္ပါသည္။ ထုိအမႈ(၃)မ်ိဳးႏွင့္ အက်ံဳးမဝင္သည့္ က်န္သည့္အမႈမ်ားကို မတုိင္ၾကားႏုိင္ေပ။

     

    တုိင္ၾကားႏုိင္ေသာအမႈမ်ား

    လူမ်ိဳးတံုးသတ္ျဖတ္မႈဆုိသည္မွာ “ႏုိင္ငံသား၊ မ်ိဳးႏြယ္စု၊ လူမ်ိဳးစု (သုိ႔မဟုတ္) ဘာသာေရးဆုိင္ရာ အသင္းအဖြဲ႔မ်ား အားလံုးကို ဖ်က္ဆီးရန္ ရည္ရြယ္ခ်က္ႏွင့္ က်ဴးလြန္မႈမ်ား (သုိ႔မဟုတ္) အခ်ိဳ႕အစိတ္အပုိင္းကုိ ဖ်က္ဆီးရန္ ရည္ရြယ္ခ်က္ႏွင့္ က်ဴးလြန္မႈမ်ား” ကုိ ဆုိလုိသည္။

    အပုိဒ္ (၇)အရ “လူမ်ိဳးတံုး သတ္ျဖတ္မႈ” ႏွင့္ သက္ဆုိင္ေသာ ျပစ္မႈအမ်ိဳးအစား ငါးမ်ိဳးမွာ-

    (၁) လူတစ္စု၏ အဖြဲ႕ဝင္မ်ားကို ပစ္မွတ္ထားေသာ သတ္ျဖတ္ျခင္း။

    (၂) လူတစ္စု၏ အဖြ႔ဲဝင္မ်ားကို ခႏၶာကုိယ္ သုိ႔မဟုတ္ စိတ္ပုိင္းဆုိင္ရာ ျပင္းထန္စြာ အႏၱရာယ္ျပဳျခင္း။

    (၃) အသင္းအဖြဲ႔တစ္ခုလံုး သုိ႔မဟုတ္ အခ်ိဳ႕ကုိ စိတ္ပုိင္းဆုိင္ရာ က်ဆင္းပ်က္စီးမႈ ျဖစ္ေပၚေစရန္ တမင္တကာ ရည္ရြယ္၍ ထုိအုပ္စု၏ အသက္အႏၱရာယ္ကို ထိပါးျခင္း။

    (၄) လူတစ္စုအတြင္း၌ ကေလးေမြးဖြားမႈကို တားဆီးရန္ဟူေသာ ရည္ရြယ္ခ်က္ျဖင့္ ခ်မွတ္သည့္ သတ္မွတ္ခ်က္ကုိ လုိက္နာေစျခင္း။

    (၅) ကေလးသူငယ္မ်ားကုိ လူအုပ္စုတစ္စုမွ အျခားလူအုပ္စုတစ္စုသုိ႔ အတင္းအဓမၼ ေရႊ႕ေျပာင္းျခင္း။

    လူသားမ်ိဳးႏြယ္တခုလံုးကို ထိခိုက္ေစသည့္ ရာဇ၀တ္မႈမ်ား

    လူသားမ်ိဳးႏြယ္တခုလံုးကို ထိခုိက္ေစသည့္ ရာဇဝတ္မႈမ်ား ဆုိသည္မွာ မည္သည့္အရပ္သား လူထုကုိမဆုိ ဦးတည္၍ စနစ္က်က် တုိက္ခုိက္ေသာ (သုိ႔မဟုတ္) က်ယ္က်ယ္ျပန္႔ျပန္႔ တုိက္ခုိက္ေသာ က်ဴးလြန္မႈမ်ား        ဟုဆုိထားသည္။

    အပုိဒ္ (၇)အရ လူသားမ်ိဳးႏြယ္တခုလံုးကုိ ထိခုိက္ေစသည့္ ရာဇဝတ္မႈမ်ားႏွင့္ သက္ဆုိင္ေသာ ျပစ္မႈ အမ်ိဳးအစား (၁၁)ခုမွာ –

    (၁) လူသတ္မႈ၊

    (၂) မ်ိဳးျဖဳတ္ျခင္း၊

    (၃) ကၽြန္ျပဳျခင္း၊

    (၄) ျပည္ႏွင္ဒဏ္ေပးျခင္း သုိ႔မဟုတ္ အတင္းအက်ပ္ ေရႊ႕ေျပာင္းျခင္း၊

    (၅) ေထာင္သြင္း အက်ဥ္းခ်ျခင္း သုိ႔မဟုတ္ အျပည္ျပည္ဆုိင္ရာ အေျခခံစည္းမ်ဥ္းမ်ားကို ခ်ိဳးေဖာက္၍ လူတေယာက္၏ ကုိယ္ပုိင္လြတ္လပ္ခြင့္ကို ျပင္းထန္စြာ ဆံုးရႈံးေစျခင္း၊

    (၆) ညွင္းပမ္းႏွိပ္စက္ျခင္း၊

    (၇) မုဒိမ္းက်င့္ျခင္း၊ လိင္ေကၽြးကၽြန္ျပဳျခင္း၊ အတင္းအၾကပ္ ျပည့္တန္ဆာအျဖစ္ေစခုိင္းျခင္း၊ကိုယ္ဝန္ရွိေစျခင္း၊ ကုိယ္ဝန္မရရွိေစျခင္း၊ အျခားဆိုးရြားေသာလိင္ပုိင္းဆုိင္ရာအၾကမ္းဖက္ၿခင္း၊

    (၈) သက္ေသအေထာက္အထားျပႏုိင္ေသာ မည္သည့္လူစုကုိမဆုိ ညွင္းပမ္းႏွိပ္စက္ (သုိ႔မဟုတ္) ႏုိင္ငံေရး၊ လူမ်ိဳးေရး၊ အမ်ိဳးသားေရး၊ မ်ိဳးႏြယ္စုေရး၊ ယဥ္ေက်းမႈ၊ ဘာသာေရး၊လိင္စသည့္အုပ္စုမ်ားအား ညွင္းပန္းႏွိပ္စက္ျခင္း၊

    (၉) လူမ်ားအား အတင္းအက်ပ္ ေပ်ာက္ဆံုးေစျခင္း၊

    (၁၀) လူမ်ိဳးအသားအေရာင္ ခြဲျခားေရးဆုိင္ရာဝါဒႏွင့္ဆုိင္ေသာ ရာဇဝတ္မႈမ်ားၿပဳလုပ္ၿခင္း၊

    (၁၁) တမင္တကာ ရည္ရြယ္၍ ႀကီးစြာေသာ ခံစားမႈကုိ ျဖစ္ေစျခင္း၊ စိတ္ပုိင္းဆုိင္ရာႏွင့္ ခႏၶာကုိယ္ပုိင္း ဆုိင္ရာအရ ျပင္းထန္စြာ ထိခုိက္အနာတရျဖစ္ေစျခင္း စသည့္ အျခားလူမဆန္သည့္ လုပ္ရပ္မ်ားကို ဆုိလုိသည္။

    စစ္ရာဇဝတ္မႈဆုိသည္မွာ ျပည္တြင္းစစ္ျဖစ္ေစ၊ ႏုိင္ငံတကာစစ္ပြဲျဖစ္ေစ၊ လက္နက္ကုိင္ ပဋိပကၡကာလ အတြင္း စီမံကိန္းတခု/မူဝါဒတခု၏ အစိတ္အပုိင္းအေနျဖင့္ က်ဴးလြန္ျခင္း(သုိ႔မဟုတ္) ထုိျပစ္မႈမ်ိဳးကို က်ယ္ျပန္႔ေသာ ပမာဏတခု က်ဴးလြန္ျခင္းဟုအဓိပၸါယ္ဖြင့္ဆုိထားသည္။

    ICC3

     အပုိဒ္ (၈) အရ စစ္ရာဇဝတ္မႈႏွင့္ ပတ္သက္၍ အဓိကက်ေသာေအာက္ပါအခ်က္ေလးခ်က္ကို က်ဴးလြန္ပါက စစ္ရာဇဝတ္မႈေျမာက္သည္ဟု ဆုိႏုိင္သည္။

    (၁) ၁၉၄၉ ခုႏွစ္၊ ဩဂုတ္လ (၁၂) ရက္၊ ဂ်ီနီဗာသေဘာတူညီခ်က္မ်ား၏ျပဌာန္းခ်က္မ်ားကို လူအမ်ား (သုိ႔မဟုတ္) အရာဝတၳဳမ်ားအေပၚ ျပင္းထန္စြာ ခ်ိဳးေဖာက္မႈမ်ား၊

    ၂) စစ္ပြဲအတြင္းႏွင့္ လက္နက္ကုိင္ပဋိပကၡအတြင္း က်င့္သံုးရမည့္ စစ္ဥပေဒကိုျပင္းထန္စြာခ်ိဳးေဖာက္မႈမ်ား၊

    (၃) အျပည္ျပည္ဆုိင္ရာ လကၡဏာေဆာင္သည့္ လက္နက္ကိုင္ပဋိပကၡျဖစ္ရာတြင္ ၁၉၄၉ခုႏွစ္၊ ဩဂုတ္လ (၁၂) ရက္ေန႔ပါ ဂ်ီနီဗာသေဘာတူညီခ်က္ (၄)ရပ္ႏွင့္ သက္ဆုိင္သည့္       ပုဒ္မ(၃)ကို ျပင္းထန္စြာ ခ်ိဳး ေဖာက္မႈမ်ားျဖစ္ေသာ ဖ်ားနာေနေသာ၊ ထိခိုက္ဒဏ္ရာရေနေသာ   ဖမ္းဆီးခ်ဳပ္ေႏွာင္ျခင္းခံရေသာ သို႔မဟုတ္ အျခားအေၾကာင္းေၾကာင့္ စစ္မတိုက္ႏိုင္ေသာ လက္နက္ခ်ၿပီးျဖစ္သည့္ လက္နက္ကုိင္တပ္ဖြဲ႔ဝင္မ်ားတြင္ တက္ၾကြစြာပါဝင္တုိက္ခုိက္ျခင္း မရွိေတာ့သည့္သူမ်ားကို ဆန္႔က်င္တုိက္ခုိက္က်ဴးလြန္မႈမ်ား၊

    (၄) အျပည္ျပည္ဆုိင္ရာ လကၡဏာမေဆာင္သည့္ လက္နက္ကုိင္ပဋိပကၡ (ျပည္တြင္းစစ္)မ်ားအတြက္      က်င့္သံုးေသာ စစ္ဥပေဒကို ျပင္းထန္စြာ ခ်ိဳးေဖာက္မႈတုိ႔ ျဖစ္သည္။

     

    စစ္ရာဇ၀တ္မႈေၿမာက္ႏိုင္ေသာ အမႈမ်ားမွာ-

    • -လူမ်ားကို သတ္ျဖတ္ျခင္း၊ မ်ိဳးတုံးေစျခင္း၊ ႏွိပ္စက္ညွင္းပမ္းျခင္းႏွင့္ ရက္ရက္စက္စက္ဆက္ဆံျခင္း၊
    • -လူတေယာက္၏ ဂုဏ္သိကၡာကုိ ထိခုိက္ညွိဳးႏြမ္းေအာင္ ဆက္ဆံျခင္း၊ ဓားစာခံအျဖစ္ေခၚေဆာင္ျခင္း၊
    • -ရည္ရြယ္ခ်က္ရွိရွိျဖင့္ အရပ္သားမ်ားကုိ ပစ္မွတ္ထား တုိက္ခုိက္ျခင္း၊
    • -ဂ်ီနီဗာသေဘာတူစာခ်ဳပ္က သတ္မွတ္ထားသည့္ သေကၤတမ်ားပါရွိသည့္ အေဆာက္အဦမ်ား၊ ပစၥည္းမ်ား၊
    • ေဆးဝါးဌာနမ်ားႏွင့္ ယာဥ္မ်ားကို ပစ္မွတ္ထား တုိက္ခုိက္ဖ်က္ဆီးျခင္း၊
    • -လူသားခ်င္းဆိုင္ရာ စာနာမႈဝန္ထမ္းမ်ားႏွင့္ ၿငိမ္းခ်မ္းေရးတပ္ဖြ႔ဲ မ်ားကို ပစ္မွတ္ထား တုိက္ခုိက္ျခင္း၊
    • -ဘာသာေရး၊ ယဥ္ေက်းမႈ၊ အထိမ္းအမွတ္မ်ား၊ ေဆးရံုမ်ားႏွင့္လူနာမ်ားထားရွိသည့္ေနရာမ်ားကို   ပစ္မွတ္ထား တုိက္ခုိက္ျခင္း၊
    • -လိင္ေစာ္ကားျခင္း၊ အတင္းအၾကပ္ ျပည့္တန္ဆာအျဖစ္ ေစခုိင္ျခင္း၊ ကိုယ္ဝန္ရေစျခင္း၊  သားေၾကာ ျဖတ္ျခင္းႏွင့္ အျခားပံုစံမ်ားျဖင့္ လိင္ပုိင္းဆုိင္ရာ အၾကမ္းဖက္မႈမ်ား၊
    • -အသက္ (၁၅)ႏွစ္ေအာက္ ကေလးမ်ားကို စစ္ပြဲမ်ားတြင္ ပါဝင္ေစခုိင္းျခင္း၊
    • -ရပ္ရြာလူထုမ်ားကို လံုၿခံဳေရးအေၾကာင္းေၾကာင့္ မဟုတ္ပဲ ေရြ႕ေျပာင္းျခင္း၊
    • -ဒဏ္ရာရသည့္ တဖက္တပ္သားမ်ားကုိ ရက္ရက္စက္စက္ သတ္ျဖတ္ျခင္း၊
    • -စစ္သံု႔ပမ္းမ်ားကို တေယာက္မက်န္ သတ္ျဖတ္ျခင္း၊ သူတုိ႔၏ ခႏၶာကုိယ္မ်ားကို ျဖတ္ေတာက္ျခင္း၊  ေဆး (သုိ႔မဟုတ္)သိပံၸပညာစမ္းသပ္မႈမ်ားကို လုပ္ေဆာင္ျခင္း၊
    • -လုိအပ္ခ်က္အရ မဟုတ္ဘဲ လူထု၏ ကုိယ္ပုိင္ပစၥည္းမ်ားကို ဖ်က္ဆီးျခင္း၊ သိမ္းပုိက္ျခင္းလည္း စစ္ရာဇဝတ္မႈေျမာက္ေပသည္။


    အိုင္စီစီသို႔ တိုင္ၾကားႏိုင္မႈ အဆင့္ဆင့္

    • – အျပည္ျပည္ဆိုင္ရာ ရာဇဝတ္မႈတရားရံုးသည္ ကုလသမၢ၏အျပည္ျပည္ဆိုင္ရာတရားရံုးကဲ့သို႔  ႏိုင္ငံအခ်င္းခ်င္း အၾကားျဖစ္ပြားသည့္ ျပႆနာမ်ားကိုေျဖရွင္းရန္၊ ႏိုင္ငံတႏိုင္ငံကို တရားစြဲဆိုရန္ မဟုတ္ပါ။
    • – ေရာမသေဘာတူစာခ်ဳပ္ကို အတည္ျပဳလက္မွတ္ထိုး ထားေသာ ႏုိင္ငံ၏ ႏိုင္ငံသားတဦးဦးက  မည္သည့္ေနရာတြင္မဆို ထုိသတ္မွတ္ထားေသာ ရာဇဝတ္မႈက်ဴးလြန္ပါက သို႔မဟုတ္ ထိုအတည္ျပဳ  လက္မွတ္ ထိုးထားေသာႏုိင္ငံ၏ အခ်ဳပ္အျခာပိုင္နယ္ေျမေဒသအတြင္း က်ဴးလြန္ေသာ ရာဇဝတ္မႈမ်ားျဖစ္ပါက တရားစြဲ ဆိုႏိုင္ပါသည္။
    • – က်ဴးလြန္သူသည္ အမ်ိဳးသား အမ်ိဳးသမီးျဖစ္ေစ၊ သာမန္ အရပ္သားျဖစ္ေစ၊ စစ္တပ္တြင္ တာဝန္ရွိသူျဖစ္ေစ၊ အစိုးရတြင္တရားဝင္ ရာထူးရွိသူျဖစ္ေစ၊ ထိုရာဇဝတ္မႈတြင္ တာဝန္ရွိသည့္ မည္သူ႔ကိုမဆို တရားစြဲဆိုႏုိင္ပါသည္။
    • – တိုင္ၾကားခံရေသာသူသည္ လူပုဂၢိဳလ္တဦးခ်င္းျဖစ္ရပါသည္။
    • – ထိုသူသည္ တဦးခ်င္းျဖစ္ေစ၊ အျခားသူမ်ားႏွင့္ျဖစ္ေစ အမႈကို က်ဴးလြန္သူ၊
    • – ထိုအမွဳကို က်ဴးလြန္ရန္အတြက္ အမိန္႔ေပးေစခိုင္းခဲ့သူ၊
    • – အမႈက်ဴးလြန္ႏိုင္ေအာင္ အားေပးကူညီပံ့ပိုးေပးခဲ့သူ၊
    • – က်ဴးလြန္သူမ်ားက်ဴးလြန္ႏိုင္ေအာင္ ရည္ရြယ္ခ်က္တူျဖင့္ အားေပးပါဝင္ခဲ့သူ၊
    • – ထိုအမႈက်ဴးလြန္ရန္ ႀကံစည္ႀကိဳးပမ္းခဲ့သူ၊
    • – လူမ်ိဳးတုံးသတ္ျဖတ္မွဳျဖစ္ေအာင္ ေသြးထိုးလံႈ႕ေဆာ္သူ ျဖစ္ရပါမည္။
    • – တရားရံုးအေနျဖင့္ တိုင္ၾကားမႈမ်ားကို လက္ခံလာပါက ထိုက်ဴးလြန္ေသာရာဇဝတ္မႈမ်ားကို မည့္သူက အဓိက၊ အျမင့္ဆံုးတာဝန္ရွိသည္ကို စံုစမ္းစစ္ေဆးေဖာ္ထုတ္မည္။
    • – ထိုေနာက္ ထိုအမႈမ်ားတြင္ အမိန္႔ေပးေစခိုင္းေသာသူ၊ ေထာက္ပ့ံကူညီအားေပးသူႏွင့္ စီမံေဆာင္ရြက္သူမ်ားအပါအဝင္ ထိုက်ဴးလြန္မႈတြင္ တာဝန္အရွိဆံုးသူမ်ားကို အျပစ္စီရင္မည္ ၿဖစ္သည္။

     တာဝန္အရွိဆံုးသူကို အျပစ္ရွိေၾကာင္းစံုစမ္းရာတြင္-

    • – စြပ္စဲြခံရေသာ စစ္ေခါင္းေဆာင္ႏွင့္ က်ဴးလြန္သူမ်ားအၾကားရွိ အထက္၊ေအာက္ဆက္ဆံမႈ၊
    • – စစ္ေခါင္းေဆာင္အေနျဖင့္ ထိုအမွဳကို က်ဴးလြန္ေတာ့မည္ျဖစ္ေၾကာင္း (သို႔မဟုတ္)က်ဴးလြန္ျပီးျဖစ္ေၾကာင္း  သိႏိုင္ေသာအေျခအေန၊
    • – ထိုအမွဳကို မက်ဴးလြန္ရန္ တားဆီးႏိုင္ေသာ သို႔မဟုတ္ အေရးယူႏိုင္ေသာ (သို႔မဟုတ္)  သက္ဆိုင္ရာတာဝန္ရွိသူထံ စံုစမ္းစစ္ေဆးအေရးယူႏိုင္ရန္ ေပးပို႔ႏိုင္ေသာ မိမိ၏ အခြင့္အာဏာကို လိုအပ္သလို လုပ္ေဆာင္ရန္ ပ်က္ကြက္ေသာ အေျခအေနမ်ိဳးျဖစ္ရမည္။

    တရားရံုးသို႔အမႈမ်ားကို တင္ၿပတိုင္ၾကားႏိုင္ရန္ နည္း(၂)နည္း

    (၁) ေရာမစာခ်ဳပ္ကို လက္မွတ္ေရးထိုးထားေသာႏိုင္ငံမ်ားမွ လူပုဂၢိဳလ္တဦးဦးသည္ သူ႔ႏိုင္ငံ၏ နယ္နိမိတ္တြင္ျဖစ္ေစ အျခားႏိုင္ငံတခုခုတြင္ျဖစ္ေစ တရားရံုးကသတ္မွတ္ထားေသာ ရာဇဝတ္မႈသံုးမ်ိဳးအနက္ တခုခုကို က်ဴးလြန္ျခင္း၊

    (၂) အကယ္၍ ေရာမစာခ်ဳပ္ကို လက္မွတ္မထိုးထားေသာႏိုင္ငံမ်ားမွ လူပုဂၢိဳလ္မ်ားကို တိုင္ၾကား မည္ဆိုပါက ကုလသမဂၢလံုၿခံဳေရးေကာင္စီက ထိုအမႈကို တရားရံုးသို႔ လဲႊေျပာင္းေပးမွသာ ထိုအမႈကို စံုစမ္း စစ္ေဆးႏိုင္မည္ျဖစ္၏။ ထိုသို႔လဲႊေျပာင္းေပးရန္အတြက္ ကုလသမဂၢလံုၿခံဳေကာင္စီ အဖဲြ႔ဝင္ႏိုင္ငံမ်ားသည္ မဲခဲြဆံုးျဖတ္ရန္ လုိအပ္သည္။ ႏိုင္ငံမ်ားသည္ ေထာက္ခံ၊ ကန္႔ကြက္မဲမ်ားေပးႏိုင္သလို ၾကားေနမဲလည္း ေပးႏိုင္သည္။ သို႔ေသာ္ ထိုသို႔တရားရံုးကို လႊဲေျပာင္းေပးႏိုင္ရန္အတြက္ လံုၿခံဳေရးေကာင္စီအဖဲြ႔ဝင္ႏိုင္ငံ(၁၅) ႏိုင္ငံအနက္ (၉) ႏိုင္ငံမွ ေထာက္ခံမဲရရွိရန္ လိုအပ္သည္။

    သို႔ေသာ္ အၿမဲတမ္း (၅) ႏိုင္ငံမွ တႏိုင္ငံက ဗီတိုအာဏာသံုးပါက ထုိအမႈကိုတင္ႏိုင္မည္မဟုတ္ေခ်။

    စာခ်ဳပ္ကိုလက္မွတ္ေရးထုိးထားေသာ ႏိုင္ငံကျဖစ္ေစ၊ ကုလသမဂၢ၏လံုျခံဳေရးေကာင္စီကျဖစ္ေစ တရားရံုးေတာ္သို႔ ႏိုင္ငံတကာရာဇဝတ္မႈ က်ဴးလြန္ေသာအမႈကို စံုစမ္းစစ္ေဆးရန္ ႏိုင္ငံတကာ ရာဇဝတ္မႈ ဆိုင္ရာတရားရံုးသို႔ တိုင္ၾကားႏုိင္သည္။ ထိုသို႔တိုင္ၾကားလာပါက ႏိုင္ငံတကာရာဇဝတ္မႈဆိုင္ရာတရားရံုး၏ တရားစြဲဆို အရာရွိသည္ အက်ဴးလြန္ခံရသူမ်ား၊ အစိုးရမဟုတ္ေသာ အဖြဲ႔အစည္းမ်ားႏွင့္ အျခားခိုင္လံုေသာ ရင္းျမစ္မ်ားမွ သတင္းအခ်က္အလက္မ်ားစုေဆာင္း၍ စံုစမ္းစစ္ေဆးျခင္း စတင္ရပါသည္။

    ထိုသို႔စံုစမ္းစစ္ေဆးရာတြင္ ႏိုင္ငံတကာရာဇဝတ္မႈဆိုင္ရာတရားရံုးသည္ အစိုးရ၏ပူးေပါင္းပါဝင္မႈကို ရယူေဆာင္ရြက္ရပါသည္။ ႏိုင္ငံတကာရာဇဝတ္မႈဆိုင္ရာတရားရံုးတြင္ စံုစမ္းစစ္ေဆးရန္အတြက္ ကိုယ္ပိုင္ရဲတပ္ဖြဲ႔မရွိေသာေၾကာင့္ သက္ဆုိင္ရာအစိုးရႏွင့္ လက္တြဲေဆာင္ရြက္ရပါသည္။

    စံုစမ္းစစ္ေဆးသည့္ တရားစြဲဆုိအရာရိွသည္ အေထာက္အထား မ်ားကို ရွာေဖြရသည္။

    ကိုယ္တိုင္ခံစားရသူမ်ား မ်က္ျမင္သက္ေသမ်ားကို ေမးျမန္းသည္။ ထိုသို႔ရရွိေသာ သတင္း မ်ားကို မေပါက္ၾကားေအာင္ အထူးထိန္းသိမ္းသည္။ ထိုသို႔သတင္းေပးေသာ သူမ်ားအတြက္အႏၱရာယ္မျဖစ္ေစရန္ ကာကြယ္ေစာင့္ေရွာက္ေပးထားရပါသည္။

    စံုစမ္းစစ္ေဆးမႈကိုစတင္ေနသည့္အခ်ိန္အတြင္း တရားစဲြဆိုအရာရွိသည္ အမႈစစ္ေဆးမည့္ တရားရံုးေတာ္ထံမွ ထိုစြပ္စဲြခံရသည့္သူကို ဖမ္းဝရမ္းေတာင္းခံႏိုင္သည္။ အကယ္၍ထိုစြပ္စဲြခံရသည့္သူသည္ အမွန္တကယ္ရာဇဝတ္မႈမ်ားကို က်ဴးလြန္ေလာက္သည္ဟုယံုၾကည္ရေသာ အေျခအျမစ္ရွိပါက တရားရံုးသည္ ထိုဖမ္းဝရမ္းေတာင္းခံခ်က္ကို ခြင့္ျပဳမည္ၿဖစ္သည္။ ထိုစြပ္စဲြခံရသူကို ဖမ္းဆီးအၿပီး (သို႔မဟုတ္) ထိုသူကိုယ္တိုင္က အဖမ္းဆီးခံၿပီးေနာက္ ထိုစြပ္စဲြခ်က္မ်ားကို တရားရံုးတြင္ ၾကားနာႏိုင္သည္။ ထိုတရားရံုး ၾကားနာစီရင္မႈအတြင္း စြပ္စဲြ ခံရသူအေနျဖင့္ စြပ္စဲြခ်က္မ်ားကို ျငင္းဆိုခြင့္ရွိသလို သက္ေသအေထာက္အထားမ်ား တင္ျပခြင့္ရွိေပသည္။

    တရားစစ္ေဆးေနသည့္ ကာလအတြင္း စြပ္စဲြခံရသည့္သူသည္ တရားခြင္တြင္ ရွိေနရမည္။

    တရားခြင္ စစ္ေဆးေသာအဖြဲ႔သည္ တရားခြင္၏ တရားမွ်တမႈကို အထူးအေလးထားရမည္။

    စြပ္စဲြခံရသူအေနျဖင့္ တရားေရးဆိုင္ရာအခြင့္အေရးမ်ားရွိသလို ခံစားရသူမ်ားႏွင့္ မ်က္ျမင္သက္ေသမ်ားကိုလဲ လံုၿခံဳေအာင္ကာကြယ္ေပးရမည္။ ခိုင္လံုေသာသက္ေသ အေထာက္အထားမ်ား ျပည့္စံုပါက တရားရံုးသည္ စီရက္ခ်က္ခ်ႏိုင္ၿပီ ျဖစ္သည္။ တရားရုံးက ခ်မွတ္သည့္အမိန္႔ကို အယူခံဝင္ပိုင္ခြင့္လည္း ရိွသည္။

    Commission of Inquiry ၏ လုပ္ထံုးလုပ္နည္းမ်ား

    စံုစမ္းစစ္ေဆးမွဳမ်ားလုပ္ေဆာင္မည္ဆိုပါက ေအာက္ပါအခ်က္မ်ားကို သတိျပဳရမည္။

    ၎တုိ႔မွာ-

    • စတင္စံုစမ္းၿပီဆိုပါက ထိုစံုစမ္းစစ္ေဆးမွဳကို စံုစမ္းစစ္ေဆးသူႏွင့္ တရားရံုးကလဲြ၍ တျခားမည္သူကမွ် အဆံုးသတ္ခိုင္းျခင္းမျပဳႏိုင္။ သို႔ေသာ္ လံုၿခံဳေရးေကာင္စီအေနျဖင့္ စံုစမ္းစစ္ေဆးမႈ သို႔မဟုတ္ စီရင္ခ်က္ကို ေနာက္ထပ္ ထပ္တိုးႏိုင္သည့္ (၁၂)လကာလ ေရႊ႕ဆိုင္းႏိုင္သည္။
    • စံုစမ္းစစ္ေဆးမွဳတခုလံုးသည္ အထူးလ်ိဳ႕ဝွက္လံုၿခံဳမွဳရွိရမည္။
    • စံုစမ္းစစ္ေဆးသူသည္ စံုစမ္းသည့္အခ်က္ကို က်ဴးလြန္ခံရေသာသူႏွင့္က်ဴးလြန္သည့္သူဘက္ အပါ အဝင္ ဘက္ႏွစ္ဘက္စလံုးကို မွ်မွ်တတစံုစမ္းေဖာ္ထုတ္ရမည္။
    • စုံစမ္းစစ္ေဆးေသာသူသည္ က်ဴးလြန္သူမ်ားအေနျဖင့္ အစိုးရဖက္ကျဖစ္ေစ၊ အတိုက္အခံအဖဲြ႔မ်ားကျဖစ္ေစ၊ အျခားအဖဲြ႔မ်ားကျဖစ္ေစ အဖဲြ႔ကိုထည့္သြင္းစဥ္းစားျခင္းမျပဳဘဲ ျဖစ္ႏိုင္ေခ်ျဖစ္ေသာ ရာဇဝတ္မွဳမ်ားကို စံုစမ္းစစ္ေဆးရမည္။
    • စံုစမ္းစစ္ေဆးမည္ဆိုပါက စံုစမ္းစစ္ေဆးမည့္သူသည္ ထိုအခင္းျဖစ္ပြားသည့္ႏိုင္ငံ၏အစိုးရကိုခြင့္ေတာင္း၍ စံုစမ္းစစ္ေဆးမွဳမ်ားကုိ လုပ္ေဆာင္ႏိုင္သည္။

    စံုစမ္းစစ္ေဆးမည့္သူ၏ လုပ္ပိုင္ခြင့္မ်ား

    • အခ်က္အလက္မ်ားကို စုေဆာင္းေကာက္ယူႏိုင္သည္။
    • ခံစားရသူမ်ားႏွင့္ မ်က္ျမင္သက္ေသမ်ားကုိ ေမးခြန္းမ်ား ေမးႏိုင္သည္။
    • အစိုးရမ်ားႏွင့္ အျခားအဖဲြ႔အစည္းမ်ားထံမွ ပူးေပါင္းေဆာင္ရြက္မွဳမ်ားကုိေတာင္းခံႏိုင္သည္။
    • မိမိ စုေဆာင္းရရွိထားေသာ သတင္းမ်ားကို လံုၿခံဳစိတ္ခ်စြာ ထိမ္းသိမ္းထားပိုင္ခြင့္ ရွိသည္။
    • မိမိရရွိထားေသာသတင္းမ်ားအျပင္ ထိုအခ်က္မ်ားကို ေပးေသာသူမ်ားတြင္လံုၿခံဳမွဳရွိေစရန္အတြက္ လိုအပ္ေသာ လုပ္ေဆာင္ေပးမွဳမ်ား လုပ္ေဆာင္ေပးရန္ႏွင့္ ထိုသို႔လုပ္ေဆာင္ေပးရန္ ေတာင္းဆိုႏိုင္သည္။

    သံသယရွိသည္ဟုယူဆရေသာသူ၏ ရပိုင္ခြင့္ အခြင့္အေရးမ်ား

    စံုစမ္းစစ္ေဆးသူသည္ က်ဴးလြန္သည္ဟု သံသယရွိေသာသူကို ေမးျမန္းေတာ့မည္ဆိုပါကထိုသူ႔ထံတြင္ ေအာက္ပါအခြင့္အေရးမ်ားရွိေၾကာင္း အသိေပးရမည္။ ၎တုိ႔မွာ-

    • -အျပစ္ရွိသည္ဟု ထုတ္ေဖာ္မေျပာဆိုႏိုင္ခြင့္၊
    • -တရားလက္လြတ္ဖမ္းဆီးျခင္း၊ ဖိအားေပးျခင္း၊ ၿခိမ္းေျခာက္ျခင္း၊ ႏွိပ္စက္ျခင္းမွကင္းလြတ္ခြင့္၊
    • -စကားျပန္ျဖင့္ ေမးျမန္းျခင္းကို ရပိုင္ခြင့္၊
    • -ထိုသူ႔အေပၚ သံသယရွိေနေၾကာင္းကို ထိုသူအား ေျပာျပျခင္း၊
    • -မေျပာဘဲ ေနပိုင္ခြင့္၊
    • -ေရွ ႔ေနရရွိခြင့္၊
    • -ေရွ ႔ေနမငွားႏိုင္ပါက အကူအညီရရွိခြင့္၊
    • -သူကိုယ္တိုင္ကျငင္းဆိုျခင္းမဟုတ္ပါက သူ၏ေရွ႕ေနေရွ႕ေမွာက္တြင္ေမးခြန္း ေမးမႈမ်ားကို ရရွိပိုင္ခြင့္။

    စံုစမ္းစစ္ေဆးမႈအဆင့္ဆင့္

    • စံုစမ္းစစ္ေဆးမႈကုိ လုပ္ေဆာင္ရန္ ဆံုးျဖတ္ျခင္း၊
    • စံုစမ္းစစ္ေဆးသူအား ခန္႔အပ္ျခင္း၊
    • သက္ဆိုင္ရာအစိုးရႏွင့္ ၫွိႏိႈင္း၍ စံုစမ္းစစ္ေဆးျခင္း၊
    • စံုစမ္းစစ္ေဆးၿပီးသည့္ေနာက္ က်ဴးလြန္သူသည္ အမွန္တကယ္ က်ဴးလြန္ေၾကာင္း
    • ခိုင္လံုေသာ အေထာက္အထားမ်ား ေတြ႔ရပါက အႀကိဳခံုရံုးတြင္ ဖမ္းဝါးရမ္း ေတာင္းခံျခင္း၊
    • အႀကိဳခံုရံုးက ဖမ္းဝရမ္းထုတ္ေပးျခင္း၊ဖမ္းဆီးျခင္း၊ ကိုယ္တိုင္လာအဖမ္းခံျခင္း၊
    • အႀကိဳခံုရံုးတြင္ စဲြဆုိခ်က္မ်ားကို ၾကားနာေစျခင္း၊
    • စြပ္စဲြခံရသူက စဲြဆုိခ်က္မ်ားအေပၚ ျငင္းဆိုျခင္း၊ မိမိ၏ သက္ေသအေထာက္အထားမ်ားကို တင္ျပျခင္း၊
    • ခိုင္လံုသည့္အေထာက္အထားမ်ားရွိပါက စဲြခ်က္မ်ားကို အတည္ျပဳျခင္း၊
    • စြပ္စဲြခံရသူကို တရားရံုးတင္ျခင္း၊
    • အႀကိဳတရားရံုးက ထိုအမွဳသည္ အိုင္စီစီတြင္ တင္ႏိုင္ေသာအမႈ ျဖစ္ေၾကာင္း တင္သြင္းျခင္း၊
    • တရားစစ္ေဆးျခင္း (တရားမွ်တေသာ တရားခြင္ျဖစ္ရန္ တာဝန္ခံေစျခင္း)၊
    • တရားရံုးက စီရင္ခ်က္ခ်ျခင္း၊
    • တရားခံအေနျဖင့္ အယူခံဝင္လိုပါက အယူခံဝင္ခြင့္ကို ခြင့္ျပဳျခင္း။

    သက္ဆိုင္ရာ အခ်က္အလက္မ်ားကို ေကာက္ယူၿခင္းႏွင့္ အေရးပါမႈအပိုင္း

     သတင္းအခ်က္မ်ားရရွိရန္မွာ အိုင္စီစီအတြက္ အထူးအေရးႀကီးလွသည္။ ထိုမွသာ မွန္ကန္စြာျဖင့္ အေရးယူေဆာင္ရြက္ႏိုင္မည္ျဖစ္သည္။ အိုင္စီစီသည္ ၄င္းထံတင္သြင္းလာသည့္ သက္ေသအေထာက္အထား မ်ားကို ေသေသခ်ာခ်ာ စစ္ေဆးေဆာင္ရြက္ေလ့ရွိသည္။

     

    ICC 4
    Rwandan_Genocide_Murambi_skulls

    သက္ေသအေထာက္အထားမ်ားကို တင္သြင္းၿခင္း အပိုဒ္(၆၉-၄)

    သက္ေသအေထာက္အထားတင္သြင္းႏိုင္မွဳရွိမရွိကို တရားရံုးေတာ္က ဆံုးျဖတ္သည္။ ထိုတင္သြင္းသည့္ သက္ေသအေထာက္အထားသည္ တရားမွ်တစြာ သံုးသပ္ႏိုင္မႈအေပၚ ထိခိုက္ႏိုင္ျခင္း ရွိမရွိကုိ အၿမဲေလ့လာသည္။

    ထိုသက္ေသအေထာက္အထားမ်ားသည္ အိုင္စီစီ၏ လုပ္ထံုးလုပ္နည္းမ်ားအတိုင္းေကာက္ယူမည္။

    အကယ္၍ ေအာက္ပါအခ်က္အလက္မ်ားရွိေနပါက သက္ေသအေထာက္အထားမ်ားကို မတင္သြင္းႏိုင္ပါ။ ၎တို႔မွာ-

    -ထိုသက္ေသအေထာက္အထားသည္ ခိုင္လံုမွုမရွိဟု ယူဆရသည့္အခါ၊

    -ထိုသက္ေသအေထာက္အထား တင္သြင္းျခင္းေၾကာင့္ တရားေရးလုပ္ငန္းစဥ္ကို အထူးထိခိုက္ သက္ေရာက္ေစမည္ဟု ယူဆရသည့္အခါ။

    အမႈကို စီရင္ရာတြင္ က်ဴးလြန္မႈေၿမာက္၊ မေၿမာက္ဆိုသည္ကို ေအာက္ပါအခ်က္ႏွစ္ခ်က္ၿဖင့္ စီရင္ေလ့ရွိသည္။ ၎တို႔မွာ-

    (၁)ရာဇဝတ္မွဳအေျခခံေသာ သက္ေသအေထာက္အထား (Crime based evidence)

    • – ထိုအမွဳသည္ လူသားမ်ိဳးႏြယ္တခုလံုးကို ထိခိုက္ေသာအမွဳ၊ စစ္ပဲြဆိုင္ရာ ရာဇဝတ္မွဳႏွင့္ လူမ်ိဳးတံုး သတ္ျဖတ္မွဳဟုတ္မဟုတ္ကို ေလ့လာဆန္းစစ္ေသာ သက္ေသအေထာက္အထားမ်ား၊

    (၂)ပတ္သက္မွဳကို ေလ့လာေသာ သက္ေသအေထာက္အထား (Linkage Evidence) တို႔ၿဖစ္ၾကသည္။

    (၁)ရာဇဝတ္မွဳအေျခခံေသာ သက္ေသအေထာက္အထား (Crime based evidence)

    က်ဴးလြန္ေသာအမွဳ၏ ေနာက္ကြယ္တြင္ရွိေသာ အေၾကာင္းရင္းမ်ားကုိသက္ေသျပရန္အတြက္ ျဖစ္သည္။ ထိုသို႔သက္ေသျပႏိုင္ရန္အတြက္-

    • လူအေျမာက္အမ်ားအေပၚ ထိခိုက္ေစမႈ၊
    • အႀကိမ္ႀကိမ္အခါခါ က်ဴးလြန္ေနမႈ၊
    • ျငင္းဆိုႏိုင္မႈ အားနည္းမႈ၊
    • တင္ျပမွဳမ်ားသည္ အေၾကာင္းအရာ အခ်က္အလက္မ်ား ညီၫြတ္ျခင္းမရွိမႈ၊သက္ေသတဦးတည္းထံမွ ထြက္ဆိုခ်က္အမ်ိုးမ်ိဳး ထြက္ဆိုေနမႈ။

    ရာဇ၀တ္မႈအေၿခခံေသာ သက္ေသအေထာက္အထားမ်ားကို ေကာက္ယူရာတြင္ လိုအပ္သည့္ အေၿခခံအခ်က္မ်ား

    -၂ဝဝ၂ ခုႏွစ္ ဇူလိုင္လေနာက္ပိုင္းတြင္ ျဖစ္ပြားခဲ့ေသာေန႔မ်ားမွစ၍

    • -အခင္းျဖစ္ပြားရာေနရာ၊
    • -ရာဇဝတ္မွဳအမ်ိဳးအစား၊
    • -ခံရသည့္သူ အေရအတြက္၊
    • -ခံရေသာသူမ်ား၏ ႏိုင္ငံသား၊ တိုင္းရင္းသား၊ လူမ်ိဳး၊ လိင္၊ႏိုင္ငံေရး သို႔မဟုတ္ဘာသာေရးအုပ္စု၊
    • -က်ဴးလြန္ေသာသူ သို႔မဟုတ္ အုပ္စု အေၾကာင္း (တပ္ဖဲြ႔၊ ယူနီေဖာင္း)၊
    • -က်ဴးလြန္ခ်ိန္တြင္ က်ဴးလြန္သူမ်ားက ထုတ္ေဖာ္ေျပာဆိုခ်က္ (ခံရေသာသူမ်ားကိုမုန္းတီးမွဳရွိရွိျဖင့္ ပစ္မွတ္ထားလုပ္ေဆာင္မွဳကို ေပၚလြင္ေစေသာ ေျပာဆိုခ်က္မ်ား)

    ရာဇ၀တ္မႈအေၿခခံေသာ သက္ေသအေထာက္အထားေကာက္ယူရာတြင္ အသံုးၿပဳႏိုင္ေသာအၿခားအေထာက္အထားမ်ား

    • -ၿဂိဳလ္တုသတင္းဓာတ္ပံုမ်ား
    • -ရာဇဝတ္မွဳက်ဴးလြန္ေနသည့္ ဓာတ္ပံုမ်ား၊ ဗြီဒီယိုမ်ား၊အသံဖမ္းထားေသာအေခြမ်ား၊
    • -အျခားအဖဲြ႔အစည္းမ်ား၏ တင္ျပမွဳမ်ား၊
    • -ေဆးမွတ္တမ္းမ်ား၊
    • -သံတမန္မ်ား၊ သတင္းဌာနမ်ား၊ အစိုးရမဟုတ္ေသာအဖဲြ႔မ်ားႏွင့္
    • -ကုလသမဂၢဆိုင္ရာဝန္ထမ္းမ်ား၏ အစီရင္ခံစာမ်ား၊
    • -လူေသမွတ္တမ္း၊ သခ်ိဳင္းမ်ား၊

    (မွတ္ခ်က္။    ။ ၿမန္မာႏိုင္ငံ ရခိုင္ၿပည္နယ္တြင္ၿဖစ္ပြားခဲ့ေသာ လူမ်ိဳးတံုးသတ္ၿဖတ္မႈမ်ားတြင္ ဤအခ်က္အလက္မ်ားကို ၿပည့္စံုစြာစုေဆာင္းရရွိေနၿပီၿဖစ္ပါေၾကာင္း။)

    မ်က္ျမင္သက္ေသတဦးခ်င္းထံမွ စံုစမ္းရရွိလာေသာအခ်က္မ်ားကို စုေဆာင္း၍ သံုးသပ္မွဳမ်ား ျပဳလုပ္ ေလ့ရွိသည္။ ထိုအမွဳမ်ားကို ဇယားမ်ားဆဲြ၍ ေလ့လာျခင္းအားျဖင့္ အခင္းျဖစ္ပြားရာ ေနရာ၊ အခ်ိန္၊ ထိခိုက္ခံစား ရေသာသူမ်ား၊ က်ဴးလြန္သည့္အမွဳမ်ားကို ေသေသခ်ာခ်ာ ကဲြကဲြျပားျပား ျမင္ႏိုင္မည္။ ထို႔အျပင္ က်ဴးလြန္သူ မ်ားသည္ တဦးထဲကက်ဴးလြန္ျခင္းလား၊ အုပ္စုလိုက္ က်ဴးလြန္ျခင္းလား ဆိုသည္ကို သိသာ ထင္ရွားေစႏိုင္မည္။ ထိုသို႔ လုပ္ေဆာင္ျခင္းေၾကာင့္ က်ဴးလြန္မွဳသည္ ပမာဏအေရအတြက္ ဘယ္ေလာက္မ်ားေၾကာင္း သက္ေသျပလာႏိုင္သည္။ က်ဴးလြန္သည္႔အမွဳ၏ ေနာက္ခံလႈံ႕ေဆာ္ခ်က္မ်ားမွာပိုမိုေပၚလြင္လာသည္။ က်ဴးလြန္ သည့္သူ သို႔မဟုတ္ အုပ္စုမ်ားကို ပိုမို သက္ေသျပႏိုင္သည္။ထိုက်ဴးလြန္မွဳသည္ တေနရာထဲတြင္ က်ဴးလြန္ ျခင္းမဟုတ္ဘဲ ေနရာအႏွံ႔အျပားတြင္ရည္ရြယ္ခ်က္ရွိရွိျဖင့္ က်ဴးလြန္ျခင္းဆိုသည့္အခ်က္ကို ပိုမိုထင္ရွားေစ သည္။ အကယ္၍လိုအပ္သည့္အခ်က္မ်ား ရွိေနခဲ့ပါက ထိုအခ်က္မ်ားကို ရွာေဖြေတြ႔ရွိလာေစႏိုင္သည္။

    (၂)ပတ္သက္မွဳကို ေလ့လာေသာ သက္ေသအေထာက္အထား (Linkage Evidence)

    ယခုသက္ေသအေထာက္အထားမ်ားသည္ က်ဴးလြန္သူကို ေဖာ္ထုတ္ျခင္း မဟုတ္ေတာ့ဘဲ ယခု က်ဴးလြန္ေသာသူ သို႔မဟုတ္ အုပ္စုသည္ အျခားအထက္အရာရွိမ်ားႏွင့္ မည္ကဲ့သို႔ ဆက္ႏြယ္ပတ္သက္ေနသည္ ဆိုသည့္ သက္ေသအေထာက္အထားမ်ားကုိရွာေဖြစံုစမ္းျခင္းျဖစ္သည္။

    ပတ္သက္မွဳကို ေလ့လာေသာ သက္ေသအေထာက္အထားအမ်ိဳးအစားမ်ား

    • -က်ဴးလြန္ေသာသူႏွင့္ အထက္အရာရွိတို႔၏ တိုက္ရိုက္ဆက္သြယ္ပတ္သက္မွဳ (ဥပမာ-ထိုသူမ်ားအၾကား တိုက္ရိုက္ ဆက္သြယ္ေျပာဆိုမွဳ)၊
    • -က်ဴးလြန္ေသာသူႏွင့္ အထက္အရာရွိမ်ား၏ တပ္ဖဲြ႔အုပ္ခ်ဳပ္မွဳပံုစံဆက္စပ္မွဳ (ဥပမာ-တပ္ဖဲ႔ြဖြဲ႔စည္း အုပ္ခ်ဳပ္ပုံ အမိန္႔စီးဆင္းမွဳ၊ နာခံမွဳအေထာက္အထားမ်ား၊ အထက္ေအာက္အမိန္႔ေပးမွဳ၊ လိုက္နာမွဳ အစီရင္ခံမွဳပံုစံမ်ား)၊
    • -ျပစ္မွဳက်ဴးလြန္မွဳႏွင့္ ေခါင္းေဆာင္မ်ားက ခ်မွတ္ထုတ္ျပန္ထားေသာ ေပၚလစီမ်ားအၾကားသက္ဆိုင္ ေနမွဳ၊
    • -ထိုျပစ္မွဳမ်ားက်ဴးလြန္ေၾကာင္းကို သက္ဆိုင္ရာအရာရွိက သိရွိသည္ကို ေဖာ္ျပႏိုင္မွဳ၊

    ပတ္သက္မွဳကို ေလ့လာေသာ သက္ေသအေထာက္အထား ဥပမာမ်ားမွာ-

    • -တရားဥပေဒ ျပဌာန္းခ်က္မ်ား (စစ္တပ္၏ ဖဲြ႔စည္းပံု စစ္အဂါၤစဥ္မ်ား၊ စစ္တပ္၊ရဲတပ္ဖဲြ႔မ်ားႏွင့္ အစိုးရတို႔  အၾကားဆက္သြယ္မွဳ)၊
    • -စစ္ဘက္ပိုင္းဆိုင္ရာ အေထာက္အထားမ်ား ( က်ဴးလြန္ေသာသူႏွင့္ ၄င္းအေပၚအမိန္႔စီးဆင္းမွဳ ယႏၱယားပံုစံမ်ား၊ တာဝန္ခံအုပ္ခ်ဳပ္ပံု လုပ္ငန္းအဆင့္ဆင့္)၊
    • – အစိုးရပိုင္းဆိုင္ရာ သက္ေသအေထာက္အထားမ်ား (က်ဴးလြန္မွဳ၊ က်ဴးလြန္သူႏွင့္၄င္းအေပၚ အမိန္႔ေပးေသာသူႏွင့္ ထိုသူ၏ အဆင့္မ်ား)၊
    • -အစိုးရအရာရွိမ်ား၏ထုတ္ေဖာ္ေျပာဆိုခ်က္ ( သတင္းဌာနမ်ားတြင္အစိုးရေပၚလစီႏွင့္ပတ္သက္၍ ထုတ္ေဖာ္ေျပာဆိုမွဳမ်ား)၊
    • -အျခားသူမ်ားက လူသိရွင္ၾကား ထုတ္ေဖာ္ေျပာဆိုခ်က္မ်ား ( သတင္းသမားမ်ား၊သံတမန္မ်ား၊ အစိုးရ ႏွင့္ အစိုးရမဟုတ္သည့္အဖဲြ႔မ်ားမွ တာဝန္ရွိသူမ်ား၊ ကုလသမဂၢ ကိုယ္စားလွယ္မ်ားက ထိုအမွဳႏွင့္ ပတ္သက္၍ ေခါင္းေဆာင္တာဝန္ရွိသူမ်ားအားထုတ္ေဖာ္ေျပာၾကားခ်က္မ်ား)၊
    • -ၾကားျဖတ္ ဖမ္းယူရရွိသည့္သတင္းမ်ား၊
    • -ကြၽမ္းက်င္သူမ်ား၏ အစီရင္ခံတင္ျပခ်က္မ်ား။ စသည္တို႔ၿဖစ္ပါသည္။

    အခ်ဳပ္အားၿဖင့္ဆိုေသာ  ရြာတစ္ရြာတြင္ ၾကက္ေပ်ာက္သြားသူ ၾကက္ပိုင္ရွင္သည္ ၾကက္သူခိုးကို သိ၍ ဆယ္အိမ္ေခါင္းကို တိုင္ၾကားသည္။ ဆယ္အိမ္ေခါင္းသည္ ၾကက္သူခိုး၏ ေယာက္ဖၿဖစ္ေန၍ ရူးခ်င္ေယာင္ေဆာင္ေနသည္။ ထိုအခါ ရြာသူၾကီးကို တိုင္ၾကားရန္ သြားေသာအခါ ၾကက္သားဟင္းစားေနေသာ ရြာသူၾကီးက ဆီၿပန္ေနေသာပါးစပ္ကို သုတ္ကာ မၿမင္ဘဲ ရမ္းသန္းမစြပ္စြဲရန္ ေအာ္ေငါက္သည္။ ထိုအခါ မ်က္ႏွာငယ္ေလးၿဖင့္ ၿမိဳ ႔နယ္မႈးထံ တိုင္ၾကားေသာ ႏွာေစးေန၍ ထြက္မေတြ႔ႏိုင္ေပ။ တိုင္မွဴးထံ သြားေသာ္ ၾကက္အသည္းနဲ႔ဆက္ရက္မင္းစည္းစိမ္ခံေနၿခင္းကို ေတြ႔ၿခင္းေၾကာင့္ စိတ္ပ်က္ပ်က္ၿဖင့္ ICC သို႔ တိုင္ၾကားလိုက္ေလသတည္း။

    တင္မင္းထြဋ္
    ၁၈-ဒီဇင္ဘာ-၂၀၁၂
    International Criminal Court  စာအုပ္မွ ကူးယူေဖၚၿပ၍ ေဆာင္းပါးသဖြယ္ ၿပန္လည္ေရးသားပါသည္။