News @ M-Media

Tag: MuslimScientist

  • ပါရွန္း ပညာရွင္ႀကီး အလ္-ဘီ႐ူနီ (သို႔) အလယ္ေခတ္ရဲ႕  စြယ္စံုရ မြတ္စလင္ သိပၸံ ပညာရွင္မ်ားမွ တဦး

    ပါရွန္း ပညာရွင္ႀကီး အလ္-ဘီ႐ူနီ (သို႔) အလယ္ေခတ္ရဲ႕ စြယ္စံုရ မြတ္စလင္ သိပၸံ ပညာရွင္မ်ားမွ တဦး

    ဒီဇင္ဘာ ၆၊ ၂၀၁၄
    M-Media
    ကိုေလး စုစည္းတင္ဆက္သည္။

    albiruni (1)

    – တမန္ေတာ္ မုဟမၼဒ္သခင္ဟာ သူရဲ႕ေနာက္လုိက္ေတြကုိ အသိပညာကုိ ရွာေဖြဖုိ႔ အၿမဲတမ္းတုိက္တြန္းခဲ့ပါတယ္။ ကုိယ္ေတာ့္ရဲ႕ အဆုိအမိန္႔တစ္ခုမွာ “ပုခက္အတြင္းမွ သခ်ႋဳင္းအတြင္းအထိ ပညာရွာေဖြၾက” လုိ႔ ေျပာခဲ့တာကုိၾကည့္ရင္ ကုိယ္ေတာ္ဟာ ပညာေရးကုိ ဘယ္ေလာက္ဦးစားေပးလဲဆုိတာ ေတြ႕ႏုိင္မွာပါ။

    ဒီလုိသင္ၾကားမႈက ေစာေစာပုိင္း မြတ္စလင္လူ႕အဖြဲ႕အစည္းကုိ ထင္ထင္ရွားရွား အက်ိဳးသက္ေရာက္မႈေတြရွိခဲ့ပါတယ္။ ျပန္က်ဲေနတဲ့အာရပ္လူ႕အဖြဲ႕အစည္းဟာ စုစည္းမႈရွိလာၿပီး နယ္ေျမေတြခ်ဲ႕ထြင္ႏုိင္ခဲ့သလုိ ၀ိဇၨာသိပၸံ ပညာရပ္ေတြကုိ စိတ္၀င္စားမႈ စူးစမ္းရွာေဖြမႈေတြ လုပ္ေဆာင္ခဲ့ၿပီး ထင္ရွားတဲ့ မြတ္စလင္ ေတြးေခၚပညာရွင္ေတြ၊ ၀ိဇၨာသိပၸံပညာရွင္ေတြလည္း အမ်ားအျပား ေပၚထြက္လာခဲ့ပါတယ္။

    အဲဒီပညာရွင္ေတြထဲက စြယ္စံုရပညာရွင္ႀကီးတစ္ပါးျဖစ္ၿပီး အိႏၵိယႏုိင္ငံရဲ႕ ထူးျခားတဲ့ ၀ိဇၨာသိပၸံပညာရပ္ေတြနဲ႔ ေဆးပညာရပ္ေတြကုိ ပထမဆံုး ကမၻာသိေအာင္ ခ်ျပခဲ့တဲ့ ပါရွန္း ပညာရွင္ႀကီး အလ္-ဘီ႐ူနီ ရဲ႕ အေၾကာင္းကုိ ေဖာ္ျပလုိက္ပါတယ္။

    ငယ္ဘ၀
    ———-
    အမည္အရင္း အဘူရီဟန္ မုိဟာမက္ အစ္ဗေန႔ အလ္-ဘီ႐ူနီကုိ ထိပ္ထိပ္ႀကဲ မြတ္စလင္ ပညာရွင္အခ်ိဳ႕ ေမြးဖြားခဲ့ရာ အလယ္အာရွက ခူရာဆန္ျပည္နယ္ ခ၀ါရီဇမ္ၿမိဳ႕နားမွာ သကၠရာဇ္ ၉၇၃ ခုႏွစ္ စက္တင္ဘာလမွာ ေမြးဖြားခဲ့ပါတယ္။ ခူရာဆန္ဟာ အဲဒီအခ်ိန္အခါက ႀကီးမားက်ယ္ျပန္တဲ့ ျပည္နယ္တစ္ခုပါ။ ၀ိဇၨာသိပၸံပညာရပ္ေတြ ထြန္းကားတဲ့ အသုိင္းအ၀ိုင္းကေမြးလာတဲ့ ဘီ႐ူနီဟာ ေစာေစာပုိင္း ၂၅ ႏွစ္ကို ခ၀ါရီဇမ္မွာပဲ ကုန္ဆံုးခဲ့ၿပီး  အာရဗီနဲ႔ ပါရွန္းဘာသာရပ္ေတြ၊ အစၥလာမ့္တရားဥပေဒ၊ ဘာသာသာေရး၊ သဒၵါ၊ သခ်ၤာ၊ နကၡတေဗဒ၊ ေဆးပညာနဲ႔ အျခားသိပၸံဘာသာရပ္ေတြကုိ ေလ့လာခဲ့ပါတယ္။ ေနာက္ပုိင္းမွာေတာ့ အစၥလာမ့္သိပၸံ၊ ဂႏၱ၀င္စာေပနဲ႔ ႐ုိး႐ုိးသိပၸံ ပညာရပ္ေတြကုိ ဆက္လက္ သင္ယူခဲ့ပါတယ္။

    ဘီ႐ူနီဟာ သခ်ၤာပညာရပ္ကုိ အဲဒီအခ်ိန္က ထင္ရွားတဲ့ နကၡတၱေဗဒနဲ႔ သခ်ၤာပညာရွင္ အဘူနာဆာရန္ အလ္-မန္ဆူရ္ရဲ႕ ႀကီးၾကပ္မႈေအာက္မွာ ႏွစ္ေပါင္း မ်ားစြာၾကာ ေလ့လာခဲ့ပါတယ္။ ေနာက္ၿပီး အလ္-မန္ဆူရ္ရဲ႕ ဆရာျဖစ္တဲ့ အဘူ ၀ါဖာ အလ္-ဘူဂ်ာဇ္နီရဲ႕ လက္ေအာက္မွာလည္း ပညာဆည္းပူးခဲ့တယ္လုိ႔ အခ်ိဳ႕သမုိင္းပညာရွင္ေတြက ဆုိပါတယ္။ ဒီအဆုိကုိ ပညာရွင္အမ်ားစုကေတာ့ လက္ခံျခင္း မရွိပါဘူး။

    ဘူခါရာၿမိဳ႕သုိ႔တစ္ေခါက္
    —————————-
    သကၠရာဇ္ ၉၉၅ ခုႏွစ္ေလာက္မွာ ဘီ႐ူနီဟာ ဘူခါရာၿမိဳ႕ကုိ သြားေရာက္ပညာဆည္းပူးခဲ့ၿပီး အလယ္အာရွမွာ ထင္ရွားတဲ့ သင္ၾကားေရးစင္တာေတြကိုလည္း ေရာက္ခဲ့ပါတယ္။ ၉၉၈ ခုႏွစ္မွာေတာ့ ဘီ႐ူနီဟာ ပါရွန္း ၿမိဳ႕တစ္ၿမိဳ႕ျဖစ္တဲ့ ဂ်ာဂ်န္ၿမိဳ႕မွာ အေျခခ်ခဲ့ၿပီး ဘုရင္ ရွမ္စ္ အလ္-မာအလီ ကြာဘက္စ္ အစ္ဗေန႔ ၀က္စ္ဟမ္ဂီရန္ထံမွာ တာ၀န္ထမ္းေဆာင္ခဲ့ပါတယ္။ ဂ်ာဂ်န္မွာ ဘီ႐ူနီဟာ ၁၀ စုႏွစ္ တစ္ခုေက်ာ္ေလာက္ ေနထုိင္ခဲ့ၿပီး အဲဒီ့အခ်ိန္က အဆင့္ျမင့္ သိပၸံပညာရပ္အားလံုးနဲ႔ သခ်ၤာပညာရပ္ေတြကုိ  ေလ့လာခဲ့ပါတယ္။

    ပထမဆံုးက်မ္း
    —————–
    အသက္ ၂၇ ႏွစ္အရြယ္မွာေတာ့ ဘီ႐ူနီဟာ သူရဲ႕ ေက်ာ္ၾကားတဲ့ Kitab al-Athar al-Baqiyah an al-Quran al-Khaliyab (ေရွးခတ္ႏုိင္ငံမ်ား၏ သမိုင္းစဥ္မွတ္တမ္း) စာအုပ္ကုိ ေရးသားျပဳစုခဲ့ပါတယ္။ ဒီစာအုပ္မွာ သူဟာ သမုိင္းေၾကာင္းဆုိင္ရာ အဆင့္ဆင့္ ေျပာင္းလဲမႈေတြေၾကာင့္ ျဖစ္ေပၚလာတဲ့ သဘာ၀နဲ႔ ေခတ္ကာလအေၾကာင္းေတြကုိ ေဖာ္ျပခဲ့ၿပီး၊ ေရွးေခတ္ ျပည္သူေတြရဲ႕ သဘာ၀၊ ကာလနဲ႔ သူတုိ႔ရဲ႕ ကံၾကမၼာတုိ႔ကုိလည္း အေလးထား ေဖာ္ျပခဲ့ပါတယ္။

    သမုိင္းေၾကာင္းဆုိင္ရာ တုိးတက္မႈနဲ႔ ပထ၀ီေဗဒဆုိင္ရာ ေျပာင္းလဲမႈေတြကုိ စိတ္၀င္တစား ရွင္းရွင္းလင္းလင္း ခြဲျခမ္းစိတ္ျဖာရာကေန အဲဒီလုိေျပာင္းလဲမႈေတြက ေရွးေခတ္လူသားေတြရဲ႕ ဘ၀ေတြမွာ ဘယ္လုိသက္ေရာက္ခဲ့သလဲဆုိတာကုိ ဘီ႐ူနီက ထုတ္ေဖာ္ျပသႏုိင္ခဲ့ပါတယ္။ ဒီစာအုပ္မွာပဲ ဘီ႐ူနီဟာ သူ႕အရင္က ပညာရွင္ေတြရဲ႕ အခ်ိန္နဲ႔ ျဖစ္တည္မႈအေပၚ ထင္ျမင္မႈေတြကိုလည္း ေခ်ပေရးသားခဲ့ပါေသးတယ္။

    ေမြးရပ္ေျမသုိ႔တစ္ေခါက္
    ————————–
    ၁၀၁၂ ခုႏွစ္မွာ ဘီ႐ူနီဟာ ေမြးရပ္ေျမ ခ၀ါရီဇမ္ကုိ ျပန္လည္သြားေရာက္ခဲ့ၿပီး အဲဒီေခတ္ကာလက ေက်ာ္ၾကားတဲ့ ပညာရွင္တစ္ဦးျဖစ္တဲ့ အဘ္ဒူ အလ္-စမဒ္ အလ္-ေအာင္၀လ္ရဲ႕ လက္ေအာက္မွာ အျခားေသာ က႑ေတြကုိ ဆက္လက္ ေလ့လာခဲ့ပါတယ္။
    အဲဒီအခ်ိန္ေလာက္မွာပဲ အလယ္အာရွရဲ႕ ႏုိင္ငံေရးစနစ္ဟာ ႐ုတ္ခ်ည္း ေျပာင္းလဲသြားခဲ့ၿပီး ေဒသေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ားဟာလည္း ဘုရင္သစ္ ဆူလ္တန္ မဟ္မူးဒ္ရဲ႕ လက္ေအာက္ကုိ ေရာက္ရွိခဲ့ပါတယ္။ ဘီ႐ူနီရဲ႕ေမြးရပ္ေျမ ခ၀ါရီဇမ္ေဒသကုိ ဆူလ္တန္ မဟ္မူးဒ္ရဲ႕တပ္ေတြက ၁၀၁၇ ခုႏွစ္မွာ သိမ္းပုိက္ခဲ့ၿပီး ဘီ႐ူနီနဲ႔ ဆရာျဖစ္သူ အလ္-ေအာင္၀လ္တုိ႔ႏွစ္ဦးကုိ သံု႔ပန္းေတြအျဖစ္ ဂါဇနာကုိ ေခၚေဆာင္သြားခဲ့ပါတယ္။ အဲဒီေနာက္မွာေတာ့ အျမင္မတူမႈနဲ႔ စြဲခ်က္တင္ခံခဲ့ရၿပီး ဘီ႐ူနီဟာ ေသဒဏ္ေပးျခင္း ခံခဲ့ရပါတယ္။

    ဒါေပမယ့္ ဘီ႐ူနီရဲ႕ အစြမ္းအစကုိသိရွိၿပီး သူ႕ကုိေလးစားအားက်တဲ့ ဆူလ္တန္ရဲ႕ ထိပ္တန္း အႀကံေပးတစ္ဦးရဲ႕ ၾကား၀င္အသနားခံေပးမႈေၾကာင့္ ဘီ႐ူနီဟာ အသက္ေဘးက လြတ္ေျမာက္ခဲ့ၿပီး အႀကီးတန္း နကၡတေဗဒနဲ႔ သိပၸံဆုိင္ရာ အႀကံေပးအျဖစ္ ခန္႔အပ္ျခင္း ခံခဲ့ရပါတယ္။

    အဲဒီေနာက္မွာေတာ့ ဘီ႐ူနီဟာ ဆူလ္တန္ မဟ္မူးဒ္ ခရီးထြက္ရာေနရာတုိင္းနဲ႔ တုိင္းျပည္ခ်ဲ႕ထြင္ရာ ေနရာေတြကုိ လုိက္ခဲ့ရပါေတာ့တယ္။

    ဘီ႐ူနီဟာ ေက်ာ္ၾကားတဲ့ သိပၸံပညာရွင္တစ္ေယာက္ ျဖစ္႐ံုသာမက မတူညီတဲ့ ဘာသာစကားေတြ၊ ယဥ္ေက်းမႈေတြ၊ ႐ုိးရာဓေလ့ ထံုးတမ္းေတြ ကုိလည္း ႏွစ္သက္ ျမတ္ႏုိးသူ တစ္ေယာက္ပါ။ ဒါ့ေၾကာင့္ ဆူလ္တန္ မဟ္မူးဒ္ အိႏၵိယကုိ သိမ္းပုိက္ၿပီး ေနာက္ပုိင္းမွာ ဘီ႐ူနီဟာ အိႏၵိယရဲ႕ ေရွးေဟာင္းသမုိင္း၀င္ အေမြအႏွစ္ေတြကုိ ရွာေဖြေဖာ္ထုတ္ ထိန္းသိမ္းဖုိ႔ ႀကိဳစားခဲ့ပါေတာ့တယ္။

    အိႏၵိယေဗဒရဲ႕ ဖခင္
    ————————–
    ဘီ႐ူနီဟာ အိႏၵိယမွာ သကၠရာဇ္ ၁၀၂၁ ခုႏွစ္ေန ၁၀၃၁ ခုႏွစ္အထိ ဆယ္စုႏွစ္တစ္ခုၾကာ ေနထုိင္ခဲ့ၿပီး အဲဒီအခ်ိန္အေတာအတြင္းမွာ သူရဲ႕ အားလပ္ခ်ိန္ေတြအားလံုးနဲ႔ စြမ္းရည္ေတြကုိ အိႏၵိယရဲ႕ ေရွးေဟာင္း ယဥ္ေက်းမႈအေမြအႏွစ္ေတြကုိ ေဖာ္ထုတ္ဖုိ႔ ႀကိဳးပမ္းခဲ့ပါတယ္။ အဲဒီအခ်ိန္က အိႏၵိယမွာအသံုးျပဳတဲ့ သကၠတ ဘာသာစကားကုိ ဘီ႐ူနီဟာ ထဲထဲ၀င္၀င္ ေလ့လာခဲ့ၿပီး အဲဒီေလ့လာမႈကပဲ အိႏၵိယရဲ႕ တန္းဖုိးမျဖတ္ႏုိင္တဲ့ ယဥ္ေက်းမႈအေမြအႏွစ္ေတြကုိ ေဖာ္ထုတ္ဖုိ႔ အေထာက္အကူျဖစ္ခဲ့ပါတယ္။

    ဘီ႐ူနီဟာ အိႏၵိယကုိ ပထမဆံုးေရာက္ရွိခဲ့တဲ့ မြတ္စလင္ပညာရွင္တစ္ဦးျဖစ္ၿပီး သူရဲ႕ ပတ္၀န္းက်င္မွာရွိတဲ့ လက္လွမ္းမီရာ အသိပညာေတြကုိ အကုန္လံုး ေလ့လာခဲ့ပါတယ္။ အိႏၵိယမွာရွိတဲ့ ေရွးေဟာင္းဘာသာစကားေတြ၊ ယဥ္ေက်းမႈ၊ သမုိင္း၊ ဘာသာတရား၊ ပထ၀ီေရးရာ၊ အႏုပညာနဲ႔ ဒႆနိကေဗဒဆုိင္ရာ က႑စံုကုိ ဘီ႐ူနီက ေလ့လာရွာေဖြ ေဖာ္ထုတ္ခဲ့ပါတယ္။ ေနာက္ပုိင္းမွာ သူရဲ႕ ေလ့လာေတြ႕ရွိခ်က္ေတြ အားလံုးကို ေဖာ္ျပထားတဲ့ ကီသဗ္ တာရစ္က္ အလ္-ဟင္ဒ္(အိႏၵိယသမုိင္း) ကို ဘီ႐ူနီက ေရးသားျပဳစုခဲ့ပါတယ္။ ဒီစာအုပ္ဟာ သူ႕ရဲ႕ ေက်ာ္ၾကားဆံုး စာအုပ္ေတြထဲက တစ္အုပ္လည္း ျဖစ္ပါတယ္။

    ဒီစာအုပ္ထဲမွာ ဘီ႐ူနီဟာ သူေတြ႕ရွိခဲ့တဲ့ အိႏၵိယက ဘာသာတရား၊ သမုိင္း၊ ပထ၀ီအေနအထား၊ ဘူမိေဗဒ၊ သိပၸံနဲ႔ သခ်ၤာပညာရပ္ေတြကို ေဖာ္ထုတ္တင္ျပထားပါတယ္။
    ဒီစာအုပ္ဟာ ေရွးေဟာင္းအိႏၵိယနဲ႔ ပတ္သက္တဲ့ စာအုပ္သမုိင္းမွာ ယေန႔အခ်ိန္အထိ ၿပိဳင္ဘက္ကင္းတဲ့ စာအုပ္တစ္အုပ္ျဖစ္ၿပီး၊ လူ႕ယဥ္ေက်းမႈကို ေလ့လာတဲ့ေနရာမွာ ေရွ႕ေဆာင္က်မ္းတစ္ဆူလုိ႔လည္း ပညာရွင္ေတြက သတ္မွတ္ၾကပါတယ္။

    ဘီ႐ူနီဟာ အိႏၵိယမွာရွိတဲ့ ရာသီဥတုအေျခအေနေတြ၊ လူေတြရဲ႕ ေမြးဖြားေသဆံုးမႈ အေျခအေနေတြကုိ ေလ့လာေကာက္ယူခဲ့ၿပီး အိႏၵိယမွာရွိတဲ့ အဓိက ၿမိဳ႕ႀကီးေတြ၊ ၿမိဳ႕ငယ္ေတြ၊ ျမစ္ေခ်ာင္းအင္းအုိင္ေတြရဲ႕ အက်ယ္အ၀န္း အလ်ားအနံကို၊ တိုင္းတာခဲ့ပါတယ္။ ေခတ္မီပစၥည္းကိရိယာေတြမရွိဘဲ လြန္ခဲ့တဲ့ႏွစ္ေပါင္း ၁၀၀၀ ေက်ာ္က တုိင္းတာခဲ့မႈဟာ ဒီေန႔ေခတ္ တုိင္းတာမႈေတြနဲ႔ အံၾသေလာက္ေအာင္ နီးစပ္ေနပါတယ္။

    ႏုိင္ငံျခားသားေတြကုိ မယံုၾကည္ၾကတဲ့ အိႏၵိယတုိက္ငယ္ရဲ႕ ဓေလ့ေၾကာင့္ ဘီ႐ူနီကုိ အစပုိင္းမွာ အနည္းငယ္ သံသယ၀င္ခဲ့ၾကေပမယ့္ ေနာက္ပုိင္းမွာ ဟိႏၵိဴပညာရွင္ေတြက ႀကိဳဆုိခဲ့ၾကပါတယ္။ ဘီ႐ူနီဟာ ဟိႏၵိဴပညာရွင္ေတြဆီက စာအုပ္ေတြကုိစုေဆာင္းကာ ေလ့လာခဲ့ၿပီး ေနာက္ပုိင္းမွာေတာ့ ၁၁ ရာစု အိႏၵိရဲ႕ သိပၸံ၊ သခ်ၤာ၊ ေဆးပညာ၊ နကၡတေဗဒပညာနဲ႔ အျခားေသာ ပညာရပ္ေတြကုိ အာရဗီဘာသာသုိ႔ ျပန္ဆုိခဲ့ပါတယ္။

    အိႏၵိယနဲ႔ ပတ္သက္ၿပီး ေျပာင္ေျမာက္တဲ့ စြမ္းေဆာင္ခ်က္ေတြေၾကာင့္ ဘီ႐ူနီကုိ အိႏၵိယေဗဒဘာသာရပ္ကုိ တည္ေထာင္သူလု႔ိ သတ္မွတ္ၾကပါတယ္။

    Аль-Бируни
    တာဂ်စ္ကစၥတန္ႏိုင္ငံ အမ်ိဳးသား စာၾကည့္တိုက္တြင္ရုပ္တု ထုျပီး ဂုဏ္ျပဳထားပံု

    အေရးသြက္သူ ဘီ႐ူနီ
    ————————
    ဗဟုသုတ ႏွံ႔စပ္သူတစ္ဦးျဖစ္တဲ့ ဘီ႐ူနီဟာ နကၡတေဗဒ၊ သိပၸံ၊ သခ်ၤာနဲ႔ဆုိင္တဲ့ က်မ္းေပါင္းမ်ားစြာနဲ႔ စာအုပ္ေပါင္းမ်ားစြာကုိလည္း ေရးသားခဲ့ပါတယ္။ အခ်ိဳ႕ေသာ စာအုပ္ေတြဟာ အခုအခ်ိန္မွာ မရွိေတာ့တာေၾကာင့္ ဘီ႐ူနီေရးခဲ့တဲ့ စာအုပ္အေရအတြက္ကုိ အတိအက် မေျပာႏုိင္ေပမယ့္ အခ်ိဳ႕သမုိင္းပညာရွင္ေတြကေတာ့ ဘီ႐ူနီဟာ သိပၸံဆုိင္ရာ က်မ္းေပါင္း ၁၈၀ ေလာက္ကုိ ေရးသားခဲ့တယ္လုိ႔ဆုိၿပီး၊ အခ်ိဳ႕ကေတာ့ ၂၀၀ ေလာက္ရွိတယ္လုိ႔ ဆုိၾကပါတယ္။

    အဓိကအားျဖင့္ နကၡတေဗဒအေၾကာင္းကုိ ေရးသားခဲ့တာျဖစ္ၿပီး ကမၻာႀကီး လည္ပတ္ေနမႈအေၾကာင္းကုိလည္း ဘီ႐ူနီက ခန္႔မွန္းရွင္းလင္းခဲ့ပါတယ္။ ေနၾကတ္တာနဲ႔ ပတ္သက္ၿပီးေတာ့လည္း ဘီ႐ူနီက ေလ့လာမႈေတြျပဳလုပ္ခဲ့ၿပီး သူရဲ႕မွတ္တမ္းေတြက ႐ူပဘူမိေဗဒနဲ႔ နကၡတၱေဗဒတုိ႔မွာ ယေန႔အခ်ိန္အထိ အသံုး၀င္ေနဆဲပါ။

    800px-Lunar_eclipse_al-Biruni
    An illustration from al-Biruni’s astronomical works, explains the different phases of the moon.

    ႐ူပေဗဒ
    ———
    ႐ူပေဗဒ နယ္ပယ္မွာေတာ့ ဘီ႐ူနီဟာ မက္ကဲနစ္နဲ႔ ပတ္သက္တဲ့ သိပၸံဆုိင္ရာ စမ္းသပ္ေလ့လာမႈကုိ မိတ္ဆက္ေပးခဲ့ၿပီး၊ တည္ၿငိမ္မႈနဲ႔ ေရြ႕လ်ားမႈနိယာမကုိလည္း မက္ကဲနစ္ပညာရပ္ထဲကုိ ထည့္သြင္းေပးခဲ့ပါတယ္။ ေနာက္ၿပီး တည္ၿငိမ္ေရအားကုိ ေရြ႕လ်ားမႈနဲ႔ ေပါင္းစပ္ေပးခဲ့ၿပီး ေရအားနဲ႔ဆုိင္တဲ့ ေရြ႕လ်ားမႈနိယာမတစ္ခုကုိလည္းဖန္တီးေပးခဲ့ပါတယ္။

    ပထ၀ီ
    ——
    ကမၻာႀကီးရဲ႕ အခ်င္းကုိတုိင္းတာဖုိ႔ ဘီ႐ူနီဟာ ေတာင္ေတြရဲ႕ အျမင့္ကုိ တုိင္းတာျခင္း၊ လူမ်ားေနထုိင္မႈ၊ ဖြားႏႈန္းေသႏႈန္းတုိ႔ကုိတြက္ခ်က္ျခင္း စတဲ့ ကုိယ္ပုိင္နည္းလမ္းတစ္ခုကုိ တီထြင္ခဲ့ပါတယ္။

    တြင္းထြက္သတၳဳေဗဒ
    ———————-
    သူကုိယ္တုိင္ဖန္တီးခဲ့တဲ့ ကိရိယာနဲ႔ ဘီ႐ူနီဟာ သတၳဳအခ်ိဳ႕နဲ႔ တြင္းထြက္ေက်ာက္ေတြရဲ႕ အေလးခ်ိန္ သိပ္သည္းဆေတြကုိ အံၾသဖြယ္ေကာင္းေလာက္ေအာင္ တိက်စြာ တုိင္းတာႏုိင္ခဲ့ပါတယ္။

    ဘာသာတရားမ်ား၏ သမုိင္း
    ——————————–
    220px-Biruni-russianဘီ႐ူနီဟာ ဘာသာေရးသမုိင္းမွာ အေရးပါတဲ့ ပုဂၢိဳလ္ေတြထဲက တစ္ဦးျဖစ္ပါတယ္။ ဘာသာေရးဆုိင္ရာ ႏႈိင္းယွဥ္ေလ့လာမႈကုိ ဘီ႐ူနီက စြန္႔ဦးလုပ္ေဆာင္ခဲ့တာပါ။ ဇုိ႐ုိအက္စတာ၊ ဂ်ဴး၊ ဟိႏၵဴ၊ ခရစ္ယာန္၊ ဗုဒၶဘာသာ၊ အစၥလာမ္နဲ႔ အျခားေသာ ဘာသာတရားေတြကုိ ဘီ႐ူနီက ဓမၼဓိဌာန္က်က် ေလ့လာခဲ့ပါတယ္။ အဲဒီဘာသာတရားေတြကုိ မွားေနတယ္လုိ႔ သက္ေသျပတာမ်ိဳးမဟုတ္ဘဲ သူတုိ႔ရဲ႕ ကုိယ္ပုိင္ပံုစံကုိသာ သေဘာေပါက္ေအာင္ ေလ့လာခဲ့တာပါ။

    စာအုပ္မ်ား
    ———–
    ဘီ႐ူနီရဲ႕ ေက်ာ္ၾကားတဲ့ စာအုပ္ေတြကေတာ့ အလ္-ကြာနန္ အလ္-မတ္စ္အူဒီ (မတ္စ္အုဒ္နိယာမက်မ္း)၊ ကီသဗ္ တာရစ္က္ အလ္-ဟင္ဒ္ (အိႏိၵယသမုိင္းက်မ္း)၊ ကီသဗ္ အလ္-ရွာမီလ္ (အေထြေထြဗဟုသုတက်မ္း)၊ ကီသဗ္ အလ္-သဖ္ဟင္ (ေပါက္ေျမာက္မႈက်မ္း)၊ ကီသဗ္ သဟ္ဒီဒ္ နီဟာယသ္ အလ္-အမာကင္ (ကုိၾသဒိနိတ္မ်ဥ္းမ်ားႏွင့္ ၿမိဳ႕မ်ား၏ နယ္နမိတ္ သတ္မွတ္ေရးက်မ္း)၊ ကီသဗ္ အလ္-အသ္ဟာရ္ အလ္-ဘာကြီယာ (ေရွးေဟာင္းႏုိင္ငံမ်ား သမုိင္းက်မ္း) ေတြျဖစ္ပါတယ္။

    ဒီစာအုပ္ေတြအားလံုးမွာ ဘာသာရပ္တစ္ခုခ်င္းစီအတြက္ စနစ္က်ၿပီး က်ယ္ျပန္႔တဲ့ ဆန္းစစ္ေလ့လာမႈေတြကေန ရရွိခဲ့တဲ့ ရလဒ္ေတြကုိ ဘီ႐ူနီက ရွင္းရွင္းလင္းလင္း ေဖာ္ျပခဲ့ပါတယ္။ သူရဲ႕ ထက္ျမက္တဲ့ဥာဏ္၊ ရင့္သန္တဲ့ေတြးေခၚမႈ၊ ထူးျခားတဲ့ ဘာသာစကားဆုိင္ရာကၽြမ္းက်င္မႈ စတာေတြက မတူညီတဲ့ ရင္းျမစ္ေတြကေန မတူညီတဲ့ အသိပညာေတြကုိ ရရွိေစခဲ့ၿပီး သူ႕ေခတ္သူ႔အခါက သိပၸံပညာရပ္အားလံုးနဲ႔ သက္ဆုိင္တဲ့ စာအုပ္စာတမ္းေတြကုိ ျပဳစုေရးသားႏုိင္ခဲ့ပါတယ္။

    ဒါ့ေၾကာင့္ ဘီ႐ူနီကုိ ပညာရပ္တစ္ခုတည္း ေလ့လာသူ၊ ပုိ႔ခ်သူအျဖစ္ သတ္မွတ္လုိ႔မရပါဘူး။ တုိေတာင္းလွတဲ့ သူရဲ႕ဘ၀သက္တမ္းတစ္ေလွ်ာက္မွာ အသိပညာရပ္ေတြအမ်ားႀကီးကုိ ရွာေဖြဆည္းပူးႏုိင္ခဲ့တာကုိက သူ႕ရဲ႕ ထူးျခားေျပာက္ေျမာက္တဲ့ စြမ္းရည္တစ္ခုျဖစ္ၿပီး အခုအခ်ိန္အထိ သူ႔လုိ ဘယ္သူမွ မေအာင္ျမင္ေသးပါဘူး။

    ေနာက္ၿပီး ဘီ႐ူနီရဲ႕ ထူးျခားတဲ့စြမ္းရည္တစ္ခုကေတာ့ ဘာသာစကားေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ားကုိ တစ္ဖက္ကမ္းခတ္ တက္ေျမာက္တာပါပဲ။ ပါရွန္း၊ အာရဗီနဲ႔ သကၠတဘာသာစကားေတြကုိ ဘီ႐ူနီဟာ ေရလည္ေအာင္ ေျပာႏုိင္သလုိ၊ ကၽြမ္းက်င္စြာလည္း ေရးတတ္၊ ဖတ္တတ္ပါတယ္။ သူ႕ေခတ္သူ႕အခါမွာေတာ့ ဘီ႐ူနီဟာ ဘာသာစကားဆုိင္ရာ ဘုရင္တစ္ဆူပါပဲ။

    လက္ေတြ႕က်တဲ့ မြတ္စလင္
    ——————————
    ဘီ႐ူနီဟာ အစၥလာမ့္ရဲ႕ ယံုၾကည္ခ်က္ေတြ၊ သြန္သင္ခ်က္ေတြကုိ လက္ေတြ႕က်က် လုိက္နာက်င့္သံုးသူတစ္ဦးပါ။ အဲဒီေခတ္အခါက ျဖစ္ပြားေနခဲ့တဲ့ စြန္နီ၊ ရွီယာ အားၿပိဳင္မႈေတြမွာလည္း ဘီ႐ူနီဟာ မပါ၀င္ခဲ့ဘဲ၊ သူရဲ႕ အသိပညာရွာေဖြေဖာ္ထုတ္မႈကုိသာ တစ္စုိက္မတ္မတ္ ေဇာက္ခ်လုပ္ကုိင္ခဲ့သူ ျဖစ္ပါတယ္။

    အစၥလာမ့္ရွရီအသ္ဥပေဒကုိ ဘီ႐ူနီဟာ က်နစြာ နားလည္ သေဘာေပါက္ေပမယ့္ သီအုိရီပုိင္းဆုိင္ရာ အက်ိဳးမရွိတဲ့ ျငင္းခံုမႈေတြမွာလည္း ပါ၀င္ျခင္းမရွိခဲ့ဘဲ ခပ္ကင္းကင္းသာ ေနခဲ့ပါတယ္။ သမုိင္းပညာရွင္ေတြကေတာ့ ဘီ႐ူနီဟာ စြန္နီတစ္ေယာက္ျဖစ္တယ္လုိ႔ ေဖာ္ျပၾကပါတယ္။

    ဘ၀နိဂံုး
    ———-
    အိႏၵိယမွာ ဆယ္စုႏွစ္တစ္ခုအထိ က်င္လည္ၿပီးတဲ့ေနာက္ပုိင္း အသက္ ၅၈ ႏွစ္အရြယ္ ၁၀၃၁ ခုႏွစ္မွာေတာ့ ဘီ႐ူနီဟာ ဂါဇနာကုိ ျပန္ခဲ့ပါတယ္။ ဆူလ္တန္ မဟ္မူဒ္ရဲ႕ အ႐ုိက္အရာကုိ  ဆက္ခံသူ ဘုရင္ ဆူလ္တန္ မတ္စ္အူးဒ္က ဘီ႐ူနီကုိ ေႏြးေႏြးေထြးေထြးနဲ႔ ႀကိဳဆုိခဲ့ပါတယ္။

    ဒီဘုရင္လက္ေအာက္မွာ ဘီ႐ူနီဟာ သိပၸံဆုိင္ရာ စာအုပ္ေတြနဲ႔ က်မ္းေတာ္ေတာ္ မ်ားမ်ားကုိ ျပဳစုခဲ့ပါတယ္။ နကၡတေဗဒဆုိင္ရာ က်မ္းတစ္ဆူျဖစ္တဲ့ အလ္-ကြမ္နန္ အလ္-မတ္စ္အူဒီကုိ ဆူလ္တန္မတ္စ္အူးဒ္က အႀကိဳက္ေတြ႕ခဲ့တာေၾကာင့္ ဘီ႐ူနီဆီကုိ ေငြဒဂၤါး ဆင္တစ္စီးတုိက္ ပုိ႔ေပးခဲ့ေပမယ့္ ဘီ႐ူနီကေတာ့ အသိပညာ ရွာေဖြေဖာ္ထုတ္မႈကုိ ႏွစ္သက္မႈတစ္ခုအတြက္ လုပ္ခဲ့တာျဖစ္ၿပီး ပစၥည္းဥစၥာအက်ိဳးအျမတ္အတြက္ မဟုတ္ဘူးလုိ႔ ယဥ္ယဥ္ေက်းေက်းနဲ႔ပဲ ျငင္းဆန္ခဲ့ပါတယ္။

    ဂါဇနာမွာ ႏွစ္ ၂၀ ေလာက္ေနထုိင္ခဲ့ၿပီးတဲ့ေနာက္ အသက္ ၇၈ ႏွစ္အရြယ္မွာ စြယ္စံုရ သိပၸံပညာရွင္ႀကီး ဘီ႐ူနီဟာ ကြယ္လြန္အနိစၥေရာက္ခဲ့ပါတယ္။

    အလ္ဘီ႐ူနီဟာ အလယ္ေခတ္ အစၥလာမ့္သမုိင္းမွာ အေက်ာ္ၾကားဆံုး ပညာရွင္ေတြထဲက တစ္ဦးအျဖစ္ သတ္မွတ္ျခင္းခံခဲ့ရၿပီး ႐ူပေဗဒ၊ သခ်ၤာ၊ နကၡတေဗဒနဲ႔ သမုိင္းပညာရပ္တုိ႔ကုိ တစ္ဖက္ကမ္းခတ္ ကၽြမ္းက်င္တတ္ေျမာက္သူလည္းျဖစ္ပါတယ္။ ၿပီးေတာ့ ဘီ႐ူနီဟာ ဘာသာ စကားဆုိင္ရာမွာလည္း ပါရမီရွိသ ူတစ္ဦးပါတယ္။ ခ၀ါရက္ဇ္မီယမ္ ဘာသာစကား၊ ပါရွန္း၊ အာရဗီ၊ သကၠတ ဘာသာစကားတုိ႔ကုိ ကၽြမ္းက်င္ပုိင္ႏုိင္စြာ ေရးသားေျပာဆုိႏုိင္ၿပီး ဟီဘ႐ူး၊ ဂရိနဲ႔ ဆီရီအက္ ဘာသာစကားကုိလည္း တတ္ကၽြမ္းပါေသးတယ္။

    အလ္ကင္ဒီ၊ အလ္-ရာဇီ၊ အလ္-ဖာရာဘီ၊ အစ္ဗေန႔ဆီနာ၊ အလ္-ဂါဇာလီနဲ႔ မတူတဲ့ အခ်က္ကေတာ့ ဘီ႐ူနီရဲ႕ သိပၸံဆုိင္ရာ ေလ့လာေတြ႕ရွိခ်က္ေတြကုိ မၾကာခင္အခ်ိန္ကအထိ ဥေရာပဘာသာသုိ႔ ျပန္ဆုိႏုိင္ခဲ့ျခင္း မရွိခဲ့တာပါပဲ။ ဒါ့ေၾကာင့္ သူရဲ႕ အေတြးအေခၚ ယူဆခ်က္ေတြဟာ အလယ္ဥေရာပကုိ လႊမ္းမုိးခဲ့ျခင္း မရွိေပမယ့္ အေရွ႕ပုိင္းတစ္ခြင္မွာေတာ့ ဘီ႐ူနီဟာ လႊမ္းမုိးမႈရွိတဲ့ မြတ္စလင္ စြယ္စံုရ ပညာရွင္ႀကီးေတြထဲက တစ္ဦးပဲ ျဖစ္ပါေတာ့တယ္။

    ကုိးကား – Wiki၊ The Muslim 100 by Muhammad Mojlum Khan

  • သခ်ၤာႏွင့္ နကၡတၱေဗဒ ပညာရွင္ၾကီး အူမာရ္ အလ္-ေခယမ္(Umar Al-Khayyam)

    သခ်ၤာႏွင့္ နကၡတၱေဗဒ ပညာရွင္ၾကီး အူမာရ္ အလ္-ေခယမ္(Umar Al-Khayyam)

    ဇန္နဝါရီ ၁၁၊ ၂၀၁၄
    M-Media
    စုစည္းတင္ဆက္သူ- ကိုေလး

    Umar_al-Khayyam_1

    အူမာရ္ အလ္-ေခယမ္(Umar Al-Khayyam) ဟာ အစၥလာမ္ သိပၸံပညာ သမုိင္း၏ အႀကီးက်ယ္ဆံုးေသာ သခ်ၤာႏွင့္ နကၡတၱေဗဒ ပညာရွင္မ်ားထဲမွ တစ္ဦးျဖစ္ပါတယ္။ ထုိ႔ျပင္ ကဗ်ာအေရးေကာင္းသူတစ္ဦျဖစ္ၿပီး ေက်ာ္ၾကားတဲ့ အေတြးအေခၚနဲ႔ ပက္သက္တဲ့ ကဗ်ာတစ္ပုဒ္ျဖစ္တဲ့ ေလးေၾကာင္းတစ္ပုိဒ္ ႐ူဘုိင္ယတ္ (Rubaiyat) ကဗ်ာကုိ ေရးသားခဲ့သူလညး္ျဖစ္ပါတယ္။ ေခယမ္ဟာ သခ်ၤာ နယ္ပယ္ကုိလည္း အက်ိဳးျပဳခဲ့သူျဖစ္ၿပီး သူေရးသားခဲ့ အလ္ဂ်ီဘရာက်မ္းေတြနဲ႔ ေျဖရွင္းခ်က္ေတြမွာ ကုဗတံုးနဲ႔ ပက္သက္တဲ့ ရွင္းလင္းတဲ့ ညီမွ်ျခင္းေတြ၊ သက္ေသျပခ်က္ေတြလည္း ပါ၀င္ပါတယ္။ ေခယမ္ဟာ အေတြးအေခၚပညာရွင္၊ သခ်ၤာပညာရွင္ႏွင့္ ကဗ်ာဆရာတစ္ဦးျဖစ္ၿပီး မကၠင္းနစ္၊ ပထ၀ီ၊ တြင္းထြက္ဓာတ္သတၱဳ၊ ဂီတႏွင့္ အစၥလာမ့္ အေတြးအေခၚပုိင္းဆုိင္ရာ က်မ္းေပါင္းမ်ားစြာကုိလည္း ျပဳစုခဲ့သူျဖစ္ပါေသးတယ္။

    ပါရွန္းလူမ်ိဳးတစ္ဦးျဖစ္တဲ့ အလ္ ေခယမ္ကုိ ၁၀၄၈ခုႏွစ္ ေမလမွာ နီရွာဘူရ္းၿမိဳ႕(ယခု အီရန္ႏုိင္ငံ အေရွ႕ေျမာက္ပိုင္း) ရွိ လက္မႈပညာသည္ မိသားစုမွ ေမြးဖြားခဲ့တာပါ။ ‘အလ္ေခယမ္’ ဆုိသည္မွာ ‘တဲေဆာက္သူ’ လုိ႔ အမည္ရပါတယ္။ ေခယမ္ဟာ မူလတန္းပညာကုိ နီရွာဘူးရ္ႏွင့္ ေဘာ့ခ္ၿမိဳ႕တုိ႔တြင္ သင္ယူခဲ့ၿပီး အစၥဖာဟန္ (ယခုအီရန္ေတာင္ပုိင္း) ႏွင္ စမာကန္ (ယခုဥဇဘက္ကစၥတန္ အေရွ႕ပုိင္း) တုိ႔တြင္ အလုပ္ လုပ္ခဲ့ပါတယ္။ စမာကန္တြင္ ရွိစဥ္အခါက ထုိေဒသ၏ အျမင့္ဆုံး အစုိးရအရာရွိျဖစ္သူ အဘူတာဟီရ္ (Abū Tāhir) က ေခယမ္အား ၎လက္ေအာက္တြင္ေခၚကာ အမႈထမ္းခုိင္းခဲ့ပါတယ္။

    ေခယမ္ကုိ ဂုဏ္ျပဳေသာအားျဖင့္ ၁၈၉၂ ခုႏွစ္မွာေတာ့ ေခယမ္၏ နာမည္ျဖင့္ စင္တာတစ္ခုကုိ လန္ဒန္တြင္ တည္ေထာင္ခဲ့ၿပီး၊ လေပၚမွ ခ်ိဳင့္ခြက္ တစ္ခုကိုလည္း ၁၉၇၀ တြင္ ေခယမ္ဟု အမည္ေပးခဲ့ပါတယ္။ ထုိ႔ျပင္ ၁၉၈၀ ခုႏွစ္က သခ်ၤာနယ္ပယ္တြင္ တီထြင္ႏုိင္ခဲ့သည့္ cone တစ္ခုကုိလည္း ေခယမ္၏ နာမည္မွည့္ေပးခဲ့ၿပီး၊ ၁၉၃၄ ခုႏွစ္တြင္ နီရွာဘူးရ္ရွိ ၎၏ ဂူဗိမာန္တြင္ ၎ရဲ႕ ပံုတူ႐ုပ္ထုတစ္ခုကုိလည္း ျပဳလုပ္ေပးခဲ့ပါတယ္။

    ေခယမ္၏ ကဗ်ာစာေပဆုိင္ရာ ထူးခၽြန္မႈမွာ အေရွ႕တုိင္းတြင္ ေျပာစမွတ္ျပဳၾကေသာ္လည္း၊ ဥေရာပတုိင္းျပည္မ်ားမွာ သူရဲ႕ေက်ာ္ၾကားမႈဟာ သိပ္မၾကာေသးခင္က စခဲ့တာပါ။ အေနာက္ႏိုင္ငံမ်ားမွာေတာ့ ေခယမ္ကုိ အေရွ႕တုိင္း ကဗ်ာဆရာႏွင့္ ပညာရွင္အျဖစ္လူသိမ်ားပါတယ္။ ၁၈၉၅ ခုႏွစ္မွာ အဂၤလိပ္ ကဗ်ာဆရာတစ္ေယာက္ျဖစ္တဲ့ အက္ဒ၀ပ္ ဖစ္ဇ္ဂ်ရဲလ္(Edward Fitzgerald) က ေခယမ္၏ ေလေၾကာင္း တစ္ပုိဒ္ကဗ်ာရွည္မွ ၇၅ ပုိဒ္ကုိ ဘာသာျပန္ေဖာ္ျပခဲ့ၿပီး ယခုတုိင္ လူႀကိဳက္မ်ား လ်က္ရွိပါတယ္။

    442px-Khayyam-paper-1stpage
    Cubic equation and intersection of conic sections” the first page of two-chaptered manuscript kept in Tehran University

    ၁၈၉၅ ခုႏွစ္မတုိင္ခင္ ႏွစ္အနည္းငယ္ကလည္း ေခယမ္၏ အလ္ဂ်ီဘရာေတြ႕ရွိခ်က္မ်ားကုိ ဂ်ာမန္လူမ်ိဳး သခ်ၤာပညာရွင္ ဖရန္႔ဖ္ ၀ပ္ကီ(Woepcke) က ျပန္လည္ေဖာ္ထုတ္ကာ အေနာက္တုိင္း ပညာရွင္မ်ားထံသုိ႔ ပုိ႔ေဆာင္ေပးခဲ့ပါတယ္။ ထုိ႔ျပင္ ေခယမ္၏ အျခား ကဗ်ာ ေျမာက္မ်ားစြာကုိလည္း ဥေရာပရွိ ဘာသာစကားမ်ိဳးစံုျဖင့္ ျပန္ဆုိကာ ပံုႏွိပ္ထုတ္ေ၀ခဲ့ၾကပါေသးတယ္။

    ေခယမ္၏ ေက်ာ္ၾကားေသာ ကဗ်ာကေတာ့ အေတြးအေခၚပုိင္းဆုိင္ရာနဲ႔ ရသပုိင္းကုိ ေပါင္းစပ္ေရးဖြဲ႕ထားတဲ့ ႐ူဘုိင္ယတ္ ကဗ်ာျဖစ္ၿပီး၊ ထုိကဗ်ာထဲတြင္ လြတ္လပ္တဲ့ အေတြးအေခၚမ်ား၊ လူသား၀ါဒ၊ ျပင္းျပေသာ တရားမွ်တမႈ၊ ကံၾကမၼာ၏  လွည့္ကြက္ႏွင့္ အယံုအၾကည္ကင္း၀ါဒတုိ႔ကိုလည္း ထည့္သြင္းေရးထားပါတယ္။

    ေခယမ္၏ အားထုတ္မႈမွာာ အေရွ႕တုိင္းႏွင့္ အေနာက္တုိင္းရွိ ပညာရွင္မ်ားအေပၚ ႀကီးမားေသာ လႊမ္းမုိးမႈမ်ားလည္း ရွိခဲ့ပါတယ္။ ဒါ့အျပင္ သခ်ၤာ ပညာရပ္တြင္ ေခယမ္၏ အားထုတ္မႈမ်ားမွာ အစၥလာမ္ သခ်ၤာေလာက ရွာရက္ဖ္ အလ္-ဒင္ အလ္-တူစီ (Sharaf al-Din al-Tusi) မေပၚခင္ ၁၂၁၃ ခုႏွစ္အထိႏွင့္ အေနာက္တုိင္း သခ်ၤာေလာကတြင္ ဒက္စ္ကာတီ (Descarte) မေပၚခင္ ၁၆၅၀ ခုႏွစ္အထိ ေက်ာ္ျဖတ္ႏုိင္သူမရွိခဲ့ပါဘူူး။

    ေခယမ္မွာ ေဆးဆရာတစ္ဦးလည္းျဖစ္ၿပီး ဘုရင္မာလစ္ရွား၏ သားမ်ားျဖစ္သည့္ ဘာ့က္ယာ႐ူက္၊(Berkyaruk) မုိဟာမက္ (Muhammad)ႏွင့္ ဆန္ဂ်ာ(Sanjar) တုိ႔ကုိ ေဆးကုသေပးခဲ့ပါတယ္။ စြယ္စံုရ သိပၸံပညာရွင္ အစ္ဗေန႔ ဆီနာ၏ အေတြးမ်ားကုိ ဆက္ခံသူျဖစ္ၿပီး ႐ူပေဗဒႏွင့္ ေဆးပညာတုိ႔ကုိ ေလ့လာခဲ့ကာ ဂီတဘက္တြင္လည္း ေခယမ္ဟာ အက်ိဳးျပဳခဲ့ပါေသးတယ္။

    ၁၀၇၀ ခုႏွစ္ေလာက္မွာ ေခယမ္ဟာ စမာကန္ကုိ ေရာက္လာပါတယ္။ အဲဒီေဒသရဲ႕ အုပ္ခ်ဳပ္သူျဖစ္တဲ့ တရားသူႀကီးအဘူတာဟီရ္ (Abū Tāhir) ၏ ေထာက္ပံ့မႈကုိရခဲ့သည့္ ေခယမ္မွာ ႏွစ္မ်ားစြာအရင္ကတည္းက စီစဥ္ထားသည့္ ကုဗတံုး ညီမွ်ျခင္းႏွင့္ ပက္သက္သည့္ ဂဏန္းသခ်ၤာဆုိင္ရာ က်မ္းတစ္ေစာင္ ရီစာလာ (Risala) ကုိ ျပဳစုခဲ့ပါတယ္။ ထုိက်မ္း၏ ေနာက္ဆက္တြဲကုိလည္း ေခယမ္ဟာ ဘူခါရာၿမိဳ႕၏ ဘုရင္ ရွမ္အလ္မူလူက္(Shams al-Muluk) ရဲ႕ နန္းေတာ္မွာ ဆက္လက္ျပဳစုခဲ့ပါတယ္။

    ၁၀၇၄-၇၅ ခုႏွစ္မ်ားမွာေတာ့ ဆဲလ္ဂ်ဳက္ ဆူလ္တန္ ဂ်လာလ္ အလ္ ေဒါင္လာ မာလစ္က္ရွား (Jalāl al-Dawla Malik-shāh) ရဲ႕ ဖိတ္ၾကားမႈေၾကာင့္ အစၥဖာဟန္၏ ၿမိဳ႕ေတာ္သုိ႔ ေရာက္ရွိလာခဲ့ၿပီး နကၡတေဗဒဆုိင္ရာ စူးစမ္းေလ့လာမႈကုိ ဦးေဆာင္ စီမံခန္႔ခြဲရပါတယ္။ ပါရွန္းေတြရဲ႕ ေနျပကၡဒိန္ ကုိ ျပင္ဆင္ခဲ့ရၿပီး ၁၀၇၉ ခု မတ္လ ၁၆ ရက္ (ဟစ္ဂ်ရီ သကၠရာဇ္ ၄၇၁ ခု ရမ္ဇာန္ ၁၀ ရက္) ေန႔မွာ အၿပီးသတ္ခဲ့ ပါတယ္။ ေခယမ္ျပင္ဆင္ခဲ့တဲ့ ျပကၡဒိန္ သစ္ဟာ ႏွစ္ပါင္း ၃၃ ႏွစ္အတြင္း ရက္ထပ္ႏွစ္ ၈ ႏွစ္ ပါ၀င္ၿပီး ယခု သံုးေနတဲ့ ဂရီဂုိရီယန္ ျပကၡဒိန္ထက္လည္း ပုိမုိတိက်ပါတယ္။ ဂရီဂုိရီယန္ ျပကၡဒိန္ဟာ ႏွစ္ ေပါင္း ၃၃၃၀ ေရာက္တဲ့အခါ ၁ ရက္ပုိေပမယ့္၊ ေခယမ္ျပင္ဆင္ခဲ့တဲ့ ပါရွန္းတုိ႔ရဲ႕ ေနျပကၡဒိန္ ကေတာ့ ႏွစ္ေပါင္း ၅၀၀၀ ေက်ာ္မွ တစ္ရက္သာ ပုိတာပါ။

    ေခယမ္ဟာ အစၥဖာဟန္ၿမိဳ႕မွာ ၁၈ ႏွစ္ၾကာေနထုိင္ခဲ့ၿပီး ထုိႏွစ္မ်ားကေတာ့ ၎ရဲ႕ သိပၸံဆုိင္ရာ အသီးအပြင့္ေတြ ေ၀ဆာခဲ့တဲ့ႏွစ္ေတြပါပဲ။  အစၥဖာဟန္ၿမိဳ႕မွာရွိတဲ့ သိပၸံဆုိင္ရာ သုေသသနစင္တာကုိ ထုိေခတ္အခါက အေတာ္ဆံုး နကၡတေဗဒ ပညာရွင္ေတြ စု႐ံုးေရာက္ရွိခဲ့ၿပီး ေခယမ္က ၎တုိ႔အားလုံးကုိ စီမံခန္႔ခြဲေပးရကာ၊ ၎တုိ႔အားလံုးရဲ႕ ႀကိဳးပမ္းအားထုတ္မႈနဲ႔ ‘မာလစ္ရွား နကၡတေဗဒ ဇယား’ ကုိ တီထြင္ႏုိင္ခဲ့ပါတယ္။

    မာလစ္က္ရွား ကြယ္လြန္ခဲ့ၿပီး သူ႕ရဲ႕အရာရွိ နစ္ဇမ္ အလ္-မြလ္က္ အသတ္ခံခဲ့ရတဲ့ ၁၀၉၂ ခုႏွစ္ေနာက္ပုိင္းမွာေတာ့ ေခယမ္ရဲ႕ အေျခအေနဟာ အဆုိးဘက္ေရာက္ခဲ့ၿပီး မာလစ္က္ရွား လက္ထက္က ရရွိခဲ့တဲ့ သုေသသနဆုိင္ရာ ေထာက္ပ့ံမႈေတြ အားလံုး ဆံုး႐ံႈးခဲ့ရပါတယ္။ မာလစ္က္ရွားရဲ႕သား ဆန္ဂ်ာနန္းတက္တဲ့ ၁၁၁၈ ခုႏွစ္မွာေတာ့ ေခယမ္ဟာ အစၥဖာဟန္ၿမိဳ႕ကုိ စြန္႔ခြာခဲ့ၿပီး ခူရာဆန္ၿမိဳ႕ကုိ ျပန္လာခဲ့ကာ က်န္ရွိတဲ့ ဘ၀သက္တမ္းကုိ ေမာ္ရ္နဲ႔ နီရွာပူးရ္ၿမိဳ႕မွာ ကုန္ဆံုးခဲ့ၿပီး ၁၁၃၁ ခုႏွစ္မွာ ကြယ္လြန္ခဲ့ပါတယ္။ ေခယာမ္ရဲ႕ ႐ုပ္အေလာင္းကုိ နီရွာပူးရ္ၿမိဳ႕မွာရွိတဲ့ သိပၸံနယ္ပယ္မွာ ေခယမ္ရဲ႕ အေထာက္အကူျပဳမႈေတြကေတာ့ သခ်ၤာ၊ နကၡတေဗဒတုိ႔နဲ႔ ဆက္စပ္ေနၿပီး အက္ဘ္ဒဲလ္-ရဟ္မာန္ အလ္-ခါဇီနီ (Abd al-Rahmān al- Khāzinī) ေရးတဲ့ ကီသာဗ့္ မီဇာန္ အလ္-ဟစ္ကမာ (Kitāb Mīzān alhikma) စာအုပ္ရဲ႕ သကၠရာဇ္ ၅၁၅ မွ ၁၁၂၁ အထိကာလအတြင္း မွတ္တမ္းမ်ားမွာ ေခယမ္ရဲ႕ ႀကိဳးပမ္းမႈေတြကုိ မၾကာခဏ ေဖာ္ျပညႊန္းဆုိထားပါတယ္။

    အလ္ေခယမ္ရဲ႕ ႀကိဳးပမ္းခ်က္မ်ားကေတာ့ ေအာက္ပါအတုိင္းျဖစ္ပါတယ္။

    ၁။ ႐ူဘုိင္ယတ္ (Rubaiyat)။ ။ ေလးေၾကာင္းတစ္ပုိဒ္ကဗ်ာျဖစ္ၿပီး ရသနဲ႔၊ အေတြးအေခၚပုိင္းဆုိင္ရာကုိ ေပါင္းစပ္ေရးဖြဲ႕ထားတဲ့ ကဗ်ာျဖစ္ကာ ေခယမ္ရဲ႕ လက္ရာေတြထဲက အလြန္ေက်ာ္ၾကားတဲ့ လက္ရာတစ္ခုပဲျဖစ္ပါတယ္။ ၁၈၅၉ ခုႏွစ္က အဂၤလိပ္ကဗ်ာဆရာ အက္ဒ၀ပ္ ဖစ္ဇ္ဂ်ရဲလ္က အဂၤလိပ္ဘာသာသုိ႔ ျပန္ဆုိခဲ့ၿပီး၊ ဂႏၱ၀င္စာေပေတြထဲမွာ လူႀကိဳက္အမ်ားဆံုး ျဖစ္ခဲ့ပါတယ္။

    ၂။ ရီစာလာ ဖီ တက္ဆင္မ္ ႐ုဘ္ အလ္-ဒါအီရာ (Risala fi taksim rub al-daira)။ ။ စက္၀ုိင္းစိတ္တစ္ခုအား ပုိင္းျခားျခင္းက်မ္း လုိ႔ အမည္ရၿပီး မ်ဥ္းေျဖာင့္၊ စက္၀ုိင္းစိတ္၊ ကုဗတံုး ညီမွ်ျခင္းေတြကုိ အျပည့္စံုဆံုး အရွင္းအလင္းဆံုး ေဖာ္ျပထားတဲ့ က်မ္းျဖစ္ပါတယ္။ ညီမွ်ျခင္းမ်ားကုိ ကိန္းဂဏန္းေတြနဲ႔ ေျဖရွင္းျပထားတဲ့ ဒီက်မ္းကုိ ကမၻာ့ဘာသာ စကားေပါင္း မ်ားစြာကုိ ျပန္ဆုိထားၿပီး ျဖစ္ပါတယ္။ ထုိ႔ျပင္ သခ်ၤာ၊ ပထ၀ီ၀င္နဲ႔ ပက္သက္တဲ့ အျခားက်မ္း သံုးက်မ္းကုိလည္း ျပဳစုခဲ့ပါတယ္။ ရီစာလာ ဖီလ္ ဘာရာဟင္ အာလာ မာစာအီလ္ အလ္-ဂ်ဘာရ္ ၀ါလ္မူကာဘာလာ (Risala fil-barahin ala masail al-jabar wal-muqabala) ဆုိတဲ့ အလ္ဂ်ီဘရာက်မ္းကေတာ့ ေခတ္သစ္ အလ္ဂ်ီဘရာ ပညာရပ္ေတြ မေပၚလာမီက သခ်ၤာပညာနယ္ပယ္မွာ အေရးပါဆံုးျဖစ္ခဲ့ပါတယ္။

    ၃။ ေနာင္႐ူဇ္ နာမ (Nawruz-nama)။ ။ ပါရွန္းလူမ်ိဳးမ်ားရဲ႕ ႏွစ္သစ္က်မ္းျဖစ္ၿပီး အီရန္တုိ႔ရဲ႕ ျပကၡဒိန္ကုိ ျပင္ဆင္ဖြဲ႕စည္းထားတဲ့ က်မ္းျဖစ္ကာ အစၥဖာဟန္ၿမိဳ႕မွာရွိတဲ့ ေခယမ္ရဲ႕ နကၡတေဗဒ သုေသသနစင္တာ ၿဖိဳဖ်က္ခံခဲ့ရၿပီးတဲ့ေနာက္ ေရးသားခဲ့တာပါ။

    ဒါ့အျပင္ မက္ကန္းနစ္၊ ပထ၀ီနဲ႔ အေတြးအေခၚပုိင္းဆုိင္ရာ က်မ္းေပါင္း ၉ က်မ္းကုိ ေရးသားျပဳစုခဲ့ပါေသးတယ္။ ထူးျခားတာကေတာ့ အလ္ေခယမ္ဟာ ဂီတနဲ႔ ပက္သက္တဲ့ စာအုပ္ႏွစ္အုပ္ကုိလည္း ျပဳစုခဲ့တာပါပဲ……

    —————————————-
    ** M-Media ၏ မူပိုင္ သတင္း/ေဆာင္းပါးမ်ား၊ ဘာသာျပန္ မ်ားကို အြန္လိုင္းမီဒီယာမ်ားတြင္ မည္သူမဆို လြတ္လပ္စြာကူးယူေဖာ္ျပႏို္င္ပါသည္။ ကူးယူေဖာ္ျပသူမ်ားအေနျဖင့္ M-Media မူရင္းလင့္ခ္ကို ထည့္ေပးဖို႔ ေမတၱာရပ္ခံအပ္ပါသည္။

    M-Media ၏ ခြင့္ျပဳခ်က္မရိွဘဲ စီးပြားျဖစ္ ထုတ္ေဝေသာ Print Media မ်ားတြင္ ထည့္သြင္းေဖာ္ျပျခင္းမ်ား လုံးဝ ခြင့္မျပဳပါ။
    ဆက္သြယ္ရန္ [email protected]

  • ကမာၻ႕ပထမဆံုး သိပၸံပညာရွင္ – အိဗ္ႏု အလ္ ဟိုင္သမ္ (Alhazen)

    မတ္လ ၊ ၁၉ ၊ ၂၀၁၃
    M-Media
    စုစည္းတင္ျပသူ – ဂ်ဴလိုင္ရဲရင့္

    ကမာၻေက်ာ္ မြတ္စလင္မ်ား က႑

    ibn_al-haythamအတိတ္ေခတ္က မြတ္စ္လင္မ္သိပၸံပညာရွင္ေတြအေၾကာင္းကို ေလ့လာၾကည့္လိုက္ပါ။ သူတို႕ရဲ႕ ထက္ျမက္မႈ၊ ကၽြမ္းက်င္လိမၼာစြာ အေကာင္အထည္ေဖာ္မႈ၊ ပညာမွ်ေ၀ေပးမႈေတြက ကမာၻႀကီးကို ေခတ္မွီသြားေစတာကို တအ့ံတၾသႀကီး ေတြ႕ၾကရပါလိမ့္မယ္။ သူတို႕ တစ္ဦးခ်င္းစီဟာ ဒီေန႕ေခတ္ကာလ နဲ႕ သူတုိ႕ေခတ္ကာလကို ကမာၻ႕အေျပာင္းအလဲျဖစ္သြားေစတဲ့ အေမြတစ္ရပ္စီ ထားရစ္ေပးခဲ့ၾကတယ္။ ဒီလို သမိုင္းမွတ္တိုင္ထူခဲ့ၾကတဲ့သူေတြထဲက သိပၸံပညာရွင္တစ္ဦးရိွတယ္။ သူကေတာ့ စူးစမ္းတီထြင္ပညာရွင္ႀကီး အိဗ္ႏု အလ္ ဟုိင္သမ္ ( ၉၆၅ – ၁၀၄၀) ပါဘဲ။

    အဘၻာစစ္ ခလီဖာမင္းဆက္ကာလ၊ အီရတ္ႏိုင္ငံက ဘဆြ္ရာၿမိဳ႕မွာ သူ႕ကို ေမြးဖြားခဲ့တယ္။ ဘဂၢဒက္ၿမိဳ႕မွာ ပညာ့ဗိမာန္ တည္ေထာင္ၿပီး ႏွစ္ေပါင္း ၁၀၀ နီးပါးမွာေပါ့။ သူ႕ဘ၀အေစာပိုင္းမွာ အဲ့ဒီအခ်ိန္က မြတ္စ္လင္မ္ ကမာၻမွာရိွေနတဲ့ ေလ့လာေရး၊ တိုးတက္ေရး ယဥ္ေက်းမႈေတြကို ေတာ္ေတာ္ အထင္ႀကီးခဲ့တယ္။ အစၥလာမ့္ေရးရာပညာရပ္ေတြသင္ၾကားၿပီး သိပ္မၾကာခင္ ဘဆြ္ရာရဲ႕ ၿမိဳ႕ေတာ္၀န္ ျဖစ္လာခဲ့တယ္။ ၿမိဳ႕ေတာ္၀န္ဘ၀မွာလဲ သူဟာ သိပၸံနဲ႕အျခား လက္ေတြ႕က်တဲ့ဒႆနိကေဗဒ ဘာသာရပ္ေတြကို ေလ့လာ မပ်က္ခဲ့ပါဘူး။ ဒါေပမယ့္ သူဟာ မြတ္စ္လင္မ္ေဒသ တစ္ေနရာေရာက္သြားၿပီး ျပင္ပေလာကနဲ႕ေခတၱ အဆက္ျပတ္သြားရာကေန ႀကီးက်ယ္မႈေတြ ပြင့္ထြက္လာပါေတာ့တယ္။

    အီဂ်စ္ျပည္ေရာက္ အိဗ္ႏု အလ္ ဟုိင္သမ္

    သူ ဘဆြ္ရာၿမိဳ႕ေတာ္၀န္ျဖစ္ေနခ်ိန္ အီဂ်စ္ျပည္မွာ ဖာသြိမိုဒ္ ခလီဖာ က အလ္ ဟကီးမ္ ျဖစ္တယ္။ သူဟာ အီရတ္က စြႏၷီမြတ္စ္လင္မ္ အဘၻာစစ္မင္းေတြရဲ႕ ၿပိဳင္ဖက္ အစၥမာအီလီ ရီွအဟ္ ခလီဖာေခါင္းေဆာင္ ျဖစ္တယ္။ အလ္ ဟကီးမ္က အိဗ္ႏု အလ္ ဟိုင္သမ္ဟာ ႏိုင္းလ္ျမစ္ကို ပိတ္ဆို႕ႏိုင္တဲ့ အႀကံေကာင္း ရိွေနတယ္လို႕ ၾကားရတယ္။ သူဟာ ေရွ႕ေနာက္မညီ အျငင္းသန္လြန္းသူတစ္ဦး၊ ရွီအဟ္၀ါဒအစဥ္အလာကေနခြဲထြက္လာတဲ့ အစၥမာအီလီဂိုဏ္းေခါင္းေဆာင္တစ္ဦး ျဖစ္ေပမယ့္ မိမိနယ္ေျမအတြက္ အက်ဳိးျပဳသူမွန္သမွ်ကို လက္ကမ္းႀကိဳဆိုတတ္သူျဖစ္တယ္။ ႏိုင္းလ္ျမစ္ကို ပိတ္မယ့္အေတြးအျမင္နဲ႕ပတ္သက္ၿပီး ခ်ဥ္းကပ္ဖို႕ အလ္ ဟကီးမ္က အိဗ္ႏု အလ္ဟုိင္သမ္ကို အီဂ်စ္လာဖို႕ ဖိတ္ေခၚခဲ့တယ္။ အလ္ဟိုင္သမ္ဟာ ႏိုင္းလ္ျမစ္ တစ္ေလွ်ာက္ ေလ့လာၿပီးတဲ့အခါ အဲ့ဒီေခတ္ကာလက နည္းပညာနဲ႕ အထေျမာက္ေအာင္ေဆာင္ရြက္လို႕မျဖစ္ႏိုင္ေၾကာင္း ရိပ္စားမိသြားတယ္။ ဒါက ျပႆနာ တက္ရပါၿပီ။ အလ္ ဟကီးမ္ဟာ အဆင္ျခင္မဲ့ ရက္စက္တတ္သူ ၊ စိတ္မမွန္ဘဲ ရူးသြပ္စြာျပဳမူဆက္ဆံတတ္သူလို႕ ေက်ာ္ၾကားတယ္။ ဒီေတာ့ သူ႕အႏၱရာယ္ကလြတ္ေအာင္
    အလ္ဟိုင္သမ္ဟာ အဲ့ဒီပုဂၢိဳလ္ထက္ ပိုၿပီး ရူးႏွမ္းသူအျဖစ္ ဟန္ေဆာင္ပစ္လိုက္တယ္။ အဲ့ဒီလို ရဲရဲေတာက္ ရူးခ်င္ေယာင္ေဆာင္လိုက္တဲ့အခါ အသက္ေဘးက သီသီေလး လြတ္သြားရေပမယ့္ ကိုင္ရိုၿမိဳ႕မွာ အက်ယ္ခ်ဳပ္အက်ဥ္းစံဘ၀ ေရာက္သြားခဲ့တယ္။ အဲ့ဒါ အလ္ဟိုင္သမ္ရဲ႕ ေနာက္ဆံုး ဘ၀သက္တမ္း ၁၀ ႏွစ္ပါဘဲ။

    ထက္ျမက္လွတဲ့ သိပၸံပညာရွင္ႀကီးဟာ အဲ့ဒီ ၁၀ ႏွစ္တာကာလကို ဒုကၡလို႕ မျမင္ခဲ့ဘူး။ သူလုပ္ခ်င္ေနတဲ့ သူ႕ရဲ႕သုေတသနအလုပ္ေတြကို ၿငိမ္းခ်မ္းစြာ တိတ္တဆိတ္လုပ္ခြင့္ ရသြားလို႕ေလ။ အဲ့ဒီအေတာ အတြင္း အလင္းနဲ႕ပတ္သက္ၿပီး စူးစူးစိုက္စိုက္ ေလ့လာပါေတာ့တယ္။ အလင္း /အလင္းေရာင္ဆိုတာ ဘာလဲ၊ ဘယ္လို လုပ္ေဆာင္ခ်က္ေတြရိွလဲ၊ အရာ၀တၳဳေတြကို လူသားေတြက ဘယ္ပံုဘယ္နည္းနဲ႕ျမင္ေတြ႕ရတာလဲ ဆိုၿပီး သူ သိခ်င္ခဲ့တယ္။ သူ႕ရဲ႕ေလ့လာမႈနဲ႕ရွာေဖြေတြ႕ရိွမႈေတြဟာ အေျပာင္းအလဲတစ္ရပ္သာျဖစ္ေပမယ့္ သူ သုေတသနျပဳလိုက္တဲ့လမ္းေၾကာင္းဟာ အႀကီးမားဆံုး အေထာက္အကူျပဳပညာရပ္ႀကီးတစ္ရပ္ ျဖစ္သြားခဲ့ပါတယ္။

    သိပၸံနည္းက် ပညာရပ္

    ဘယ္အရာမဆို သက္ေသျပခ်က္ရိွရမယ္ဆိုတဲ့အခ်က္ ကေန႕သိပၸံပညာသင္ၾကားသူတိုင္း နားလည္ထားၿပီးသားပါ။ လက္ေတြ႕စမ္းသပ္ခ်က္ မပါဘဲ ယူဆခ်က္သက္သက္ကိုသာ အေျခခံၿပီး သိပၸံဆိုင္ရာ သီအိုရီမ်ားကို ေဖာ္ထုတ္တင္ျပလို႕ မရႏိုင္ပါဘူး။ အိဗ္ႏု အလ္ဟုိင္သမ္ရဲ႕ အလ်င္က ဒီအခ်က္ဟာ အေရးပါအရာေရာက္မႈ မရိွခဲ့ပါဘူး။ ေရွးေခတ္ ဂရိေတြရဲ႕ သိပၸံအေတြးအေခၚေတြက အားေကာင္းေနခဲ့တယ္။ ဂရိေတြဟာ သိပၸံ အခ်က္အလက္ကို ဆင္ျခင္တံုတရားအားျဖင့္ ရွာေဖြႏိုင္တယ္ သို႕တည္းမဟုတ္ နတ္ဘုရားေတြရဲ ႕ေဆာင္ရြက္ေပးမႈလို႕ယံုၾကည္ခဲ့ၾကတယ္။ ဒါကို အိဗ္ႏု အလ္ဟိုင္သမ္ ေကာင္းေကာင္းနားလည္ထားပါတယ္။ ဒီၾကားထဲကေန အခ်က္အလက္ အသစ္တစ္ရပ္အတြက္ သက္ေသျပခ်က္ေပးႏိုင္ရမယ္ ဆိုတဲ့ သိပၸံနည္းက်ပညာရပ္အဆုိကို ခ်ျပခဲ့တာကေတာ့ ရာဇ၀င္မွာ အိဗ္ႏု အလ္ဟိုင္သမ္က ပထမဆံုးေသာသိပၸံပညာရွင္ ျဖစ္ခဲ့တယ္။

    ဒီလို သိပၸံနည္းက်ပညာရပ္သမိုင္းနဲ႕ပတ္သက္လာယင္ ကေန႕ေခတ္ အေနာက္တိုင္းသင္ရိုးစာအုပ္ေတြထဲမွာ မဆိုစေလာက္ေလးသာေဖာ္ျပ တတ္ၾကတယ္။ ေရွးဂရိ အေတြးအေခၚေတြကိုသာ ပံုႀကီးခ်ဲ႕ထားၾကတယ္။ ေခတ္သစ္သိပၸံဟာ ေရာ္ဂ်ာေဘကဲန္၊ ဂလီလီယို ဂါလီေလး နဲ႕ အိုင္းဇက္ ႏ်ဴတန္ တို႕ေၾကာင့္ ျဖစ္လာသေယာင္ေယာင္နဲ႕ေပါ့။ သူတို႕ေမ့ေလ်ာ့ေနတဲ့ အမွန္တရားတစ္ခုရိွတယ္။

    အဲ့ဒါကေတာ့ အဲ့ဒီ ဥေရာပသားပညာရွင္ေတြဟာ အိဗ္ႏု အလ္ဟိုင္သမ္ (နဲ႕အျခား မြတ္စ္လင္မ္သိပၸံပညာရွင္ေတြ)ရဲ႕ ပုခံုးေပၚတက္ရပ္ျခင္းဆိုတဲ့ အေၾကာင္းပါ။ (တစ္နည္းဆိုရယင္ စိန္နားကပ္ေရာင္နဲ႕ ပါးေျပာင္ၾကတာပါ)။ တကယ္လို႕သာ သက္ေသျပႏိုင္မွသိပၸံသီအိုရီမ်ား ျဖစ္တယ္ ဆိုတဲ့ သူ႕အိုင္ဒီယာ မရိွလာခဲ့ယင္ – အေျခခံသိပၸံဆိုတာက ရမ္းတုပ္မွန္းဆမႈေတြ၊ အယူသည္းမႈေတြ၊ သက္ေသျပမရတဲ့ဒ႑ာရီေတြျဖစ္ေနတဲ့ ေခတ္ေဆြးႀကီးထဲ ကၽြန္ေတာ္တို႕အားလံုး ေနထိုင္ေနၾကရဦးမွာ မလြဲပါဘူး။

    စကၡဳေဗဒက်မ္း

    အိဗ္ႏု အလ္ဟိုင္သမ္ဟာ သူရဲ႕သိပၸံဆိုင္ရာေတာ္လွန္ေရးအျမင္ကို အသံုးျပဳၿပီး စကၡဳေဗဒပညာရပ္နယ္ပယ္ထဲ တိုးတက္မႈနဲ႕ အနားသတ္ေပးႏိုင္ခဲ့တယ္။ အလင္းဟာ မ်က္ေစ့ထဲ ကထြက္ၿပီး အရာ၀တၳဳေတြအေပၚခုန္ေပါက္ေရာက္ရိွသြားတယ္၊ တစ္ခါ မ်က္ေစ့ထဲ ျပန္၀င္လာတယ္ ဆိုတဲ့ ေရွးေဟာင္းဂရိအေတြးအေခၚႀကီး မွားယြင္းေနေၾကာင္း သူက ပထမဆံုး သက္ေသျပခဲ့သူပါ။ ဒါ့အျပင္ မ်က္ေစ့ရဲ႕လုပ္ငန္းစဥ္ကိုလည္း ႏိႈက္ႏိႈက္ခၽြတ္ခၽြတ္ ေလ့လာေဖာ္ထုတ္ခဲ့တယ္။ တစ္ခ်ိန္က ပညာရွင္တို႕ရဲ႕ဗဟုသုတနဲ႕ခြဲျခမ္းစိပ္ျဖာမႈအတတ္ကို အသံုးျပဳၿပီး မ်က္လံုးထဲ အလင္းေရာင္၀င္ေရာက္ပံု၊ အလင္းစုစည္းပံု၊ မ်က္လံုးေနာက္ဖက္မွာ ပံုရိပ္ထြက္ပံုကို ပထမဆံုး ရွင္းျပႏိုင္ခဲ့တယ္။

    pinhole-camera

    အလားတူစြာဘဲ သူက ကင္မရာရဲ႕သေဘာသဘာ၀ကို ပထမဆံုး ေလ့လာတင္ျပခဲ့သူလည္း ျဖစ္ျပန္တယ္။ ကင္မရာရဲ႕အယူအဆက ရွင္းရွင္းေလးပါ။ ဘူးခြံတစ္ဖက္မွာ အေပါက္ေသးေသးေလးေဖာက္ထားတယ္။ ဘူးခြံအတြင္းထဲကေန အျပင္ဖက္အရာေတြကို ၿခံဳလႊမ္းျမင္ေတြ႕ႏိုင္ဖို႕သာ ျဖစ္တယ္။ ဒါက ခုေခတ္ကင္မရာေတြရဲ႕ အလုပ္လုပ္ေဆာင္ပံု အတိုင္းပါဘဲ။ ခုေခတ္မွာကေတာ့ မွန္ဘီလူးေတြ ထပ္ျဖည့္ထားတာပဲ ကြာျခားခ်က္ ရိွတာပါ။ ကၽြန္ေတာ္တုိ႕သိရိွထားတဲ့ ေခတ္မွီဓါတ္ပံုပညာရပ္ မတိုင္မီ ႏွစ္ရာေပါင္းမ်ားစြာကတည္းက ဒီလိုပံုစံမ်ဳိးကို အိဗ္ႏု အလ္ဟိုင္သမ္က တည္ေဆာက္ႏိုင္ခဲ့ၿပီးပါၿပီ။

    ဒါတင္မကေသးပါဘူး။ ေရျပင္ သို႕မဟုတ္ ဖန္သား စတဲ့ ၾကားခံနယ္တစ္ခုခုထဲ အလင္းျဖတ္သန္းပံုစံနစ္ (အလင္းယိုင္ျခင္း) ကိုလည္း ေလ့လာေဖာ္ထုတ္ခဲ့သူပါ။ ဒီတင္ျပခ်က္ကေနတဆင့္ ဆည္းဆာခ်ိန္မွာ ဘာေၾကာင့္ေကာင္းကင္အေရာင္ေျပာင္းသြားသလဲဆိုတာကို ရွင္းျပသြားႏိုင္ခဲ့ပါတယ္ ( ေနရဲ႕အလင္းတန္းက ေလထုကို ေထာင့္ခ်ဳိး တစ္ခုကေန ထိခတ္တဲ့အခါ ေရာင္ျခည္လမ္းလြဲမႈ ျဖစ္သြားေစတယ္)။

    ဒီအခ်က္ကေနထပ္ဆင့္ၿပီးေတာ့ ကမာၻ႕ေလထုရဲ႕ထုထည္ကို တြက္ျပႏိုင္ခဲ့တယ္။ ဒါဟာ အာကာသယာဥ္နဲ႕ လက္ေတြ႕မျပႏိုင္ခင္ ႏွစ္ေပါင္း ၁၀၀၀ ေလာက္က ျဖစ္ပါတယ္။ အဲ့ဒီ စကၡဳေဗဒက်မ္းကို ဘာသာျပန္လိုက္တဲ့ခါ ဥေရာပတစ္ခြင္ ဟိုးေလးတေက်ာ္ ျဖစ္သြားတယ္။ ေနာက္ပိုင္း ဥေရာပသားပညာရွင္ေတြက ဒီက်မ္းကို အေျချပဳလို႕ အလင္းနဲ႕စကၡဳ အလုပ္လုပ္ေဆာင္ခ်က္၊ သူတီထြင္ခ်ျပခဲ့တဲ့ ကိရိယာမ်ားကို ေပၚထြက္လာေအာင္ လုပ္ႏိုင္ခဲ့ၾကတာပါ။

    ေနာက္တစ္ဆင့္တက္ၿပီး မ်က္ကပ္မွန္တို႕၊ မွန္ဘီလူးတို႕၊ အေ၀းၾကည့္မွန္ေျပာင္းတို႕၊ ကင္မရာတို႕ စသျဖင့္ တိုးျမွင့္ေပၚေပါက္လာခဲ့တာျဖစ္တယ္။ အလင္း ၏ အလြန္ အလင္းအေၾကာင္း နဲ႕ အလင္းဆိုင္ရာပစၥည္းပစၥယေတြအေၾကာင္း နားမလည္ယင္၊ မသံုးယင္ ၂၁ ရာစုမွာ ကၽြန္ေတာ္တို႕ လူျဖစ္ရက်ဳိးမနပ္သလို ၊ မျပည့္စံုသလို ျဖစ္ေနပါၿပီ။ အလင္းဆိုင္ရာ အေၾကာင္းအရာတင္ မကေသးဘူး – အိဗ္ႏု အလ္ဟိုင္သမ္ဟာ တျခားပညာရပ္နယ္ပယ္ေတြမွာ စဦး လမ္းေဖာက္သူလည္း ျဖစ္ခဲ့တယ္။

    သူဟာ ၁၀၂၀ နဲက ၁၀၃၀ ခုႏွစ္မ်ားမွာ အာကာသေလ့လာေရးပညာ (Astronomy) က်မ္းမ်ားစြာကိုလည္း ေရးသားခဲ့တယ္။ ၾကယ္၊ ၿဂိဳလ္ေတြ ေရြ႕လ်ားမႈ ဆိုင္ရာ ေတာ္လမီရဲ႕ေတြးလံုးေတြ မွားယြင္းေၾကာင္း သူက ေထာက္ျပခဲ့တယ္။ စၾက၀ဠာအလုပ္လုပ္ပံုစံနစ္ကို ယုတၱိဆန္တဲ့ အျမင္ တစ္ရပ္ကိုလည္း  ခ်ျပႏိုင္ခဲ့တယ္။  ကမာၻၿဂိဳလ္ဟာ စၾက၀ဠာရဲ႕ဗဟိုခ်က္မ ဆိုတဲ့ ဂရိအေတြးအေခၚကို ရိုက္ခ်ဳိးပစ္လိုက္တာပါ။

    GodfreyKneller-IsaacNewton-1689
    စင္စစ္မွာေတာ့ ႏ်ဴတန္ေျပာတဲ့ ကမာၻ႕ဆြဲအားအေၾကာင္းဟာ သစ္ပင္ေပၚက ျပဳတ္က်လာတဲ့
    ပန္းသီးေၾကာင့္ မဟုတ္ပါဘူး – အိဗ္ႏု အလ္ဟိုင္သမ္ရဲ႕ က်မ္းဂန္ေတြထဲက အခ်က္အလက္ေတြသာျဖစ္ပါတယ္။

    နကၡတၱေဗဒ (Astrology) ဟာ သိပၸံပညာရပ္ မဟုတ္ေၾကာင္း ျပတ္ျပတ္သားသား ေခ်ပခဲ့တယ္။ သက္ေသျပခ်က္လိုအပ္တယ္ဆိုတဲ့ သူ႕ရဲ႕ကိုယ္ပိုင္ သိပၸံအေတြးအျမင္ကို ၿမဲၿမံစြာ ဆုပ္ကိုင္လို႕ နကၡတၱေဗဒဟာ မည္သည့္သိပၸံဘာသာရပ္နဲ႕ ဆက္ႏႊယ္မႈ မရိွေၾကာင္း၊နကၡတၱေဗဒသမားေတြရဲ႕ ထင္လံုးနဲ႕ခံစားခ်က္ေတြသာျဖစ္ေၾကာင္း သံုးသပ္ျပခဲ့တယ္။ ဖန္ဆင္းရွင္သာလွ်င္ ခပ္သိမ္းေသာအရာေတြရဲ႕ အေၾကာင္းရင္းခံျဖစ္တယ္ – ၿဂိဳလ္နကၡတ္သြားလာလွည့္ပတ္မႈအေပၚ အရင္းမခံဘူး ဆိုတဲ့ အစၥလာမ့္မ႑ိဳင္ အယူ၀ါဒတစ္ခုနဲ႕ ျပႆားတစ္လမ္းသံတစ္လမ္း ဖီလာဆန္႕က်င္ေနေၾကာင္း နကၡတၱေဗဒပညာအေပၚ ေ၀ဖန္ခဲ့သူျဖစ္တယ္။

    အလ္ဟိုင္သမ္ရဲ႕က်မ္းေတြကို ဖတ္ထားတဲ့ အိုင္းဇက္ ႏ်ဴတန္ ဟာ ဒီအေတြးအေခၚေတြအေပၚ အေတာ္ဘဲ အားထားခဲ့တယ္။ ႏ်ဴတန္ဟာ ကေန႕ အသံုးျပဳေနတဲ့ အင္ဂ်င္နီယာ ေဖာ္ျမဴလာနဲ႕နည္းစံနစ္ကို ဦးေဆာင္မႈေပးမယ့္ Calculus သခၤ်ာပညာအေျခခံကို ေလ့လာခဲ့တယ္။အရာ၀တၳဳတို႕ရဲ႕ေရြ႕လ်ားမႈနိယာမ ( ေနာက္ပိုင္း ႏ်ဴတန္ရဲ႕ တတိယနိယာမ လို႕ ေက်ာ္ၾကားလာတယ္)၊ အရာ၀တၳဳအခ်င္းခ်င္းဆြဲငင္အား (ကမာၻ႕ဆြဲအား)ကိုလည္း ေရးထုတ္ခဲ့တယ္။ စင္စစ္မွာေတာ့ ႏ်ဴတန္ေျပာတဲ့ ကမာၻ႕ဆြဲအားအေၾကာင္းဟာ သစ္ပင္ေပၚက ျပဳတ္က်လာတဲ့ ပန္းသီးေၾကာင့္ မဟုတ္ပါဘူး – အိဗ္ႏု အလ္ဟိုင္သမ္ရဲ႕ က်မ္းဂန္ေတြထဲက အခ်က္အလက္ေတြသာျဖစ္ပါတယ္။

    အလ္ဟိုင္သမ္ဟာ အစၥလာမ့္ပညာေရးမွာလည္း ေခသူ မဟုတ္ခဲ့ဘူး။ တမန္ေတာ္အတုအေယာင္မ်ားကို ေဖာ္ထုတ္နည္း၊ မကၠဟ္ၿမိဳ႕ေတာ္ဖက္ မ်က္ႏွာမူ၀တ္ျပဳႏိုင္ေအာင္ လားရာတြက္ခ်က္မႈ ပညာ စာအုပ္မ်ားကိုလည္း က်မ္းျပဳေရးသားႏိုင္ခဲ့သူပါ။ ေခတ္သစ္စိတ္ပညာရပ္နဲ႕ပတ္သက္လို႕ လူနဲ႕တိရစာၦန္ေတြ အေပၚ ေတးဂီတအသံုးခ် ကုထံုးအေၾကာင္းကို ေရွ႕ေျပး သုေတသနျပဳခဲ့သူလည္း ျဖစ္ေနျပန္ပါတယ္။

    အေမြအႏွစ္

    အိဗ္ႏု အလ္ဟိုင္သမ္ရဲ႕ ႀကိဳးပမ္းမႈ နဲ႕ တင္ျပမႈေတြဟာ ခရီးရွည္ႀကီးကို ျဖတ္သန္းေနဆဲပါဘဲ။ သူျပဳစုခဲ့တဲ့က်မ္းဂန္မ်ားဟာ ၂၀၀ ေက်ာ္အထိ ရိွခဲ့ေပမယ့္ ယေန႕မွာေတာ့ က်မ္းေပါင္း ၅၀ ၀န္းက်င္သာ က်န္ရစ္ခဲ့ပါတယ္။ သူ႕ရဲ႕ရွာေဖြေတြ႕ရိွမႈေတြဟာ ယေန႕ကာလတိုင္ေအာင္ ကၽြန္ေတာ္တို႕ လက္လွမ္းမမီႏိုင္ေလာက္တဲ့အထိ ရိွခဲ့မွာ အမွန္ပါဘဲ။ ကံမေကာင္းအေၾကာင္း မလွစြာနဲ႕ သူကြယ္လြန္ခဲ့ၿပီးကတည္းက သူ႕ရဲ႕တင္ျပခ်က္ေတြဟာ လ်စ္လ်ဴရႈခံလိုက္ရတယ္။ သူဟာ ပညာရွင္ႀကီးေတြနဲ႕တြဲလ်က္ရိွတတ္တဲ့ ေက်ာ္ၾကားလိုမႈ၊ သိကၡာတင္မႈေတြကို လံုး၀ ဂရုမစိုက္ခဲ့သူ ျဖစ္လို႕ပါဘဲ။ ဒါေၾကာင့္လဲ ယေန႕ကမာၻမွာ သူ႕က်မ္းေတြနဲ႕ပတ္သက္ၿပီး သတိမထားမိၾကတာပါ။ အီဗာရီယန္ကၽြန္းဆြယ္က မြတ္စ္လင္မ္နယ္ေျမေတြကို စပိန္ေတြ ႀကီးစိုးေတာ့ သူ႕စာအုပ္ေတြကို လက္တင္ဘာသာျပန္ဆိုခဲ့ၾကတယ္။ ဒါေပမယ့္ သူ႕နာမည္ရင္းမဟုတ္ဘဲ Alhazen လို႕ ေဖာ္ျပလိုက္ၾကတယ္။ ဥေရာပ ပညာႏိုးၾကားေရးေခတ္အတြင္း ထိပ္တန္းမြတ္စ္လင္မ္ပညာရွင္ႀကီးေတြရဲ႕ အမည္နာမမ်ားဟာ ဥေရာပေလယူေလသိမ္းအသြင္နဲ႕ ေျပာင္းလဲလိုက္တဲ့အစဥ္အလာတစ္ရပ္ ျဖစ္ခဲ့တယ္။ ဥေရာပတိုက္က ခရစ္ယာန္ေတြအၾကား မြတ္စ္လင္မ္ေတြကို ခ်ဳိးႏွိမ္လိုတဲ့အတြက္ -သူတို႕ရဲ႕တင္ျပခ်က္ေတြကို ေဖ်ာက္ဖ်က္လိုတဲ့အတြက္ေၾကာင့္ပါဘဲ။

    သူ႕ရဲ႕ထက္ျမက္ေတာက္ေျပာင္လွတဲ့ အသိဥာဏ္စဥ္ကို မေရတြက္ႏိုင္တဲ့လူေတြက ခုတံုးလုပ္ခဲ့ၾကၿပီးပါၿပီ။ သူ႕ရဲ႕သုေတသန သာ မရိွခဲ့ယင္ ဒီကေန႕ ကၽြန္ေတာ္တို႕ သိရွိၾကတဲ့ ေခတ္သစ္ သိပၸံပညာရပ္ နယ္ပယ္ဆိုတာလည္း ျဖစ္ထြန္းလာစရာအေၾကာင္း ရိွေတာ့မွာ မဟုတ္ေတာ့ပါဘူး လို႕ဘဲ ဆုိခ်င္ပါေတာ့တယ္။

    Sources:
    Morgan, M. (2007). Lost History. Washington D.C. : National Geographic Society.
    Masood, E. (2006). Science and Islam. Icon Books.
    “Ibn al-Haytham.” The Columbia Encyclopedia, 6th ed.. 2012.
    Encyclopedia.com:http://www.encyclopedia.com/doc/1E1-IbnalHay.html
    Steffens, B. (2007). Ibn al-Haytham : first scientist. Greensboro, N.C. : Morgan Reynolds Pub.
    http://lostislamichistory.com/ibn-al-haytham-the-first-scientist/