News @ M-Media

Tag: Women in Islam

  • အစၥလာမ္၏ အိေႁႏၵသိကၡာရွိမႈ စံႏႈန္းအေပၚ မြတ္စလင္အမ်ိဳးသမီးတုိ႔၏ အျမင္မ်ား (၃)

    အစၥလာမ္၏ အိေႁႏၵသိကၡာရွိမႈ စံႏႈန္းအေပၚ မြတ္စလင္အမ်ိဳးသမီးတုိ႔၏ အျမင္မ်ား (၃)

    ဒီဇင္ဘာ ၆၊ ၂၀၁၆
    M-Media

    ကၽြန္မရဲ႕ဟိဂ်ာ့ဗ္ဟာ မြတ္စ္လင္မ္အမ်ဳိးသမီးတစ္ဦးျဖစ္ေနျခင္းရဲ႕ ၀ိေသသ

    4
    လြန္ခဲ့သည့္ ၅ ႏွစ္က အစၥလာမ္သုိ႔ ေျပာင္းလဲသက္၀င္လာသည့္ ဥရုေဂြးႏိုင္ငံသူ စိတ္ပညာရွင္ အဇီဇာေပၚလာဒီဘယ္လို

    – လြန္ခဲ့တဲ့ ငါးႏွစ္မွာ အစၥလာမ္ထဲ ကူးေျပာင္းသက္၀င္လာတဲ့ ဥရုေဂြးႏိုင္ငံသူ အဇီဇာေပၚလာဒီဘယ္လို က Giulia Iacolutti ထံ ေျပာျပခ်က္ျဖစ္ပါတယ္။

    ဟိဂ်ာ့ဗ္၀တ္ဆင္ထားတဲ့အမ်ဳိးသမီးကို ကၽြန္မ ပထမဆံုးျမင္ဖူးခ်ိန္က အသက္ ၂၃ ႏွစ္အရြယ္မွာပါ။ ကၽြန္မရဲ႕ႏွလံုးသား ရုတ္တရက္ ရပ္ဆိုင္းသလိုျဖစ္သြားၿပီး အဲ့ဒီအရာရဲ႕အႏွစ္သာရကို တမဟုတ္ခ်င္း နားလည္သိျမင္လိုက္ပါတယ္။ သူမဟာ အရာရာကို အံတုမယ့္ ဘုရင္မတစ္ပါးပါပဲ။ အမ်ားစုေနာက္လိုက္ေယာင္ျခင္းမရိွဘဲ သူမက ဖက္ရွင္ေတြရဲ႕လႊမ္းမိုးမႈကေန ကင္းလြတ္ေနပါတယ္။ အဲ့ဒီပံုရိပ္ဟာ ကၽြန္မဆီ ႏွစ္အတန္ၾကာ စြဲကပ္ေနခဲ့တယ္။

    ဆယ္ႏွစ္လြန္ေျမာက္တဲ့အခါ ကၽြန္မ အစၥလာမ္ကို သက္၀င္လက္ခံခဲ့တယ္။

    ဟိဂ်ာ့ဗ္ကို စတင္ဆင္ယင္လိုက္တဲ့ ပထမဆံုးအခ်ိန္မွာပဲ ထူးျခားမႈကို စတင္ခံစားထိေတြ႕မိပါတယ္။ ဟိဂ်ာ့ဗ္ဆင္ယင္္ျခင္းဟာ ဆံႏြယ္ေတြကို ဖံုးကာရံုသက္သက္မဟုတ္ပါဘူး၊ ဟီရိၾသတၱပတရားသေဘာလည္း ပါ၀င္ေနပါတယ္။

    လက္ေတြ႕၀တ္ဆင္ၿပီးေနာက္ မ်ားမၾကာမီမွာပဲ ဟိဂ်ာ့ဗ္ဟာ ကၽြန္မကို မြတ္စ္လင္မ္အမ်ဳိးသမီးတစ္ဦးရဲ႕၀ိေသသလကၡဏာ၊ ကိုင္းရိႈင္းျခင္းနဲ႔ ေလးစားခံရျခင္းကို ေပးအပ္လိုက္ေၾကာင္း သိျမင္လာပါတယ္။ အမ်ဳိးသားေတြရဲ႕ အၾကည့္အရႈေတြကို ကာကြယ္ေပးတဲ့အျပင္ ကၽြန္မရဲ႕(ရူပကာယေပၚ အေျခမခံဘဲ) အရည္အခ်င္း၊ ပညာ၊ ႏွလံုးသားကို အေျခခံၿပီး တန္ဖိုးထားသူမ်ားကိုလည္း ေတြ႕လာေစပါတယ္။

    ဟိဂ်ာ့ဗ္ဟာ ကၽြန္မကို ဖန္ဆင္းရွင္ထံ နာခံေစႏိုင္တဲ့ အဆင့္အတန္းထိ ျမွင့္တင္ေပးပါတယ္။ နာခံရမွာ၊ ဒူးေထာက္ခစားရမွာ အရွင့္ရဲ႕ ဖန္ဆင္းခံေတြ မဟုတ္ပါဘူး။ ကၽြန္မအဖို႔ေတာ့ ဟိဂ်ာ့ဗ္က ေသြးသားဆႏၵ၀ါဒ ေတာ္လွန္ေရးတစ္ခုျဖစ္တယ္၊ ဒါ့အျပင္ သူတစ္ပါးအႀကိဳက္ လိုက္ေလ်ာျဖည့္ဆည္းေပးေနျခင္းက လြတ္ေျမာက္ေစပါတယ္။

    ၿပီးေတာ့ အမ်ဳိးသားမ်ားနဲ႔ အမ်ဳိးသမီးမ်ားအၾကားက ကရုဏာလုပ္ရပ္တစ္မ်ဳိးလည္း ျဖစ္ေစပါတယ္။ ဘာေၾကာင့္လဲဆိုေတာ့ ထိမ္းျမားမႈ၊ မိသားစု၊ လူ႔အဖြဲ႕အစည္းကို ထိခိုက္ေစမယ့္အရာေတြ၊ အေပၚယံသဘာ၀ေတြကေန လြဲဖယ္သြားေစလို႔ပါ။ ဒါေၾကာင့္ ဟိဂ်ာ့ဗ္ရဲ႕ေကာင္းက်ဳိးမ်ားက လူမႈအသိုင္းအ၀ိုင္းေပၚလည္း သက္ေရာက္တယ္လို႔ ဆိုခ်င္ပါတယ္။ ကၽြန္မရဲ႕ဟိဂ်ာ့ဗ္က ကၽြန္မနဲ႔ ဆံုေတြ႕ေျပာဆိုသူတိုင္း ကၽြန္မ ဘာလဲဆိုတာကို သတိထားမိေစပါတယ္ရွင္။

    ×××××××××××

    (မူရင္း – What the hijab means to me : From Nigeria to Uruguay, women share their thoughts and feelings about the hijab. Al Jazeera)

    ျပန္ဆိုသူ – ၾသရသ ေရခ်မ္း

    (ေဖာ္ျပခဲ့ၿပီးေသာ အပုိင္းမ်ားကုိ ဤေနရာတြင္ ဖတ္႐ႈႏုိင္ပါတယ္)

  • အစၥလာမ္၏ အိေႁႏၵသိကၡာရွိမႈ စံႏႈန္းအေပၚ မြတ္စလင္အမ်ိဳးသမီးတုိ႔၏ အျမင္မ်ား (၂)

    အစၥလာမ္၏ အိေႁႏၵသိကၡာရွိမႈ စံႏႈန္းအေပၚ မြတ္စလင္အမ်ိဳးသမီးတုိ႔၏ အျမင္မ်ား (၂)

    ဒီဇင္ဘာ ၅၊ ၂၀၁၆
    M-Media
    ဟိဂ်ာ့ဗ္ဟာ မြတ္စ္လင္မ္ျဖစ္ျခင္းရဲ႕ အဓိကအခ်က္မဟုတ္

    nigeria
    ဘ၀ျဖတ္သန္းမႈအဆင့္တိုင္းမွာ ဟိဂ်ာ့ဗ္နဲ႔ နိကာ့ဗ္ကို ၀တ္ဆင္လာေပမယ့္ ယခုခ်ိန္မွာ ေခါင္းၿမီးၿခံဳျခင္းကို အဓိကမထားေတာ့တဲ့ အဇီနားမုဟမၼဒ္

    – အဇီနားမုဟမၼဒ္ဟာ ႏိုင္ဂ်ီးရီးယားႏိုင္ငံ၊ အဘူဂ်ာက ျဖစ္ပါတယ္။ Chika Oduah ကို သူမက ဒီလို ေျပာျပပါတယ္။

    ကၽြန္မ ဟိဂ်ာ့ဗ္ကို သံုးႏွစ္သမီးအရြယ္ကတည္းကစၿပီး အသက္ ၂၀ ေက်ာ္အထိ ၀တ္ဆင္ခဲ့တာပါ။ ယဥ္ေက်းမႈအရေရာ ဘာသာေရးအရပါ ၀တ္ဆင္ျခင္းျဖစ္လို႔ ဒါနဲ႔ပတ္သက္ၿပီး ဘယ္တုန္းကမွ ေမးခြန္းမထုတ္ခဲ့ပါဘူး။

    လြန္ခဲ့တဲ့ ၁၀ ႏွစ္၀န္းက်င္က ကၽြန္မေသြးခ်င္းေတြနဲ႔အတူ ဟဂ်္တာ၀န္ကို သြားေရာက္ထမ္းေဆာင္ခဲ့တယ္။ ဟဂ်္ကာလအတြင္း မ်က္လံုးမ်ားသာ ဖြင့္ေဖာ္ၿပီး အရာအားလံုး ဖံုးကာထားတဲ့ နိကာ့ဗ္ကို မ်က္ေစ့က်စြဲလန္းသြားတယ္။ ေဆာ္ဒီအာေရဗ်မွာပဲ နိကာ့ဗ္ကို စတင္၀တ္ဆင္လိုက္ၿပီး ႏိုင္ဂ်ီးရီးယားျပန္လာၿပီးေနာက္လည္း စြဲစြဲၿမဲၿမဲ ၀တ္ဆင္ခဲ့ပါတယ္။

    နိကာ့ဗ္၀တ္ဆင္ျခင္းရဲ႕ လြတ္လပ္မႈအာရံု၊ လူေတြရဲ႕အၾကည့္ အေျပာ အျမင္ကေန ကင္းလြတ္ျခင္းကို ကၽြန္မ အမွန္တကယ္ ႏွစ္သက္ခဲ့တယ္။ ဒီလို၀တ္ဆင္ျခင္းျဖင့္လည္း ေလးစားမႈကို ခံရပါတယ္။ ႏိုင္ဂ်ီးရီးယားေျမာက္ပိုင္းမွာ နိကာ့ဗ္၀တ္ဆင္ထားတဲ့ အမ်ဳိးသမီးကို လူေတြက သူေတာ္ေကာင္းအျဖစ္ သတ္မွတ္ေလ့ရိွၾကတယ္ေလ။

    ဒါေပမယ့္ မ်ားမၾကာမီေနာက္ပိုင္းမွာ နိကာ့ဗ္၀တ္ဆင္ျခင္းကို ကၽြန္မ ထင္ျမင္ထားသလိုမဟုတ္ေတာ့ဘဲ ႏိုင္ငံေရးအသြင္ဆန္ဆန္ လူေတြက တုန္႔ျပန္လာေတာ့တယ္။ ကၽြန္မရဲ႕မိဘမ်ားကလည္း ကၽြန္မဟာ အစြန္းေရာက္အျမင္သြင္းခံရၿပီလား သို႔မဟုတ္ တစ္ယူသန္၀ါဒီျဖစ္ေနၿပီလားဆိုၿပီး ယုန္ထင္ေၾကာင္ထင္ျဖစ္လာၾကတယ္။

    တျဖည္းျဖည္းနဲ႔ ကၽြန္မ အေနက်ဥ္းၾကပ္မႈျဖစ္လာၿပီး ၇ လေလာက္ၾကာတဲ့အခါ နိကာ့ဗ္၀တ္တာကို ရပ္တန္႔လို႔ ဟိဂ်ာ့ဗ္ကိုပဲ ျပန္လည္ ဆင္ယင္လိုက္ပါတယ္။

    အခု ကၽြန္မ အသက္ ၃၀ ေက်ာ္လြန္လာတဲ့အခါ ဦးေခါင္းဖြင့္လွစ္ထားျခင္းကို ပိုၿပီး ခံုမင္လာပါတယ္။

    နိကာ့ဗ္၀တ္ဆင္ရာကေန ဦးေခါင္းဖြင့္လွစ္ထားျခင္းအထိ အဆင့္ဆင့္ ေျပာင္းလဲသြားတာက ၂၀၀၈ ခုႏွစ္၀န္းက်င္ကပါ။ ကၽြန္မရဲ႕ ဖိုမလကၡဏာစျပၿပီး လိင္ပိုင္းခံစားခ်က္နဲ႔ စတင္ရင္းႏွီးလာတယ္။ အစၥလာမ္နဲ႔ပတ္သက္ၿပီး ကၽြန္မခံစားခ်က္ကို စူးစမ္းရွာေဖြခဲ့တယ္။ အဲ့ဒီမွာ မြတ္စ္လင္မ္နဲ႔ ထူးျခားတဲ့အျဖစ္(အာသာေျဖျခင္းကို ဆိုလိုဟန္တူပါတယ္)ဟာ တစ္ခ်ိန္တည္းမွာ ဒြန္တြဲမရိွႏိုင္ဘူးလို႔ ကၽြန္မ ခံစားလိုက္ရတယ္။ ဒါေၾကာင့္ ကၽြန္မဟာ ဒုတိယအျဖစ္ကို ဦးစားေပးလိုက္ရာက အရာရာကို ဆန္႔က်င္ေတာ္လွန္လိုက္ပါေတာ့တယ္။

    ပထမဆံုး ကၽြန္မ ဆံပင္ကို ျဖတ္ေတာက္ၿပီး လိင္တူဆက္ဆံတူမ်ားရဲ႕ ဆံပင္ပံုစံမ်ဳိးကို ေျပာင္းလဲလိုက္တယ္။ ဘာသာေရးအသိုင္းအ၀ိုင္းထဲ သြားလာေနျခင္းကို ရပ္တန္႔လိုက္တယ္။ မဂၤလာပြဲေတြလို ဘာသာေရးအဆံုးအမေတြပါ၀င္ေနတဲ့ ထံုးတမ္းစဥ္လာကိစၥမ်ားမွာပင္လွ်င္ မပါ၀င္ေတာ့ပါဘူး။ ေခါင္းေဆာင္း၊ ၀တ္ရံု၊ အဖံုးအကာေတြ ဆင္ယင္ဖို႔လိုအပ္တဲ့ ဘယ္ေနရာကိုမွလည္း မသြားေရာက္ေတာ့ပါဘူး။

    အဲ့ဒီကာလအတြင္း ကၽြန္မမိသားစုနဲ႔ ဆက္ဆံေရးမွာ ေတာ္ေတာ္တင္းမာသြားခဲ့တယ္။ သူတို႔က ဒါမ်ဳိးကို လက္သင္မခံၾကပါဘူး။ ကၽြန္မရဲ႕သူငယ္ခ်င္းေတြနဲ႔ အသိုင္းအ၀ိုင္းကလည္း ထုိနည္းလည္းေကာင္းပါပဲ။ လူတိုင္းက ဒါကို တုန္လႈပ္ထူးဆန္းေနခဲ့ၾကတယ္။

    ဒါေပမယ့္ အဲ့ဒီအခ်ိန္က သိပ္မၾကာေညာင္းခဲ့ပါဘူး။ ေနာက္ပိုင္းမွာ လိင္ပိုင္းအာရံုရိွျခင္း နဲ႔ မြတ္စ္လင္မ္ျဖစ္ျခင္းဟာ ဒြန္တြဲရိွႏိုင္လို႔ရေၾကာင္း ကၽြန္မ နားလည္သေဘာေပါက္လာခဲ့ပါတယ္။

    အဲ့ဒီအခ်ိန္ေတြမွာ ဟိဂ်ာ့ဗ္၀တ္ဆင္ျခင္းကို ကၽြန္မ လြမ္းပါတယ္။ ရင္းႏွီးအသားက်ေနမႈ၊ သက္ေတာင့္သက္သာရိွမႈ၊ မေကာင္းတဲ့အျမင္နဲ႔ ၾကည့္ရႈျခင္းက အကာအကြယ္ စတဲ့ အေၾကာင္းတရားေတြေၾကာင့္ပါပဲ။ ၿပီးေတာ့ မိန္းမဆန္ဆန္ ၀တ္စားဆင္ယင္ျခင္းမရိွသူေတြအေပၚ လူေတြက အင္မတန္ စိတ္ပ်က္တတ္ၾကတယ္ေလ။ တခါတရံ ကၽြန္မက ေယာက္်ားဆန္ဆန္ ၀တ္စားဆင္ယင္တဲ့အခါ သူတို႔က ေမးျမန္းလာၾကတယ္။ ကၽြန္မမွာ အမ်ဳိးသားလိင္အဂၤါ ပါေနလို႔လား၊ ေယာက္်ားတစ္ေယာက္ျဖစ္ေအာင္ လုပ္ေနတာလားတဲ့။ အဲ့ဒီလိုေန႔မ်ဳိးမွာ ကၽြန္မ ဟိဂ်ာ့ဗ္ကို တစ္ေနကုန္ ေဆာင္းလိုက္ပါတယ္။ အဲ့ဒီလိုအခိုက္အတန္႔အဖို႔မွာေတာ့ ဟိဂ်ာ့ဗ္ဟာ ကၽြန္မအတြက္ တစ္နည္းတစ္ဖံု အကာအကြယ္ရရိွသြားေစခဲ့ပါတယ္။

    (ျပန္ဆိုသူ၏စကားခ်ပ္ – တစ္ယူသန္ဘာသာေရးအဆံုးအမက အေတြးလြဲေခ်ာ္ကာ ေျပာင္းျပန္အက်ဳိးသက္ေရာက္ေစတတ္ေၾကာင္း ဆိုလိုသည္ဟု အျမင္ရိွပါသည္)

    (မူရင္း – What the hijab means to me : From Nigeria to Uruguay, women share their thoughts and feelings about the hijab. Al Jazeera)

    ျပန္ဆိုသူ – ၾသရသ ေရခ်မ္း

    (အပုိင္း (၁) ကုိ ဤေနရာတြင္ ဖတ္႐ႈႏုိင္ပါတယ္)

  • ဂႏၳ၀င္ အစၥလာမ့္ယဥ္ေက်းမႈမ်ားရိွ အမ်ဳိးသမီးတို႔၏စြမ္းေဆာင္ခ်က္ (၄)

    ဂႏၳ၀င္ အစၥလာမ့္ယဥ္ေက်းမႈမ်ားရိွ အမ်ဳိးသမီးတို႔၏စြမ္းေဆာင္ခ်က္ (၄)

    ႏုိ၀င္ဘာ ၁၁၊ ၂၀၁၆
    M-Media

    article-g23_400_243
    ေရွးေခတ္မြတ္စလင္သမားေတာ္မ်ား ခြဲစိပ္ကုသေနစဥ္

    ၅။ ေဆး၀ါးေထာက္ကူေစာင့္ေရွာက္မႈ

    – တမန္ေတာ္ မုဟမၼဒ္(ၿငိမ္းခ်မ္းသာယာမႈ ခေညာင္းပါေစ)၏လက္ထက္ႏွင့္ သမိုင္းကာလတစ္ေလွ်ာက္ မြတ္စ္လင္မ္အမ်ဳိးသမီးတို႔မွ သက္ဆိုင္ရာလူ႔အဖြဲ႕အစည္းမ်ား၏ လူမႈေရးႏွင့္ စီးပြားေရးဆိုင္ရာအရည္အေသြး ျမွင့္တင္စြမ္းေဆာင္ျခင္း၌ ထင္ရွားသည့္ ဥပမာအေထာက္အထားမ်ား ရိွေနၾကသည္။ သူတို႔သည္ စီမံခန္႔ခြဲမႈ၊ ပညာေရး၊ ဘာသာေရးဥပေဒျပဳလုပ္ငန္း၊ ေဆး၀ါးႏွင့္ က်န္းမာေရးတို႔တြင္ လူထုေကာင္းက်ဳိးသက္သက္အလို႔ငွာ တက္တက္ၾကြၾကြ ပါ၀င္ေဆာင္ရြက္ခဲ့ၾက၏။ ရွရီအဟ္(အစၥလာမ့္ဥပေဒ)က မြတ္စ္လင္မ္တို႔ကို လူ႔အဖြဲ႕အစည္း၀င္မ်ား၏ ဘ၀ေရးရာအေပါင္းတို႔အေပၚ အေလးထားရန္ အားေပးတိုက္တြန္းထားသည္။ သို႔ျဖစ္၍ အစၥလာမ့္သမိုင္းတစ္ေလွ်ာက္ သိပၸံဆိုင္ရာဗဟုသုတရွာေဖြျခင္းကိုလည္း ခ၀ပ္ျခင္းလုပ္ရပ္တစ္မ်ဳိးအျဖစ္ ယူဆသတ္မွတ္ခဲ့ၾကျခင္းျဖစ္သည္။ အစၥလာမ္သာသနာ ေပၚထြန္းျခင္းနွင့္တစ္ကြ သမားေတာ္က႑၌လည္းေကာင္း၊ စစ္ေျမျပင္တြင္ အမ်ဳိးသားႏွင့္ အမ်ဳိးသမီးမ်ားအား ကုသေရး၌လည္းေကာင္း အမ်ဳိးသမီးတို႔က ျပဳလုပ္ေဆာင္ရြက္ေလ့ရိွခဲ့ၾက၏။ သို႔ေသာ္ အမ်ဳိးသားနွင့္ အမ်ဳိးသမီးတို႔အၾကား တင္းၾကပ္သည့္ စည္းကမ္းအခ်ဳိ႕ရိွေနရာ
    မိသားစု၀င္ႏွင့္ မိသားစု၀င္ျဖစ္လာဖြယ္ရိွသူမ်ားမွအပ အမ်ဳိးသားနွင့္အမ်ဳိးသမီးတို႔၏ တုိက္ရိုက္ထိေတြ႕မႈမွာ မရိွသေလာက္သာျဖစ္သည္။ ထို႔ေၾကာင့္ မြတ္စ္လင္မ္အမ်ဳိးသမီးတို႔က အဓိကအားျဖင့္ အမ်ဳိးသမီးမ်ားကိုသာ အဓိကထားၿပီး က်န္းမာေရးေစာင့္ေရွာက္မႈကို ေပးခဲ့ၾကသည္။ အထူးသျဖင့္ လူမႈေရးရႈေထာင့္အရ အမ်ဳိးသမီးမ်ား၏က်န္းမာေရးကိစၥမ်ားတြင္ အမ်ဳိးသားတို႔ ပါ၀င္ရန္ မသင့္ေလ်ာ္ေၾကာင္း သတ္မွတ္ခဲ့၏။ ေဆး၀ါးက႑တိုးတက္ေရးတြင္ မြတ္စ္လင္မ္အမ်ဳိးသမီးတို႔၏ စြမ္းေဆာင္မႈ ဥပမာအခ်ဳိ႕ကို ေဖာ္ျပပါမည္။

    အစၥလာမ္၏ ပထမဆံုးသူနာျပဳအျဖစ္ ဂုဏ္ျပဳညႊန္းဆိုခံရသူမွာ ရုဖိုင္ဒဟ္ ဘင့္န္သိ စအဒ္ အလ္ အစလာမီယဟ္ ျဖစ္၏။ အစၥလာမ့္ေခတ္ဦးပိုင္းရိွ ေဆး၀ါးကုသေပးသူမ်ားနွင့္ သူနာျပဳမ်ားအျဖစ္ မွတ္တမ္းတင္ခံရသည့္ အျခားအမ်ဳိးသမီးတို႔မွာ – ေအဒီ ၆၂၅ ခုႏွစ္ အုဟုဒ္စစ္ပြဲ၌ သူနာျပဳလုပ္ငန္းေဆာင္ရြက္ခဲ့သူ ႏုစိုင္ဘဟ္ ဘင့္န္သိကအဘ္ အလ္မဇီနီယဟ္၊ အြမၼဳ အင္မရဟ္ ဟု လူသိမ်ားေသာ အြမၼဳ စိနန္း အလ္အစၥလာမ္ (သူမသည္ မြတ္စ္လင္မ္ျဖစ္လာၿပီးေနာက္ စစ္သည္မ်ားနွင့္အတူလိုက္၍ ေရတိုက္ေကၽြးရန္ႏွင့္ ဒဏ္ရာမ်ားကုသေပးရန္
    တမန္ေတာ္ျမတ္ထံ ခြင့္ပန္ေလွ်ာက္ထားခဲ့သူျဖစ္သည္)၊ ခိုင္ဘရ္အေရးၿပီးသည့္ေနာက္ စစ္တပ္သူနာျပဳအျဖစ္ ေစတနာ့၀န္ထမ္းေဆာင္ရြက္ခဲ့သူ အြမၼဳ မသာ၀ီ အလ္အစလာမီယဟ္၊ ဘဒရ္စစ္ပြဲတြင္ စစ္သည္မ်ားကို က်န္းမာေရးေစာင့္ေရွာက္ေပးခဲ့ေသာ အြမၼဳ ၀ရကဟ္ ဘင့္န္သိ ဟာရိဆ္ (သူမသည္ က်မ္းျမတ္ကုရ္အာန္ စုေဆာင္းျခင္းလုပ္ငန္းတြင္လည္း ပါ၀င္ခဲ့သည္)တို႔ ျဖစ္ၾက၏။

    (ပံု -၅) အစၥတန္ဘူလ္ရိွ ေတာ့ပ္ကာပီနန္းေတာ္တြင္ ေတြ႕ရေသာ စုလိုင္မာန္ဘုရင္၏ၾကင္ရာေတာ္ Hürrem Sultan or Roxelana (c. 1510 – April 18, 1558)၏ (ေရးဆြဲသူမသိ) ပံုတူပန္းခ်ီကား။ သူမသည္ မကၠာၿမိဳ႕မွဂ်ရုဆလင္နွင့္ အစၥတန္ဘူလ္ၿမိဳ႕အထိ အမ်ားျပည္သူနားေနေဆာင္လုပ္ငန္းမ်ား၌ အဓိကပါ၀င္ျခင္းႏွင့္ ပရဟိတအလွဴအတန္းျပဳျခင္းမ်ားအတြက္ ေက်ာ္ၾကားထင္ရွားသူျဖစ္၏။

    ၅(က)။ ရုဖုိင္ဒဟ္ အလ္အစလာမီယဟ္

    ရုဖုိင္ဒဟ္ အလ္အစလာမီယဟ္ ဟု လူသိမ်ားေသာ ရုဖိုင္ဒဟ္ ဘင့္န္သိ စအဒ္ကို အစၥလာမ့္သမိုင္းမွ တမန္ေတာ္ေခတ္၏ ပထမဆံုး သူနာျပဳအျဖစ္ သတ္မွတ္ၾကသည္။ ေအဒီ ၆၂၄ ခုႏွစ္ မတ္လ ၁၃ ရက္တြင္ ျဖစ္ပြားေသာ ဘဒရ္စစ္ပြဲ၌ သူမသည္ တမန္ေတာ္ မုဟမၼဒ္(ၿငိမ္းခ်မ္းသာယာမႈ ခေညာင္းပါေစ)ႏွင့္အတူ စစ္ပြဲတြင္း ဒဏ္ရာရသူမ်ား၊ အသက္ေဘးစိုးရိမ္ရသူမ်ားအေပၚ သူနာျပဳလုပ္ရပ္ျဖင့္ ပါ၀င္ခဲ့သည္။

    သူမသည္ ဖခင္ျဖစ္သူ သမားေတာ္ စအဒ္ အစလာမီ အား ကူညီလုပ္ကိုင္ရင္း ေဆး၀ါးဆိုင္ရာဗဟုသုတ အမ်ားအျပားကို သိနားလည္ခ့ဲ၏။ လူနာေစာင့္ေရွာက္ေရးႏွင့္ သူနာျပဳလုပ္ငန္း၌ ဘ၀ကိုႏွစ္ျမဳပ္ထားခဲ့ၿပီး ေနာင္ေသာ္ ကုသေရးကၽြမ္းက်င္သူ ျဖစ္လာသည္။ သူမ၏အတတ္ပညာကၽြမ္းက်င္မႈမ်ားကို ေဆးရံု၊ ေဆးခန္းက႑မ်ားတြင္ အသံုးခ်ေဆာင္ရြက္ခဲ့သည္။ စစ္ပြဲမ်ားစြာ၏အခ်ိန္ကာလအတြင္း က်န္းမာေရးႏွင့္ထိခိုက္မႈမွန္သမွ်ကို ေဆး၀ါးဆိုင္ရာကၽြမ္းက်င္နွံ႔စပ္သူ သူမ ရိွရာ ရြက္တဲထံသို႔ သြားေရာက္ရန္ တမန္ေတာ္ျမတ္က ေစခိုင္းေတာ္မူေလ့ရိွခဲ့သည္။

    ရုဖိုင္ဒဟ္ကို ၾကင္နာစာနာတတ္ေသာ သူနာျပဳအျဖစ္လည္းေကာင္း၊ စည္းရံုးေရးမွဴးေကာင္းတစ္ဦးအျဖစ္လည္းေကာင္း ေဖာ္ျပထားၾကသည္။ သူမသည္ မိမိ၏ကၽြမ္းက်င္မႈမ်ားျဖင့္ အျခားအမ်ဳိးသမီးတို႔ကိုလည္း သူနာျပဳမ်ားျဖစ္ေအာင္ ေလ့က်င့္ေပးၿပီး က်န္းမားေရးေစာင့္ေရွာက္မႈနယ္ပယ္၌ လုပ္ကိုင္ေဆာင္ရြက္ေစခဲ့သည္။ ၎အျပင္ သူမသည္ ေရာဂါေ၀ဒနာႏွင့္ဒြန္တြဲေနတတ္သည့္ လူမႈေရးျပႆနာမ်ားကို ကူညီေျဖရွင္းေပးရေသာ လူမႈ၀န္ထမ္းတစ္ဦးလည္းျဖစ္သည္။ သို႔သာမက အခက္အခဲရိွေသာကေလးငယ္မ်ားအား ကူညီေပးၿပီး မိဘမဲ့ကေလးငယ္မ်ား၊ သူဆင္းရဲမ်ား၊ အားနည္းနိမ့္က်သူမ်ားကိုလည္း ထိန္းသိမ္းေစာင့္ေရွာက္ေပးခဲ့ေပသည္။

    (ၾကည့္ – R. Jan, “Rufaida Al-Asalmiy, The first Muslim nurse”, Image: The Journal of Nursing Scholarship, 1996 28(3), 267-268; G. Hussein Rassool, “The Crescent and Islam: Healing, Nursing and the Spiritual Dimension. Some Considerations towards an Understanding of the Islamic Perspectives on Caring”, Journal of Advanced Nursing, 2000, 32 (6), 1476-84; Omar Hasan Kasule, “Rufaidah bint Sa’ad: Historical Roots of the Nursing Profession in Islam; History of Nursing in Islam (compiled by Sarah Miller); Rufaidah bint Sa’ad Founder of the Nursing Profession in Islam.)

    ၅(ခ)။ အလ္ရိွဖာ ဘင့္န္သိ အဗ္ဒုလႅာဟ္

    သာ၀ိကမႀကီး အလ္ရိွဖာ ဘင့္န္သိ အဗ္ဒုလႅာဟ္ အလ္ကုရိုင္းရွီယဟ္ အလ္အဒါ၀ီယဟ္သည္ ေရွးဦးမြတ္စ္လင္မ္သမိုင္းတြင္ ထိုေခတ္၏ အမ်ဳိးသမီးပညာရိွတစ္ဦးအျဖစ္ အခိုင္အမာ ေနရာယူခဲ့၏။ စာေပယဥ္ေက်းမႈကင္းမဲ့သည့္ကာလတြင္ စာတတ္ေပတတ္ျဖစ္ေနခဲ့သည္။ လူထုေရးရာစီမံေရးတြင္ ပါ၀င္ခဲ့ၿပီး ေဆး၀ါးကၽြမ္းက်င္သူလည္း ျဖစ္သည္။ သူမ၏အမည္ရင္းသည္ လိုင္လာ ျဖစ္ေသာ္လည္း သူနာျပဳႏွင့္ ေဆး၀ါးကုသမႈကို အစြဲျပဳကာ ေ၀ဒနာကင္းေပ်ာက္ေစျခင္း အဓိပၸာယ္ရသည့္ အလ္ရိွဖာ ဟု ဂုဏ္ေပးေခၚဆိုခံရသည္။ သူမသည္ အင္းဆက္ပိုးမႊားမ်ားအႏၱရာယ္ ႀကိဳတင္ကာကြယ္သည့္ ကုထံုးတစ္ရပ္ကို အသံုးျပဳေလ့ရိွၿပီး၊ တမန္ေတာ္ျမတ္က သူမ နည္းလမ္းကို ႏွစ္သက္လက္ခံေတာ္မူသည့္အျပင္ အျခားမြတ္စ္လင္မ္အမ်ဳိးသမီးမ်ားအား သင္ၾကားေလ့က်င့္ေပးရန္ ေတာင္းဆိုေတာ္မူခဲ့၏။

    (ၾကည့္ – The articles Muslim Women in History and Al-Shifaa bint Abdullah al Qurashiyah al Adawiyah.)

    ၅(၃)။ ႏုစိုင္ဘဟ္ ဘင့္န္သိ ဟာရိဆ္ အလ္အန္ဆြာရီ

    အြမၼဳ အာသီယဟ္ ဟုလည္းေခၚဆိုေသာ ႏုစိုင္ဘဟ္ ဘင့္န္သိ ဟာရိဆ္ အလ္အန္ဆြာရီသည္ စစ္ပြဲတြင္း ထိခိုက္ဒဏ္ရာရသူမ်ားအား ျပဳစုေစာင့္ေရွာက္ျခင္း၊ အစာေရစာတိုက္ေကၽြးျခင္း၊ ေရွးဦးသူနာျပဳအလုပ္တို႔ကို ေဆာင္ရြက္ခဲ့သည္။ ၎အျပင္ ကေလးငယ္မ်ားအား အေရဖ်ားလွီးမဂၤလာျပဳေပးသူလည္းျဖစ္သည္။ (ၾကည့္ – Abdel-Hamid ‘Abd Rahman Al-Sahibani, Suwar min Siyar al-Sahābiyāt, Riyadh: Dar Ibn Khazima, 1414 H, p. 211; ‘Umar Kahala, A’lam al-nisa’, Damascus, 1959, vol. 5, p. 171.)

    (ပံု -၆) ၁၂၅၁ ႏွင့္ ၁၂၈၂ ခုႏွစ္အၾကား Alphonso X, King of Leon and Castile မွ ေရးသားျပဳစုေစခဲ့သည့္ Alphonso X’s Book of Games (Libro de los Juegos) စာအုပ္ထဲတြင္ ေတြ႕ရေသာ အန္ဒလူစီယာမွ စစ္တုရင္ကစားေနသူ အာရဗ္အမ်ဳိးသမီးႏွစ္ဦးႏွင့္ ဗ်တ္ေစာင္းတီးခတ္ေနသူ မိန္းမပ်ဳိတစ္ဦး။

    ၅(၄)။ ၁၅ ရာစု တူရကီမွ အမ်ဳိးသမီးခြဲစိပ္ဆရာ၀န္မ်ား

    clinic
    ေမာ္႐ုိကုိႏုိင္ငံ ဆာေလးၿမိဳ႕ရွိ ေရွးေဟာင္း ေဆး႐ံုတစ္႐ံု၏ ၀င္ေပါက္။ အဆုိပါ ေဆး႐ံုကုိ မြတ္စလင္ ဗသုကာပညာရွင္မ်ားက ေဆာက္လုပ္ခဲ့ၿပီး မြတ္စလင္သမားေတာ္မ်ားက စီမံခန္႔ခြဲခဲ့သည္။

    ေရွးဦးအစၥလာမ့္သမိုင္းအတြင္း ေဆး၀ါးႏွင့္ သူနာျပဳလုပ္မ်ား ေဆာင္ရြက္ခဲ့ေသာ အျခားအမ်ဳိးသမီးမ်ားရိွခဲ့ၾကရာအနည္းငယ္မွ်သာ မွတ္တမ္းတင္ခံရသည္။ သို႔ေသာ္ ေဆး၀ါးႏွင့္ စာေပအႏုပညာဆိုင္ရာ သမိုင္းက်မ္းဂန္မ်ား၌ နက္နက္ရိႈင္းရိႈင္း တူးဆြေလ့လာမည္ဆိုလွ်င္ အမည္မ်ားသက္သက္သာမက သူတို႔၏ဘ၀ႏွင့္ ေအာင္ျမင္ထြန္းေပါက္မႈမ်ားကိုပါ မုခ် ေတြ႕ရိွႏိုင္ေပမည္။

    ၁၅ ရာစုႏွစ္တြင္ နာမည္ႀကီး ခြဲစိပ္ကုသေရးလက္စြဲက်မ္း Cerrahiyyetu’l-Haniyye အား ျပဳစုေရးသားခဲ့ေသာ တူရကီ ခြဲစိပ္ဆရာ၀န္ Serefeddin Sabuncuoglu (1385-1468)သည္ သားဖြားႏွင့္မီးယပ္ကုထံုးနည္းစဥ္မ်ားကို ပံုႏွင့္တစ္ကြ အေသးစိတ္ ေဖာ္က်ဴးခဲ့သည္။ အေနာက္တိုင္းရိွ သူ၏အမ်ဳိးသားလုပ္ေဖာ္ကိုင္ဖက္မ်ားက အမ်ဳိးသမီးကုသေရးသမားတို႔အား ဆန္႔က်င္သည့္တိုင္ သူသည္ အမ်ဳိးသမီးခြဲစိပ္ဆရာ၀န္မ်ားႏွင့္ ပူးေပါင္းေဆာင္ရြက္ခဲ့ေပသည္။

    အနာတိုလီယာရိွ အမ်ဳိးသမီးခြဲစိပ္ဆရာ၀န္မ်ားသည္ အမ်ားအားျဖင့္ အမ်ဳိးသမီးတို႔၏ ခႏၶာအတြင္းအျပင္ဆိုင္ရာ အေထြေထြသဘာ၀ေရာဂါေ၀ဒနာတို႔ကို ကုသေဆာင္ရြက္ေပးခဲ့ၾကသည္။ Cerrahiyyetu’l-Haniyye က်မ္းတြင္ အမ်ဳိးသမီးခြဲစိပ္ဆရာ၀န္မ်ားအား ပံုၾကမ္းငယ္ေလးမ်ားျဖင့္ သရုပ္ေဖာ္ျခယ္မႈန္းထားသည္ကို ထူးျခားစြာတြ႕ရိွရ၏။ ထို႔ေၾကာင့္ အမ်ဳိးသမီးခြဲစိပ္ဆရာ၀န္မ်ားကို ၁၅ ရာစုႏွစ္အေစာပိုင္းတည္းက သားဖြား၊ မီးယပ္ေရာဂါႏွင့္ကေလးေဆးပညာက႑မ်ားအတြက္ အသိအမွတ္ျပဳလက္ခံထားေၾကာင္း နားလည္ႏိုင္ေပသည္။

    ေဆးပညာသမိုင္းေၾကာင္းတြင္ အမ်ဳိးသမီးမ်ားပါ၀င္ေနမႈႏွင့္ပတ္သက္၍ ေတြ႕ရျခင္းမွာ ထိုေခတ္ကာလ လူ႔အဖြဲ႕အစည္းက အမ်ဳိးသမီးတို႔၏စြမ္းေဆာင္မႈတို႔ကို လက္ခံအားေပးျခင္းဟူေသာ ေယဘူယ်အျမင္အား ေဖာ္ျပေနပါသည္။ Serefeddin Sabuncuoglu ၏ ကုထံုးက်မ္း၌ ရႈပ္ေထြးခက္ခဲေသာ ခြဲစိပ္ကုသေရးနယ္ပယ္ထဲအမ်ဳိးသမီးမ်ား၏ စြမ္းေဆာင္ခ်က္မ်ား အပါအ၀င္ အမ်ဳိးသမီးမ်ားအေပၚ က်ယ္က်ယ္ျပန္႔ျပန္႔ အားေပးသည့္ ရႈေထာင့္ကို စိတ္၀င္စားဖြယ္ ေတြ႕ၾကရပါမည္။

    (ၾကည့္ – G. Bademci Gulsah, “First illustrations of female “Neurosurgeons” in the fifteenth century by Serefeddin Sabuncuoglu, Neurocirugía (Sociedad Española de Neurocirugía, Murcia, Spain), April 2006, vol. 17, no. 2, pp. 162-165. The book was edited several times, see Serefeddin Sabuncuoglu, Kitabul Cerrahiyei Ilhaniye, Istanbul, Kenan Basimevi, 1992, and Ankara, Turk Tarih Kurumu Yayinlari, 1992.)

    Ref : The Muslim Heritage

    (ဆက္လက္ေဖာ္ျပပါမည္)

    ဂႏၳ၀င္ အစၥလာမ့္ယဥ္ေက်းမႈမ်ားရိွ အမ်ဳိးသမီးတို႔၏စြမ္းေဆာင္ခ်က္ (၁ ) ဖတ္ရန္

    ဂႏၳ၀င္ အစၥလာမ့္ယဥ္ေက်းမႈမ်ားရိွ အမ်ဳိးသမီးတို႔၏စြမ္းေဆာင္ခ်က္ (၂)  ဖတ္ရန္

    ဂႏၳ၀င္ အစၥလာမ့္ယဥ္ေက်းမႈမ်ားရိွ အမ်ဳိးသမီးတို႔၏စြမ္းေဆာင္ခ်က္ (၃) ဖတ္ရန္

    ဂႏၳ၀င္ အစၥလာမ့္ယဥ္ေက်းမႈမ်ားရိွ အမ်ဳိးသမီးတို႔၏စြမ္းေဆာင္ခ်က္ (၄) ဖတ္ရန္

  • ဂႏၳ၀င္ အစၥလာမ့္ ယဥ္ေက်းမႈမ်ားရိွ အမ်ဳိးသမီးတို႔၏ စြမ္းေဆာင္ခ်က္ (၃)

    ဂႏၳ၀င္ အစၥလာမ့္ ယဥ္ေက်းမႈမ်ားရိွ အမ်ဳိးသမီးတို႔၏ စြမ္းေဆာင္ခ်က္ (၃)

    ဇူလုိင္ ၁၄၊ ၂၀၁၆
    M-Media

    topkapi
    မကၠာ၊ ေဂ်႐ုစလင္ႏွင့္ အစၥတန္ဘူလ္ၿမိဳ႕မ်ားတြင္ ရဟိတလုပ္ငန္းမ်ား၊ အမ်ားျပည္သူႏွင့္ သက္ဆုိင္သည့္ အေဆာက္အဦးမ်ား ေဆာက္လုပ္ေပးမႈေၾကာင့္ ထင္ရွားေက်ာ္ၾကားသည့္ ႐ုိဇီလာနာ၏ ပံုတူပန္းခ်ီ။ သူမမွာ ေအာ္တုိမန္ျပည့္ရွင္ ဆူေလမန္၏ မိဖုရားျဖစ္သည္။

    ၄။ အေထြေထြ သံုးသပ္ခ်က္
    ——————————
    အစၥလာမ့္ယဥ္ေက်းမႈအတြင္း အမ်ဳိးသမီးမ်ား ေရာက္ရိွခဲ့ၾကသည့္ ဂုဏ္အင္သိကၡာက လက္ရိွပညာရွင္အသိုင္းအ၀ိုင္း၌ စတင္ပြင့္အံေပၚလြင္လာၿပီျဖစ္သည္။ ခလီဖဟ္တို႔၏ ေဆြမ်ဳိးသားခ်င္း အမ်ဳိးသမီးမ်ား၊ နန္းတြင္းသူမ်ားသည္ စာေပထြန္းကားမႈ၌ သူ႔ထက္ငါ အၿပိဳင္ ႀကိဳးစားခဲ့ၾက၏။ အန္ဒါလုစ္မွ မင္းသား အဟ္မဒ္၏သမီး အာအိရွဟ္သည္ ကဗ်ာလကၤာႏွင့္ ႏႈတ္ေရးအတတ္တြင္ သူမတူေအာင္ ထူးခၽြန္ခဲ့သည္။ သူမ၏မိန္႔ခြန္းမ်ားသည္ ေကာ္ဒိုဗာရိွ ေခတ္ေဆြးဒႆနရွင္မ်ား၏ အေတြးအေခၚတို႔ကို ဂယက္ရိုက္ေစခဲ့သည့္အျပင္ သူမ၏စာၾကည့္တိုက္မွာ ဘုရင့္နယ္ေျမ၌ အေကာင္းဆံုး၊ အျပည့္စံုဆံုး စာၾကည့္တိုက္မ်ားအနက္ အပါအ၀င္တစ္ခုျဖစ္ခဲ့၏။

    အေနာက္တိုင္းပညာရွင္မ်ားအၾကား ဗလာဒါ ဟု လူသိမ်ားေသာ အလ္မိုဟက္စ္၏ မင္းသမီး ၀လာဒဟ္သည္ ကဗ်ာလကၤာပညာအရာတြင္ ထင္ရွားေက်ာ္ၾကားခဲ့သူျဖစ္၏။ သူမ၏ အထံုပါရမီက သူမ၏ခ်စ္ဖြယ္သြင္ျပင္ထက္ မနိမ့္က်ခဲ့ေပ။ သူမ၏ေျပာစကားတို႔မွာ ေလးနက္ထိေရာက္လွသျဖင့္ မွတ္သားဖြယ္ရာမ်ား ျဖစ္ခဲ့သည္။ သို႔သာမက အိုင္ဘာရီယန္(စပိန္နွင့္ေပၚတူကီ)ကၽြန္းဆြယ္တစ္ခြင္မွ ပညာရိွမ်ား၊ အာ၀ဇၹာန္းရႊင္သူမ်ားကို ဖိတ္ေခၚယွဥ္ၿပိဳင္ေစေသာ ေကာ္ဒိုဘာ ပညာရွင္ၿပိဳင္ပြဲမ်ား၌လည္း တစ္ႀကိမ္မွ မရႈံးနိမ့္သည့္အျပင္ စကားေျပေရးသားမႈတြင္ျဖစ္ေစ ကဗ်ာစပ္ဆိုမႈတြင္ျဖစ္ေစ ၿပိဳင္ဖက္အားလံုးထက္အလ်င္ ၿပီးစီးေအာင္ ေရးသားယွဥ္ၿပိဳင္ႏို္င္ခဲ့သူျဖစ္၏။

    ဆယ္ဗစ္လီ Seville မွ အလ္ဃတ္စန္နီယဟ္ ႏွင့္ ဆဖီယဟ္တို႔သည္လည္း ကဗ်ာလကၤာႏွင့္ ႏႈတ္ေရးၾကြယ္ၾကြယ္ အေဟာအေျပာ၌ ထင္ရွားေက်ာ္ေစာ္လွသည္။ ဆဖီယဟ္၏ လက္ေရးပန္းခ်ီအတတ္ပညာခန္းကို သာလြန္ေအာင္ မည္သူမွ် မစြမ္းေဆာင္ႏိုင္ခဲ့၊ ထိုေခတ္၏ အေက်ာ္အေမာ္ အႏုပညာရွင္မ်ားကပင္လွ်င္ သူမ၏ ခမ္းနားေျပာင္ေျမာက္ေသာ လက္ေရးပန္းခ်ီပညာအေပၚ လက္မႈိင္ခ်ရသည္အထိပင္။ အလ္ဖိုင္စူလီ၏သမီး ပါရမီရွင္ မီရီယမ္သည္ စာေပႏွံ႔စပ္မႈအရာ၌ အန္ဒလုစ္တခြင္ ေက်ာ္ၾကားလွသည္။ သူမ၏ ထက္ျမက္ထိေရာက္ေသာ
    ဇ၀နဥာဏ္နွင့္ လိုတိုရွင္း သေရာ္ခ်က္မ်ားမွာ ၿပိဳင္ဖက္ကင္းလွေၾကာင္း အဆိုရိွသည္။

    အြမၼဳလ္ စအဒ္သည္ မြတ္စ္လင္မ္ထံုးဓေလ့မ်ား၌ ကၽြမ္း၀င္မႈေၾကာင့္ ေက်ာ္ၾကားသည္။ “Labana of Cordoba” အား တိက်ေသာသိပၸံအခ်က္အလက္မ်ားျဖင့္ သီကံုးထားသည္ကို ၾကည့္၍ ရႈပ္ေထြးနက္နဲသည့္ ဂ်ီၾသေမႀတီႏွင့္ အကၡရာသခ်ာၤမ်ားကို အေျဖရွာျခင္း၌ သူမ၏စြမ္းရည္ ထက္ျမက္လွေၾကာင္း ေတြ႕ရ၏။ အေထြေထြ စာေပအႏုပညာဖက္တြင္လည္း က်ယ္ျပန္႔စြာ ေလ့လာလိုက္စားထားႏိုင္စြမ္းေၾကာင့္ ခလီဖဟ္ ဒုတိယေျမာက္ အလ္ဟကမ္က မိမိ၏အတြင္းလူယံုအျဖစ္ပင္ အေရးပါေသာေနရာ၌ ခန္႔အပ္ခဲ့သည္။

    အိဘ္ႏု နဒီးမ္ ေရးသားေသာ AI-Fihrist ၌ အထူးထူးေသာနယ္ပယ္ရိွ ကၽြမ္းက်င္သူ အမ်ဳိးသမီးတို႔ကို မွတ္တမ္းျပဳေဖာ္ျပထား၏။ အရဗီဘာသာစကား အထူးကၽြမ္းက်င္ျခင္းႏွင့္ ဆက္ႏႊယ္ေနသည့္ သဒၵါပညာရပ္တြင္ ကၽြမ္းက်င္သူ ႏွစ္ဦး ပါ၀င္သည္။ တစ္ဦးသည္ အာရဗ္မ်ဳိးရင္းႏြယ္စုမွ ဆင္းသက္လာၿပီး အာရဗ္တို႔၏ေဒသိယဘာသာစကားဆိုင္ရာ ပညာရွင္ျဖစ္၏။ ေနာက္တစ္ဦးမွာ အာရဗ္ရိုးရာပံုျပင္မ်ားႏွင့္ ဆိုရိုးစကားမ်ားကို ကၽြမ္း၀င္သူျဖစ္သည္။ တတိယေျမာက္တစ္ဦးမွာ “ေ၀ါဟာရ၏ရင္းျမစ္မ်ားႏွင့္ ရွားပါးပံုစံမ်ား” အမည္ရိွ စာအုပ္ကို ေရးသားခ့ဲၿပီး စာဆိုႀကီး အဘူ န၀ါ့စ္ အတိုင္း ကႏၱာရေန မ်ဳိးႏြယ္စုမ်ားအၾကား လွည့္လည္၍ အသိပညာမ်ားအား ျဖန္႔ေ၀ေပးခဲ့သည္။ မတူကြဲျပားသည့္ အျခားနယ္ပယ္တစ္ခုတြင္လည္း ပါးနပ္လိမၼာေသာအဆိုအမိန္႔မ်ားျဖင့္ ေက်ာ္ၾကားသူ အရ္၀ါ အေၾကာင္း ေဖာ္ျပထားၿပီး သူမသည္ “ဓမၼေဒသနာ၊ ကိုယ္က်င့္သီလႏွင့္ အသိဥာဏ္စဥ္” ဟူေသာ က်မ္းကို ေရးသားခဲ့၏။

    အသံုးခ်သိပၸံပညာ၏ အဆင့္ျမင့္အကိုင္းအလက္တစ္ခုျဖစ္သည့္ အာကာသေလ့လာေရးအတြက္ သုေတသနစမ္းသပ္ခန္းကို အလ္အိဂ်္လီယဟ္ ဘင့္န္သိ အလ္အိဂ်္လိ အတ္စတူလာဘီမွ ေဖာ္ေဆာင္ခဲ့သည္။ သူမသည္ အလက္ပိုမွ ဖခင္၏သက္ေမြးပညာရပ္ကို အေမြဆက္ခံထားျခင္းျဖစ္သည္။ ေအဒီ ၁၀ ရာစုႏွစ္ ဘိုင္ဇန္တို္င္းအင္ပါယာ၏ နယ္စပ္က်ဴးေက်ာ္မႈအႏၱရာယ္ကို ကာကြယ္ခဲ့သူ ဆီးရီးယားေျမာက္ပိုင္း ဟမ္ဒါနီဘုရင္မ်ား(ဟိဂ်္ရီ ၃၃၃-၉၄၄၊ ခရစ္ ၃၅၇-၉၆၇)အနက္ တစ္ဦးျဖစ္ေသာ စာအိဖ္ အလ္ေဒါင္လဟ္ ၏ နန္းတြင္း၌ အမႈေတာ္ထမ္းေစျခင္း ခံရသည္။

    လက္ေရးပန္းခ်ီအတတ္ပညာထြန္းကားတိုးတက္ေရးတြင္ အနည္းဆံုး အမ်ဳိးသမီးတစ္ဦး ပါ၀င္ေနသည္။ အဘၻာစစ္မင္းဆက္ ခလီဖဟ္ မန္ဆူးရ္၏သားတစ္ဦးကို အလြတ္သင္ဆရာအျဖစ္ ေဆာင္ရြက္ေနသူ အိဘ္ႏု ကိုင္ယူမဟ္ မိသားစု၌ ဆနာအ္ အမည္ရိွ ကၽြန္မ တစ္ဦး ရိွ၏။ အိဘ္ႏု ကိုင္ယူမဟ္သည္ ဆရာေကာင္းပီသလွသူ ျဖစ္ရကား မိသားစုပိုင္ ကၽြန္ေစမေလးကို သစၥာရိွတပည့္တစ္ဦးအျဖစ္ ေက်းဇူးျပဳခဲ့သူျဖစ္၏။ သူသည္ ထိုေခတ္ကာလ ထိပ္တန္း လက္ေရးပန္းခ်ီပညာရွင္ အစၥဟာ့က္ ဘင္န္ ဟမၼာ့ဒ္ထံ ပညာသင္ရန္ လူႏွစ္ဦးကို ေစလႊတ္ခဲ့သည္။ ၎တို႔အနက္တစ္ဦးမွာ ဆနာအ္ ျဖစ္၏။ ၎တို႔၏ မူရင္းလက္ရာမ်ားကို တူညီေအာင္ မည္သူမွ် မေရးသားႏိုင္ေသးေၾကာင္း အိဘ္ႏု နဒီးမ္က ေရးသားတင္ျပထားသည္။ (Foot Note -1 )

    ဆက္လက္၍ အနာဂတ္သုေတသနႏွင့္ ေရွ႕ဆက္စူးစမ္းမႈအတြက္ စံျပနမူနာမ်ားအျဖစ္ ေဆး၀ါး၊ သခ်ာၤ၊ အာကာသေလ့လာေရး၊ ပစၥည္းထုတ္လုပ္ေရး စသည့္က႑မ်ား၌ ကၽြမ္းက်င္သူအမ်ဳိသမီးမ်ားအခ်ဳိ႕အေၾကာင္းအား အက်ဥ္းခ်ဳပ္ တင္ျပပါမည္။

    Ref : The Muslim Heritage

    (ဆက္လက္ေဖာ္ျပပါမည္)

    1- (ၾကည့္ – Waddy Charis, Women in Muslim History, London and New York: Longman Group, 1980, p. 72.)

    ဂႏၳ၀င္ အစၥလာမ့္ယဥ္ေက်းမႈမ်ားရိွ အမ်ဳိးသမီးတို႔၏စြမ္းေဆာင္ခ်က္ (၁ ) ဖတ္ရန္

    ဂႏၳ၀င္ အစၥလာမ့္ယဥ္ေက်းမႈမ်ားရိွ အမ်ဳိးသမီးတို႔၏စြမ္းေဆာင္ခ်က္ (၂)  ဖတ္ရန္

    ဂႏၳ၀င္ အစၥလာမ့္ယဥ္ေက်းမႈမ်ားရိွ အမ်ဳိးသမီးတို႔၏စြမ္းေဆာင္ခ်က္ (၃) ဖတ္ရန္

    ဂႏၳ၀င္ အစၥလာမ့္ယဥ္ေက်းမႈမ်ားရိွ အမ်ဳိးသမီးတို႔၏စြမ္းေဆာင္ခ်က္ (၄) ဖတ္ရန္

  • ဂႏၳ၀င္ အစၥလာမ့္ယဥ္ေက်းမႈမ်ားရိွ အမ်ဳိးသမီးတို႔၏စြမ္းေဆာင္ခ်က္ (၂)

    ဂႏၳ၀င္ အစၥလာမ့္ယဥ္ေက်းမႈမ်ားရိွ အမ်ဳိးသမီးတို႔၏စြမ္းေဆာင္ခ်က္ (၂)

    ဇြန္ ၂၇၊ ၂၀၁၆
    M-Media

    khatun 2
    ဒုိင္ဖာ ခါတြန္ဆုိသည့္ မြတ္စလင္အမ်ိဳးသမီးႀကီးက ေဆာက္လုပ္လွဴဒါန္းသြားခဲ့သည့္ ဆီးရီးယားႏုိင္ငံ အဲလစ္ပုိၿမိဳ႕မွ Firdaws ဗလီ၀တ္ေက်ာင္းေတာ္ႏွင့္ မဒ္ရာဆာ စာသင္ေက်ာင္း

    ၃။ လက္ရိွပညာေရးက႑
    —————————–
    မည္သို႔ပင္ဆိုေစ ဤေရွးရိုးစြဲအစဥ္အလာမွာ လက္ရိွပညာေရးက႑တြင္ ေျပာင္းလဲလာၿပီျဖစ္သည္။ အစၥလာမ့္သမိုင္းေၾကာင္းရိွ အမ်ဳိးသမီးတို႔၏အခန္းက႑ကို ျပန္လည္ေနရာေပးရန္ အားထုတ္လာသည့္ လုပ္ရပ္အခ်ဳိ႕ ရိွလာၿပီး ၎တို႔အနက္ ဥပမာႏွစ္ရပ္အား ေအာက္ပါကဲ့သို႔ တင္ျပပါမည္။

    ၃(က)။ မုဟဒၵိဆဟ္မ်ား ေဖာ္ထုတ္ျခင္း စီမံခ်က္
    ———————————————-
    ေဒါက္တာ မုဟမၼဒ္ အကရမ္ နဒ္၀ီသည္ အစၥလာမ့္သမိုင္းေၾကာင္းတစ္ေလွ်ာက္ ဟဒီးဆ္(တမန္ေတာ့္ၾသ၀ါဒေတာ္ႏွင့္ ဓေလ့မ်ား)ဆင့္ျပန္ျခင္း၌ ပါ၀င္ခဲ့သူ အမ်ဳိးသမီးေထာင္ေပါင္းမ်ားစြာ၏ အတၳဳပၸတၳိမ်ားကို ျပန္လည္ ေဖာ္ထုတ္ေရး အတြက္ ေရရွည္လုပ္ငန္းစဥ္ႀကီးတစ္ရပ္အျဖစ္ ႏွစ္အတန္ၾကာေအာင္ ဦးစီးလံုးပန္းခဲ့သည္။ (Foot Note 1)

    ဟဒီးဆ္မ်ားကို ေလ့လာၿပီး ျပန္လည္ပို႔ခ်ခဲ့ၾကေသာ မြတ္စ္လင္မ္အမ်ဳိးသမီးတို႔၏ ဘ၀မွတ္တမ္းအဘိဓာန္ကို သူေရးသားခဲ့သည္။ ၎သည္ အရဗီဘာသာျဖင့္ အတြဲ ၄၀ အထိရိွကာ ၎ကို အႏွစ္ခ်ဳပ္၍ သူကပင္ ျပန္လည္ေရးသားတင္ျပခဲ့သည္။ က်မ္းျမတ္ကုရ္အာန္ကို ဘ၀ေနနည္းစနစ္အျဖစ္ နားလည္လာေအာင္ မဟာလမ္းညႊန္ခ်က္ျဖစ္ေသာ တမန္ေတာ္ျမတ္၏သြန္သင္ခ်က္မ်ားအား ထိန္းသိမ္းမႈ၌ အမ်ဳိးသမီးတို႔မွာ အဓိကအခန္းက႑တြင္ ပါ၀င္ေနေၾကာင္း သူက ဤအက်ဥ္းခ်ဳပ္တင္ျပခ်က္ထဲမွာပင္ သာဓကျပထား၏။ ၀တ္စားဆင္ယင္မႈႏွင့္ ျပဳမူေဆာင္ရြက္မႈ အကန္႔အသတ္မ်ားၾကားမွ အမ်ဳိးသမီးတုိ႔သည္ အထင္ကရ ဗလီ၀တ္ေက်ာင္းေတာ္မ်ား၊ မဒ္ရဆာမ်ားသို႔သြား၍ တက္ေရာက္သင္ယူျခင္းႏွင့္ သင္ၾကားျခင္းမ်ားကိုလည္းေကာင္း၊ အသိပညာအလို႔ငွာ ခရီးျပင္းထြက္ျခင္းကိုလည္းေကာင္း၊ ဟဒီးဆ္ဆင့္ျပန္ျခင္းနွင့္ ဆန္းစစ္ျခင္းကိုလည္းေကာင္း၊ ဓမၼသတ္မ်ားေပးျခင္းကိုလည္းေကာင္း အစရိွသျဖင့္ မျပတ္ေဆာင္ရြက္ခဲ့ၾကသည္။ အထူးေက်ာ္ေစာထင္ရွားလွသည့္ အမ်ဳိးသားပညာရွင္အခ်ဳိ႕က သူတို႔၏ ပညာေပးသူဆရာမမ်ား၏ပညာေရးအေပၚ မွီခိုအားထားျခင္းႏွင့္ ခ်ီးမႊမ္းျခင္းတို႔အား ေတြ႕ရေပသည္။ လူ႔အဖြဲ႕အစည္းမ်ားတြင္ အတိုင္းအတာတစ္ရပ္အထိ အမ်ဳိးသမီးပညာရွင္မ်ား၏ ေပါက္ေရာက္မႈမွာ ျခြင္းခ်က္မ်ား မဟုတ္ဘဲ စံျပဳခ်က္ပင္ ျဖစ္ေနခဲ့သည္။

    အဆိုပါ အလ္မုဟဒၵိဆဟ္က်မ္းပါ အခ်က္အလက္မ်ားအေပၚ အက်ယ္တ၀င့္ေလ့လာဆင္ျခင္ျခင္းျဖင့္ အစၥလာမ့္လူ႔အဖြဲ႕အစည္းအတြင္း အမ်ဳိးသမီးတို႔၏အေရးပါမႈကိုလည္းေကာင္း၊ ၎တို႔၏ အတိတ္ေအာင္ျမင္မႈႏွင့္ အနာဂတ္အလားအလာမ်ားကိုလည္းေကာင္း သိနားလည္ေစမည္ျဖစ္၏။ ေဒါက္တာ နဒ္၀ီ ၏ စုေဆာင္းက်မ္းက ထပ္တိုးေလ့လာရန္၊ ဆန္းစစ္သံုးသပ္ရန္၊ သုေတသနျပဳရန္အတြက္ အလြန္ပင္ အေထာက္အကူျပဳလ်က္ ရိွပါသည္။ (Foot Note 2 )

    ၃(ခ)။ မြတ္စ္လင္မ္ အမ်ဳိးသမီး ဒီပနီစြယ္စံုက်မ္း
    ——————————————–
    အာအိရွဟ္ အဗ္ဒုရ္ရဟ္မာန္း ဗ်ဴေလးသည္ သူမ၏ Islam: The Empowering of Women စာအုပ္ကို ေနာက္ဆက္တြဲတိုးခ်ဲ႕မႈအျဖစ္ Muslim Women: A Biographical Dictionary မြတ္စ္လင္မ္ အမ်ဳိးသမီး ဒီပနီစြယ္စံုက်မ္းကို ရိုက္ႏွိပ္ထုတ္ေ၀လိုက္၏။ ၎၌ ဟိဂ်္ရီ ပထမရာစုႏွစ္မွ ဟိဂ်္ရီ ၁၃ ရာစုအလယ္ပိုင္းေလာက္အထိ အစၥလာမ့္သမိုင္းတစ္ေလွ်ာက္ မြတ္စ္လင္မ္အမ်ဳိးသမီးမ်ားဆိုင္ရာတို႔ကို အဘိဓာန္အသြင္ျဖင့္ စုစည္းေဖာ္ျပထားသျဖင့္ အခ်ိန္အခါႏွင့္အညီ အလြန္အားထားစရာက်မ္းေကာင္းတစ္အုပ္ျဖစ္ေပသည္။ ၎၌ ရာစုႏွစ္
    ၁၄ ခုအတြင္းရိွ မြတ္စ္လင္မ္အမ်ဳိးသမီးတို႔သည္ ပညာရွင္မ်ား၊ စီးပြားေရးလုပ္ငန္းရွင္မ်ား အစရိွသည့္ က႑မ်ားတြင္ ေအာင္ျမင္ထြန္းေပါက္ခဲ့သလို မယား၀တ္ႏွင့္ မိခင္၀တ္မ်ားလည္း မလစ္ဟင္းခဲ့သည့္အေၾကာင္းတို႔အား အႏုစိပ္ထည့္သြင္းတင္ျပထား၏။ (Foot Note 3)

    အမ်ဳိးသမီးပညာရွင္မ်ားဆိုင္ရာ အေထာက္အထားအခ်ဳိ႕အတြက္ မၾကာခဏ ေမတၱာရပ္ခံခ်က္မ်ားေၾကာင့္ ထိုစာအုပ္ကို စတင္ေရးသားျဖစ္ေၾကာင္း စာေရးသူက ဆိုသည္။

    “အတၳဳပၸတၳိ က်မ္းကိုးက်မ္းကားအတြက္ ေမႊေႏွာက္ေလ့လာလိုက္ခ်ိန္မွာ – ပညာရွင္ေတြကေန အုပ္ခ်ဳပ္သူမ်ားအထိ ဘ၀နယ္ပယ္အားလံုးထဲ ဦးေဆာင္ကိုယ္စားျပဳေနတဲ့ အမ်ဳိးသမီး ပမာဏကို အံ့ၾသျခင္းႀကီးစြာ ေတြ႕ခဲ့ရပါတယ္။ ဒီအခ်က္က မြတ္စ္လင္မ္အမ်ဳိးသမီးမ်ားနဲ႔ပတ္သက္ၿပီး ပိုမိုက်ယ္ျပန္တဲ့ ကိုးကားက်မ္းတစ္ေစာင္ ျပဳစုဖို႔ ဆံုးျဖတ္ေစခဲ့တာပါပဲ။ အစၥလာမ္ထဲက အမ်ဳိးသမီးေတြရဲ႕ ေခတ္မီအျမင္ေတြကို ခ်ျပထားတဲ့အျပင္၊ အစၥလာမ့္သမိုင္းဦးကေန လက္ရိွေခတ္အထိ အမ်ဳိးသမီးေတြရဲ႕ ထူးျခားထိေရာက္တဲ့ စြမ္းေဆာင္မႈပံုရိပ္တစ္ရပ္ကို ရရိွေစပါလိမ့္မယ္”။

    “ဒီအဘိဓာန္က တမန္ေတာ္ေခတ္ကေန အၾကမ္းအားျဖင့္ (အစၥလာမ္ ၁၃ ရာစု) ခရစ္ ၁၉ရာစုအလယ္ေခတ္အထိ ကာလအပိုင္းအျခားကို ၿခံဳလႊမ္းထားပါတယ္။ အေၾကာင္းအရာေဖာ္ျပခ်က္မ်ားအေပၚ ေစ့စပ္ေသခ်ာစြာ ဆင္ျခင္ေထာက္ရႈမယ္ဆိုရင္ မြတ္စ္လင္မ္အမ်ဳိးသမီးေတြကို အိမ္တြင္းပုန္း

    women
    အာဖဂန္နစၥတန္၊ ဘာလ္ခါတြင္ ရိႈင္းခ္ ဗဟာအုဒၵီးန္ ဗီလာ၏တရားပြဲသုိ႔ ကပ္လ်က္အခန္းတစ္ခုမွ နာယူေနၾကသည့္ အမ်ဳိးသမီးမ်ား။

    ခိုင္းထားျခင္း အလ်ဥ္း မရိွခဲ့ေၾကာင္း ေတြ႕ၾကရမွာပါ။ သူတို႔ဟာ က႑အမ်ားအျပားမွာ တက္တက္ၾကြၾကြ ပါ၀င္ခဲ့ၾကတယ္။ သီးသန္႔ကိစၥတစ္ခုခု ဆိုရံုမွ်သာ မဟုတ္ပါဘူး။ ရႈပ္ေထြးေပြလီဆက္စပ္ေနသမွ်ေတြထဲ ပါ၀င္ေနခဲ့ၾကတာပါ။ သိၾကတဲ့အတိုင္း အမ်ဳိးသမီးေတြကေတာ့ အရာရာကို သိခ်င္လုပ္ခ်င္ပါ၀င္ခ်င္ၾကတာကိုး။ ဒါေပမယ့္လည္း ဒီအခ်က္က အေကာင္းဆံုး စြမ္းေဆာင္မႈ ျဖစ္သြားေစတတ္တာကို ဒီေဖာ္ျပခ်က္အေၾကာင္းရပ္ေတြထဲမွာ ေတြ႕ၾကရပါလိမ့္မယ္”။

    အဆိုပါေဖာ္က်ဴးခ်က္မ်ားမွာ ကိုးကားမွီျငမ္းမႈမ်ားစြာျဖင့္ ျပဳစုထားျခင္းျဖစ္သည္။ အတၳဳပၸတၳိစုစည္းခ်က္ အမ်ားအျပားကို အိဗ္ႏု စအဒ္၏ Tabaqat က်မ္းအတြဲ ၈ ႏွင့္ အလ္စခါ၀ီ၏ ကိသာ့ဗြန္ နိစာ့အ္ ကဲ့သို႔ က်မ္းမ်ားရိွ အမ်ဳိးသမီးမ်ားဆိုင္ရာ သီးသန္႔ေဖာ္ျပမႈက႑မွ ထုတ္ႏႈတ္မွီျငမ္းထားသည္။ ရံဖန္ရံခါ အျခားရင္းျမစ္မ်ားမွလည္း ကိုးကားသည္။ ေလးစားဖြယ္ ေက်ာ္ၾကားထင္ရွားသည့္ ပညာရွင္စြာတို႔က သူတုိ႔၏ ဆရာအာစိရိယမ်ားကို ေဖာ္ျပရာ၀ယ္ ၎တို႔အနက္ အမ်ဳိးသမီးအမ်ားအျပား ပါ၀င္ေနပါသည္။ အိဗ္ႏု ဟဂ်ားရ္သည္ အမ်ဳိးသမီး ၅၃ ဦးထံမွ ေလ့လာသည္ ။ စခါစီသည္ အမ်ဳိးသမီး ၆၈ ဦးထံမွ အိဂ်ာဇဟ္ (ျပန္လည္ျဖန္႔ခ်ိေရးခြင့္ျပဳခ်က္) ရရိွသည္။ ဆူယူသြီ၏လမ္းျပဆရာမ်ား အနက္ ေလးပံုတစ္ပံု (၃၃ ဦး)မွာ အမ်ဳိးသမီးမ်ားျဖစ္ၾကသည္။ လက္ရိွကာလတြင္ မွီျငမ္းကိုးကားႏိုင္သည့္ အေကာင္းဆံုးက်မ္းမွာ ‘Umar Rida Kahhala ၏ A’lam an-Nisa’ ျဖစ္၍ ထူးျခားထင္ရွားသည့္ အမ်ဳိးသမီးမ်ားႏွင့္စပ္လ်ဥ္း၍ အတြဲ ငါးတြဲအထိပါရိွကာ အထူးပင္ စံုလင္လွေခ်သည္။ (Foot Note 4)

    (ဆက္လက္ေဖာ္ျပပါမည္)

    1 – (ၾကည့္ – Oxford: Interface Publications, 2007 – hardcover and paperback)

    2 – (ၾကည့္ – Over the last few years Dr. Nadwi has, on several occasions and in different cities, given an introductory talk on the public authority and achievements of the women scholars of hadîth. One of those talks was given in New York. Carla Power, a London-based journalist attended that occasion, and has since reflected upon Akram Nadwi’s work in a magazine article published by the New York Times (25 February 2007): see A Secret History. A follow-up article, done after an interview with the author in Oxford, was published in the London Times, 14 April 2007. For another article, also after an interview with Akram Nadwi, this one in Arabic. Read also a PDF file (17 pp.) of Akram Nadwi’s introductory talk on the
    women scholars in Islam)

    3 – (ၾကည့္ – Aisha Abdurrahman Bewley, Muslim Women: A Biographical Dictionary, Ta-Ha Publishers, 2004.)

    4- (ၾကည့္ – Aisha Abdurrahman Bewley, Muslim Women: A Biographical Dictionary, Ta-Ha Publishers, 2004; introduction.)

    ဂႏၳ၀င္ အစၥလာမ့္ယဥ္ေက်းမႈမ်ားရိွ အမ်ဳိးသမီးတို႔၏စြမ္းေဆာင္ခ်က္ (၁ ) ဖတ္ရန္

    ဂႏၳ၀င္ အစၥလာမ့္ယဥ္ေက်းမႈမ်ားရိွ အမ်ဳိးသမီးတို႔၏စြမ္းေဆာင္ခ်က္ (၂)  ဖတ္ရန္

    ဂႏၳ၀င္ အစၥလာမ့္ယဥ္ေက်းမႈမ်ားရိွ အမ်ဳိးသမီးတို႔၏စြမ္းေဆာင္ခ်က္ (၃) ဖတ္ရန္

    ဂႏၳ၀င္ အစၥလာမ့္ယဥ္ေက်းမႈမ်ားရိွ အမ်ဳိးသမီးတို႔၏စြမ္းေဆာင္ခ်က္ (၄) ဖတ္ရန္